Tổng quan về Chỉ thị 01-TANDTC/CT năm 1990
Chỉ thị 01-TANDTC/CT được ban hành năm 1990 bởi Tòa án nhân dân tối cao, tập trung vào việc chỉ đạo và hướng dẫn công tác triệu tập người bào chữa tham gia tố tụng. Đây là văn bản chỉ đạo nghiệp vụ quan trọng nhằm bảo đảm quyền bào chữa của bị can, bị cáo, đồng thời nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa xét xử hình sự trong giai đoạn đầu áp dụng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988.
Các nội dung cốt lõi về việc triệu tập người bào chữa
Nội dung chỉ đạo của Tòa án nhân dân tối cao xoay quanh các nguyên tắc bảo đảm quyền dân chủ và quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa của bị cáo, cụ thể bao gồm:
- Bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo: Tòa án nhân dân các cấp có trách nhiệm tôn trọng và tạo điều kiện thuận lợi để người bào chữa (luật sư, bào chữa viên nhân dân, người đại diện hợp pháp của bị cáo) tham gia vào quá trình tố tụng theo đúng quy định của pháp luật.
- Thủ tục và thời hạn triệu tập: Quy định về việc gửi giấy triệu tập cho người bào chữa phải bảo đảm đúng thời hạn luật định trước khi mở phiên tòa. Điều này giúp người bào chữa có đủ thời gian cần thiết để nghiên cứu hồ sơ vụ án, gặp gỡ bị cáo và chuẩn bị đề cương bào chữa chu đáo.
- Tạo điều kiện cho người bào chữa tác nghiệp: Thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa và cán bộ Tòa án phải hỗ trợ, không được gây khó khăn khi người bào chữa thực hiện quyền nghiên cứu hồ sơ, ghi chép, sao chụp các tài liệu liên quan đến việc bào chữa.
- Giải quyết trường hợp vắng mặt của người bào chữa: Hướng dẫn việc xử lý khi người bào chữa vắng mặt tại phiên tòa. Đối với những vụ án bắt buộc phải có người bào chữa (như bị cáo là người chưa thành niên hoặc người có nhược điểm về thể chất, tâm thần), nếu người bào chữa vắng mặt thì Hội đồng xét xử phải hoãn phiên tòa để bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho bị cáo.
Ý nghĩa và vai trò của Chỉ thị
Chỉ thị 01-TANDTC/CT năm 1990 có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong việc thống nhất nhận thức và áp dụng thống nhất các quy định về người bào chữa trong ngành Tòa án. Văn bản góp phần khắc phục tình trạng vi phạm thủ tục tố tụng, hạn chế các vụ án bị hủy hoặc sửa do vi phạm nghiêm trọng quyền bào chữa của bị cáo, từ đó nâng cao tính khách quan, công bằng và dân chủ trong hoạt động xét xử.
| TÒA ÁN NHÂN DÂN TỐI CAO | CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM |
| Số: 01-TANDTC /CT | Hà Nội, ngày 01 tháng 08 năm 1990 |
CHỈ THỊ
VỀ VIỆC TRIỆU TẬP NGƯỜI BÀO CHỮA
1. Trong thời gian vừa qua có một số Tòa án cho rằng việc báo cho người bào chữa, người bảo vệ quyền lợi của đương sự đến tham gia phiên tòa xét xử các vụ án hình sự, dân sự là trách nhiệm của bị cáo, của các đương sự, trừ các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 37 Bộ luật tố tụng hình sự; nên Tòa án đã không triệu tập người bào chữa, người bảo vệ quyền lợi của đương sự tham gia phiên tòa; do đó, những người tham gia tố tụng này phải đến trụ sở Tòa án xem lịch phiên tòa hoặc chỉ được Tòa án thông báo đến tham gia phiên tòa thông qua bị cáo hoặc các đương sự. Quan niệm và việc làm như trên là không đúng. Các Tòa án cần lưu ý như sau: Theo Điều 157 Bộ luật tố tụng hình sự thì quyết định đưa vụ án ra xét xử phải được Tòa án giao cho người bào chữa của bị cáo chậm nhất là mười ngày trước khi mở phiên tòa. Trong các điều khoản khác của Bộ luật tố tụng hình sự cũng như trong Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự, tuy không quy định rõ việc Tòa án phải gửi giấy triệu tập cho người bào chữa, người bảo vệ quyền lợi của đương sự tham gia phiên tòa, nhưng tinh thần chung là Tòa án có trách nhiệm triệu tập những người tham gia tố tụng (trong đó có người bào chữa, người bảo vệ quyền lợi của đương sự) đến tham gia phiên tòa sơ thẩm cũng như phúc thẩm.
Vì các lẽ trên đây, các Tòa án có trách nhiệm giao cho người bào chữa, người bảo vệ quyền lợi của đương sự quyết định đưa vụ án ra xét xử hoặc giấy triệu tập họ tham gia phiên tòa (nếu phiên tòa chưa được tiến hành vào ngày đã định trong quyết định đưa vụ án ra xét xử hoặc trong trường họp hoãn phiên tòa, triệu tập họ tham gia phiên tòa phúc thẩm). Để đảm bảo cho sự có mặt của họ tại phiên tòa, và đề phòng trường hợp thất lạc giấy triệu tập, Tòa án có thể yêu cầu những người được họ bào chữa, bảo vệ quyền lợi báo tin thêm cho họ về ngày mở phiên tòa.
2. Theo Điều 25 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự, thì người bảo vệ quyền lợi của đương sự có quyền tham dự hòa giải. Vì “tham dự” khác với sự “tham gia”, cho nên sự có mặt của người bảo vệ quyền lợi của đương sự khi Tòa án tiến hành hòa giải là không bắt buộc và Tòa án chỉ triệu tập họ tham dự hòa giải khi xét thấy việc đó là cần thiết. Nếu Tòa án không triệu tập nhưng họ đến tham dự hòa giải cùng với người được họ bảo vệ thì Tòa án phải chấp nhận việc tham dự của họ.
- 1 Bộ luật tố tụng hình sự 1988
- 2 Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989 do Hội đồng Nhà nước ban hành
- 3 Luật Tố tụng hình sự sửa đổi 1990
- 4 Thông tư liên ngành 09/TTLN năm 1990 hướng dẫn Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự do Tòa án nhân dân tối cao - Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Tư pháp ban hành