Chỉ thị 09/2008/CT-TTg được Thủ tướng Chính phủ ban hành trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa tại Việt Nam diễn ra nhanh chóng, song hành cùng nhiều bất cập trong công tác quy hoạch và quản lý xây dựng. Chỉ thị này tập trung vào việc đánh giá thực trạng, đề ra các giải pháp cấp bách nhằm nâng cao chất lượng quy hoạch và siết chặt kỷ cương quản lý trật tự xây dựng đô thị.

Thực trạng và những tồn tại trong công tác quy hoạch đô thị

Chính phủ thẳng thắn chỉ ra những hạn chế yếu kém kéo dài trong công tác quy hoạch xây dựng đô thị thời gian qua:

• Tiến độ lập quy hoạch chi tiết tại các đô thị còn rất chậm, chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu quản lý xây dựng thực tế.
• Chất lượng của nhiều đồ án quy hoạch còn thấp, thiếu tầm nhìn dài hạn, chưa bảo đảm tính đồng bộ giữa quy hoạch xây dựng với quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch chuyên ngành khác.
• Công tác quản lý sau quy hoạch còn lỏng lẻo, tình trạng điều chỉnh quy hoạch tùy tiện, xây dựng không phép, sai phép diễn ra phổ biến nhưng chưa được xử lý triệt để.
• Năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ làm công tác quy hoạch và quản lý đô thị ở các cấp, đặc biệt là cấp huyện và cấp xã, còn yếu và thiếu.

Các nhiệm vụ trọng tâm nâng cao chất lượng lập quy hoạch xây dựng đô thị

Để khắc phục các tồn tại trên, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các Bộ, ngành và địa phương tập trung thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm sau:

• Khẩn trương tiến hành rà soát, đánh giá quá trình thực hiện các đồ án quy hoạch xây dựng đô thị đã được phê duyệt để kịp thời điều chỉnh hoặc lập mới cho phù hợp với tình hình thực tế.
• Đẩy nhanh tiến độ lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch xây dựng, ưu tiên hoàn thành quy hoạch chung, quy hoạch chi tiết các khu chức năng, khu đô thị mới và các trục đường phố chính.
• Nâng cao chất lượng đồ án quy hoạch, bảo đảm sự đồng bộ giữa hệ thống hạ tầng kỹ thuật (giao thông, cấp thoát nước, cấp điện) và hạ tầng xã hội (trường học, bệnh viện, công viên).
• Thực hiện nghiêm túc quy trình lấy ý kiến của cộng đồng dân cư và các cơ quan, tổ chức liên quan trong quá trình lập, điều chỉnh quy hoạch nhằm bảo đảm tính khả thi và sự đồng thuận xã hội.

Tăng cường quản lý và giám sát chặt chẽ việc thực hiện quy hoạch

Công tác quản lý thực hiện quy hoạch được xác định là khâu then chốt để lập lại trật tự kỷ cương đô thị:

• Bắt buộc phải công bố công khai, rộng rãi các đồ án quy hoạch xây dựng đã được phê duyệt để người dân, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận, thực hiện và giám sát.
• Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất việc thực hiện quy hoạch; kiên quyết xử lý nghiêm, dứt điểm các hành vi vi phạm pháp luật về xây dựng, đặc biệt là các trường hợp lấn chiếm đất công, xây dựng sai quy hoạch.
• Kiên quyết thu hồi chủ trương đầu tư hoặc thu hồi đất đối với các dự án không triển khai, triển khai chậm tiến độ so với quy định nhằm tránh lãng phí tài nguyên đất đai.

Phân công trách nhiệm cụ thể cho các Bộ, ngành và địa phương

Chỉ thị phân định rõ vai trò và trách nhiệm của từng cơ quan quản lý nhà nước trong việc tổ chức thực hiện:

• Bộ Xây dựng: Chủ trì rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn về quy hoạch xây dựng; tăng cường hướng dẫn, kiểm tra các địa phương; tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý đô thị.
• Bộ Tài nguyên và Môi trường: Phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng để bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ giữa quy hoạch xây dựng đô thị với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất các cấp; hướng dẫn thực hiện đánh giá tác động môi trường chiến lược trong đồ án quy hoạch.
• Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương: Chịu trách nhiệm toàn diện trước Thủ tướng Chính phủ về công tác lập, phê duyệt và quản lý quy hoạch trên địa bàn; chủ động cân đối, bố trí đủ nguồn vốn ngân sách cho công tác lập quy hoạch; chỉ đạo các lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm trật tự xây dựng tại địa phương.