Công văn 2651/TCT-DNL do Tổng cục Thuế ban hành năm 2017 là văn bản hướng dẫn quan trọng về chính sách thuế liên quan đến hoạt động bán tài sản bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng. Văn bản này giải quyết các vướng mắc thực tế của doanh nghiệp và ngân hàng trong quá trình xử lý nợ xấu và thanh lý tài sản thế chấp.

1. Chính sách thuế giá trị gia tăng (GTGT) đối với bán tài sản bảo đảm

Tổng cục Thuế hướng dẫn cụ thể về đối tượng và điều kiện áp dụng việc không chịu thuế GTGT khi xử lý tài sản bảo đảm:

• Trường hợp không chịu thuế GTGT: Tài sản bảo đảm tiền vay do tổ chức tín dụng hoặc cơ quan thi hành án, tổ chức được ủy quyền bán theo quy định của pháp luật về giao dịch bảo đảm để thu hồi nợ thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT.
• Điều kiện áp dụng: Việc bán tài sản phải nhằm mục đích thu hồi nợ vay của các tổ chức tín dụng được thành lập và hoạt động theo Luật Các tổ chức tín dụng. Quy định này không áp dụng cho các hoạt động mua bán tài sản thương mại thông thường không nhằm mục đích thu hồi nợ gốc và lãi vay.
• Phạm vi chủ thể thực hiện: Áp dụng đối với cả trường hợp tổ chức tín dụng trực tiếp bán tài sản bảo đảm hoặc ủy quyền cho bên thứ ba (như công ty bán đấu giá tài sản) thực hiện việc bán tài sản theo đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy định.

2. Quy định về hóa đơn, chứng từ khi chuyển nhượng tài sản bảo đảm

Việc lập hóa đơn khi thanh lý tài sản bảo đảm được phân định rõ ràng dựa trên chủ thể thực hiện giao dịch:

• Trường hợp bên bảo đảm tự bán tài sản: Nếu bên bảo đảm (chủ sở hữu tài sản) là doanh nghiệp, tổ chức kinh doanh tự thực hiện bán tài sản bảo đảm dưới sự giám sát của ngân hàng để lấy tiền trả nợ, bên bảo đảm phải lập hóa đơn GTGT hoặc hóa đơn bán hàng theo quy định hiện hành.
• Trường hợp tổ chức tín dụng bán tài sản: Khi ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng trực tiếp xử lý, bán tài sản bảo đảm để thu hồi nợ, việc xuất hóa đơn hoặc chứng từ thu tiền sẽ thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan thuế đối với từng loại tài sản cụ thể (bất động sản, động sản) và tư cách pháp lý của bên bảo đảm.
• Trường hợp bàn giao tài sản thay thế nghĩa vụ trả nợ: Nếu bên bảo đảm bàn giao tài sản cho tổ chức tín dụng để thay thế cho việc thực hiện nghĩa vụ thanh toán, hai bên phải lập biên bản bàn giao tài sản và thực hiện các thủ tục chuyển quyền sở hữu theo quy định, không phải xuất hóa đơn GTGT nếu thuộc trường hợp miễn trừ.

3. Nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN)

Nghĩa vụ thuế thu nhập phát sinh từ việc chuyển nhượng tài sản bảo đảm được xác định như sau:

• Xác định nghĩa vụ thuế: Khoản thu nhập từ việc bán tài sản bảo đảm, sau khi trừ đi các chi phí hợp lý liên quan đến việc xử lý tài sản và khoản nợ gốc, lãi phải trả cho ngân hàng, nếu còn dư thì phần chênh lệch thuộc về bên bảo đảm và bên bảo đảm có nghĩa vụ kê khai, nộp thuế TNDN (đối với tổ chức) hoặc thuế TNCN (đối với cá nhân).
• Trách nhiệm khấu trừ và nộp thuế: Trong nhiều trường hợp xử lý tài sản bảo đảm là bất động sản, cơ quan thi hành án hoặc tổ chức tín dụng thực hiện việc bán tài sản có trách nhiệm khấu trừ tiền thuế thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản để nộp vào ngân sách nhà nước trước khi thanh toán nợ cho ngân hàng.

4. Ý nghĩa thực tiễn của Công văn 2651/TCT-DNL

Văn bản hướng dẫn này mang lại nhiều giá trị thực tiễn cho các tổ chức tín dụng và người nộp thuế:

• Tháo gỡ vướng mắc pháp lý: Giúp làm rõ ranh giới giữa hoạt động kinh doanh thương mại thông thường (chịu thuế GTGT) và hoạt động xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ xấu (không chịu thuế GTGT).
• Đẩy nhanh tiến độ xử lý nợ xấu: Tạo hành lang pháp lý rõ ràng về thuế, giúp các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng chủ động hơn trong việc thanh lý tài sản bảo đảm, khơi thông dòng vốn cho nền kinh tế.
• Đảm bảo tính thống nhất: Giúp các cơ quan thuế địa phương áp dụng đồng bộ chính sách thuế, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu và áp dụng một kiểu gây khó khăn cho doanh nghiệp.