Tổng quan về Công văn 2712/TCHQ-TXNK năm 2023

Công văn 2712/TCHQ-TXNK do Tổng cục Hải quan ban hành nhằm giải quyết các vướng mắc liên quan đến việc xử lý thuế đối với hàng hóa nhập khẩu thuộc đối tượng miễn thuế nhưng được dùng làm tài sản cầm cố, thế chấp tại các tổ chức tín dụng. Đây là văn bản hướng dẫn quan trọng giúp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong việc tiếp cận nguồn vốn đầu tư mà vẫn đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật về hải quan và thuế.

Cơ sở pháp lý điều chỉnh hoạt động thế chấp hàng hóa miễn thuế

Để đưa ra hướng dẫn thống nhất, Tổng cục Hải quan đã căn cứ vào các quy định pháp luật hiện hành bao gồm:

• Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2016 và các văn bản hướng dẫn thi hành về đối tượng miễn thuế và điều kiện miễn thuế.
• Luật Hải quan năm 2014 về quản lý, giám sát hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu chưa nộp thuế.
• Nghị định số 134/2016/NĐ-CP và Nghị định số 18/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 134/2016/NĐ-CP.
• Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, trong đó có cầm cố và thế chấp tài sản.

Quy định cụ thể về việc thế chấp hàng hóa miễn thuế làm tài sản bảo đảm

Tổng cục Hải quan hướng dẫn chi tiết hai trường hợp cụ thể đối với hàng hóa nhập khẩu miễn thuế khi được dùng làm tài sản thế chấp:

• Trường hợp thế chấp nhưng không thay đổi mục đích sử dụng: Nếu doanh nghiệp thế chấp máy móc, thiết bị nhập khẩu miễn thuế cho ngân hàng để vay vốn phục vụ chính dự án ưu đãi đầu tư đó, đồng thời doanh nghiệp vẫn trực tiếp quản lý, vận hành và sử dụng các tài sản này đúng mục đích, dự án đã đăng ký thì hành vi thế chấp này không bị coi là thay đổi mục đích sử dụng. Do đó, doanh nghiệp chưa phải kê khai, nộp lại thuế nhập khẩu tại thời điểm thế chấp.
• Trường hợp xử lý tài sản thế chấp để thu hồi nợ: Khi doanh nghiệp không thực hiện được nghĩa vụ nợ và tổ chức tín dụng tiến hành xử lý tài sản bảo đảm (bán đấu giá, chuyển nhượng, thanh lý...), hành vi này được xác định là thay đổi mục đích sử dụng hàng hóa miễn thuế. Trước khi thực hiện việc chuyển nhượng hoặc xử lý tài sản, doanh nghiệp (hoặc tổ chức tín dụng được ủy quyền) phải thực hiện kê khai tờ khai hải quan mới, tính thuế và nộp đủ các loại thuế theo quy định của pháp luật hải quan.

Trách nhiệm của doanh nghiệp và cơ quan hải quan

Để đảm bảo công tác quản lý nhà nước chặt chẽ, Công văn 2712/TCHQ-TXNK cũng nhấn mạnh trách nhiệm của các bên liên quan:

• Đối với doanh nghiệp: Phải tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc sử dụng tài sản thế chấp đúng mục đích miễn thuế. Trường hợp có sự thay đổi về quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng tài sản cho bên thứ ba, doanh nghiệp phải chủ động khai báo với cơ quan hải quan nơi đăng ký danh mục miễn thuế trước khi thực hiện giao dịch.
• Đối với cơ quan hải quan địa phương: Tăng cường công tác kiểm tra sau thông quan, thanh tra chuyên ngành đối với các dự án có sử dụng hàng hóa nhập khẩu miễn thuế. Kịp thời phát hiện các trường hợp tự ý chuyển nhượng, tẩu tán tài sản thế chấp mà không kê khai nộp thuế để xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.