Công văn 15274/TCHQ-GSQL năm 2014 do Tổng cục Hải quan ban hành là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng dành cho các Cục Hải quan tỉnh, thành phố nhằm thống nhất quy trình kiểm tra, xác minh các chứng từ tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa. Đây là cơ sở pháp lý để cơ quan hải quan xử lý các vướng mắc phát sinh trong bối cảnh Việt Nam tham gia các dự án thí điểm tự chứng nhận xuất xứ trong khu vực ASEAN.

- Quy định về kiểm tra chứng từ tự chứng nhận xuất xứ tại cửa khẩu

Tổng cục Hải quan yêu cầu các đơn vị hải quan địa phương thực hiện kiểm tra chặt chẽ tính hợp lệ của chứng từ tự chứng nhận xuất xứ do nhà xuất khẩu đủ điều kiện tự phát hành:

• Đối chiếu thông tin về nhà xuất khẩu đủ điều kiện (Authorized Exporter) trên hệ thống cơ sở dữ liệu chính thức của ASEAN hoặc danh sách đã được cơ quan thẩm quyền của nước xuất khẩu thông báo.
• Kiểm tra mã số tự chứng nhận xuất xứ của nhà xuất khẩu để đảm bảo mã số này còn hiệu lực tại thời điểm phát hành chứng từ.
• Kiểm tra nội dung khai báo xuất xứ (origin declaration) trên hóa đơn thương mại hoặc các chứng từ thương mại khác, đảm bảo nội dung khai báo phải trùng khớp hoàn toàn với mẫu câu chữ được quy định tại các thỏa thuận song phương hoặc đa phương.
• Đối chiếu các thông tin khác trên chứng từ tự chứng nhận xuất xứ như tên hàng, mã HS, số lượng, trọng lượng với thực tế hàng hóa nhập khẩu và bộ hồ sơ hải quan.

- Quy trình gửi yêu cầu xác minh khi có nghi ngờ

Trong trường hợp phát hiện dấu hiệu nghi ngờ về tính trung thực của chứng từ tự chứng nhận xuất xứ hoặc xuất xứ thực tế của hàng hóa, cơ quan hải quan thực hiện theo quy trình sau:

• Cục Hải quan tỉnh, thành phố không tự ý bác bỏ chứng từ mà phải tiến hành thu thập toàn bộ hồ sơ, tài liệu liên quan và lập phiếu đề nghị xác minh gửi về Tổng cục Hải quan (Cục Giám sát quản lý về Hải quan).
• Tổng cục Hải quan sẽ là đầu mối duy nhất thực hiện việc gửi thư yêu cầu xác minh chính thức tới cơ quan có thẩm quyền hoặc tổ chức cấp phép của nước xuất khẩu.
• Nội dung yêu cầu xác minh phải nêu rõ lý do nghi ngờ cụ thể và các thông tin cần phía nước bạn làm rõ hoặc cung cấp thêm tài liệu chứng minh.

- Thủ tục thông quan và giải quyết thuế trong thời gian chờ kết quả xác minh

Để tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại của doanh nghiệp nhưng vẫn đảm bảo quản lý thuế, văn bản hướng dẫn phương án xử lý trong thời gian chờ kết quả xác minh:

• Hàng hóa nhập khẩu vẫn được làm thủ tục thông quan theo quy định thông thường nhưng không được áp dụng mức thuế suất ưu đãi đặc biệt ngay tại thời điểm thông quan.
• Doanh nghiệp nhập khẩu phải nộp thuế theo mức thuế suất ưu đãi tối huệ quốc (MFN) hoặc mức thuế suất thông thường, hoặc phải thực hiện bảo lãnh thuế theo quy định của pháp luật.
• Thời hạn chờ đợi kết quả xác minh từ phía cơ quan thẩm quyền nước xuất khẩu được thực hiện theo đúng thời hạn quy định tại hiệp định thương mại tự do tương ứng áp dụng cho lô hàng.

- Xử lý kết quả xác minh xuất xứ

Sau khi nhận được phản hồi chính thức từ cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu, Tổng cục Hải quan hướng dẫn các địa phương xử lý như sau:

• Trường hợp kết quả xác minh xác nhận chứng từ tự chứng nhận xuất xứ là hợp lệ và hàng hóa đáp ứng tiêu chí xuất xứ: Cơ quan hải quan tiến hành thủ tục hoàn trả số tiền thuế chênh lệch đã nộp hoặc giải tỏa thư bảo lãnh cho doanh nghiệp.
• Trường hợp kết quả xác minh khẳng định chứng từ không hợp lệ hoặc hàng hóa không đủ điều kiện hưởng ưu đãi: Cơ quan hải quan chính thức bác bỏ chứng từ tự chứng nhận xuất xứ, áp dụng mức thuế suất không ưu đãi và tiến hành thu đủ thuế, đồng thời xử lý vi phạm hành chính (nếu có) theo quy định pháp luật.