Công văn 17590/BTC-CĐKT do Bộ Tài chính ban hành năm 2015 là văn bản hướng dẫn quan trọng nhằm tháo gỡ các vướng mắc thực tế của doanh nghiệp trong việc áp dụng tỷ giá hối đoái để hạch toán kế toán theo quy định tại Thông tư số 200/2014/TT-BTC. Văn bản này đưa ra các hướng dẫn chi tiết, cụ thể về cách xác định tỷ giá giao dịch thực tế, tỷ giá ghi sổ và phương pháp đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ cuối kỳ báo cáo.

Bộ Tài chính hướng dẫn cụ thể cách xác định tỷ giá giao dịch thực tế đối với từng loại giao dịch bằng ngoại tệ phát sinh trong kỳ của doanh nghiệp như sau:

• Giao dịch mua bán ngoại tệ: Áp dụng tỷ giá ký kết trong hợp đồng mua, bán ngoại tệ giữa doanh nghiệp và ngân hàng thương mại.
• Giao dịch góp vốn hoặc nhận vốn góp: Áp dụng tỷ giá mua ngoại tệ của ngân hàng nơi doanh nghiệp mở tài khoản để nhận vốn của nhà đầu tư tại ngày góp vốn.
• Giao dịch ghi nhận nợ phải thu: Áp dụng tỷ giá mua của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp chỉ định khách hàng thanh toán tại thời điểm giao dịch phát sinh.
• Giao dịch ghi nhận nợ phải trả: Áp dụng tỷ giá bán của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp dự kiến giao dịch thanh toán tại thời điểm phát sinh.
• Giao dịch mua sắm tài sản hoặc các khoản chi phí thanh toán ngay bằng ngoại tệ: Áp dụng tỷ giá mua của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thực hiện thanh toán.

Để đơn giản hóa công tác kế toán cho các doanh nghiệp có tần suất giao dịch ngoại tệ lớn, Công văn 17590/BTC-CĐKT cho phép lựa chọn áp dụng tỷ giá giao dịch xấp xỉ:

• Tỷ giá giao dịch xấp xỉ được xác định là tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch.
• Điều kiện áp dụng: Tỷ giá xấp xỉ chỉ được chấp nhận nếu mức chênh lệch của nó không vượt quá +/- 1% so với tỷ giá giao dịch thực tế phát sinh trong ngày hoặc trong tuần/tháng.
• Doanh nghiệp phải đảm bảo việc sử dụng tỷ giá xấp xỉ không làm ảnh hưởng trọng yếu đến tình hình tài chính và kết quả hoạt động kinh doanh của kỳ kế toán.

Khi lập báo cáo tài chính tại thời điểm cuối kỳ, doanh nghiệp phải thực hiện đánh giá lại số dư các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ theo nguyên tắc:

• Đối với các khoản mục tiền tệ được phân loại là tài sản: Áp dụng tỷ giá mua ngoại tệ của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch tại thời điểm lập báo cáo tài chính. Đối với các khoản tiền gửi ngân hàng bằng ngoại tệ, áp dụng tỷ giá mua của chính ngân hàng nơi doanh nghiệp mở tài khoản.
• Đối với các khoản mục tiền tệ được phân loại là nợ phải trả: Áp dụng tỷ giá bán ngoại tệ của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch tại thời điểm lập báo cáo tài chính.

Phương pháp xử lý chênh lệch tỷ giá phát sinh trong kỳ và chênh lệch do đánh giá lại cuối kỳ được thực hiện thống nhất:

• Toàn bộ khoản chênh lệch tỷ giá hối đoái phát sinh trong kỳ và chênh lệch do đánh giá lại số dư các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ cuối kỳ được ghi nhận ngay vào doanh thu hoạt động tài chính (nếu lãi) hoặc chi phí tài chính (nếu lỗ) trong kỳ kế toán.
• Doanh nghiệp không được tự ý vốn hóa các khoản chênh lệch tỷ giá hối đoái vào giá trị tài sản dở dang, trừ các trường hợp đặc biệt được quy định cụ thể trong các chuẩn mực kế toán Việt Nam.