Giới thiệu chung về Công văn 3754/GSQL-GQ1

Công văn 3754/GSQL-GQ1 do Cục Giám sát quản lý về Hải quan ban hành nhằm tăng cường công tác quản lý, kiểm tra và giám sát chặt chẽ hoạt động nhập khẩu phế liệu từ nước ngoài vào Việt Nam. Trong bối cảnh nguy cơ ô nhiễm môi trường gia tăng từ các lô hàng phế liệu không đạt chuẩn, văn bản này đóng vai trò là hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng giúp lực lượng hải quan địa phương thống nhất quy trình thực hiện, ngăn chặn kịp thời các hành vi gian lận và bảo vệ môi trường quốc gia.

Quy định về thủ tục hải quan và kiểm tra phế liệu nhập khẩu

Công văn đưa ra các chỉ đạo cụ thể đối với cơ quan hải quan các cấp trong việc kiểm soát hồ sơ và thực tế hàng hóa phế liệu nhập khẩu, bao gồm các nội dung cốt lõi sau:

• Khai báo thông tin trên E-manifest: Yêu cầu các hãng tàu, đại lý hãng tàu và người vận chuyển phải khai báo đầy đủ, chính xác thông tin về người nhận hàng (Consignee) trên hệ thống một cửa quốc gia. Thông tin bắt buộc phải bao gồm mã số thuế của doanh nghiệp và số Giấy xác nhận đủ điều kiện về bảo vệ môi trường trong nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất. Trường hợp khai báo không đầy đủ hoặc không chính xác, cơ quan hải quan sẽ không cho phép dỡ hàng xuống cảng.
• Kiểm tra Giấy xác nhận đủ điều kiện bảo vệ môi trường: Công chức hải quan có nhiệm vụ đối chiếu, kiểm tra tính hợp lệ của Giấy xác nhận do Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc Sở Tài nguyên và Môi trường cấp. Việc thông quan chỉ được thực hiện khi doanh nghiệp xuất trình được chứng từ chứng minh năng lực sản xuất và hạn ngạch nhập khẩu còn hiệu lực.
• Kiểm tra thực tế hàng hóa và trưng cầu giám định: Tất cả các lô hàng phế liệu nhập khẩu đều phải được kiểm tra thực tế và lấy mẫu trưng cầu giám định tại các tổ chức giám định được Bộ Tài nguyên và Môi trường chỉ định. Quá trình kiểm tra phải đảm bảo phế liệu nhập khẩu đáp ứng đầy đủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường trước khi cho phép thông quan.

Biện pháp xử lý đối với phế liệu không đủ điều kiện nhập khẩu

Để giải quyết triệt để tình trạng phế liệu vô chủ hoặc không đạt chuẩn ùn ứ tại các cảng biển, Công văn 3754/GSQL-GQ1 quy định các biện pháp xử lý nghiêm khắc:

• Buộc tái xuất lô hàng vi phạm: Đối với các lô hàng phế liệu không đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường, hoặc doanh nghiệp nhập khẩu không xuất trình được giấy phép hợp lệ, cơ quan hải quan sẽ kiên quyết yêu cầu hãng tàu và doanh nghiệp thực hiện việc tái xuất ra khỏi lãnh thổ Việt Nam.
• Xử phạt vi phạm hành chính: Áp dụng các chế tài xử phạt nghiêm khắc đối với các hành vi gian lận thương mại, giả mạo giấy tờ, hoặc cố tình nhập khẩu chất thải nguy hại dưới danh nghĩa phế liệu sản xuất.
• Phối hợp liên ngành ngăn chặn vi phạm: Tăng cường cơ chế chia sẻ thông tin nhanh giữa cơ quan hải quan với lực lượng cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường và các cơ quan quản lý tài nguyên môi trường địa phương để kịp thời phát hiện, xử lý các đường dây nhập khẩu phế liệu trái phép.

Trách nhiệm của các bên liên quan

Văn bản phân định rõ ràng trách nhiệm của cơ quan quản lý và doanh nghiệp tham gia vào chuỗi hoạt động nhập khẩu phế liệu:

• Đối với cơ quan hải quan: Phải nâng cao tinh thần trách nhiệm, thực hiện đúng quy trình giám sát từ khâu hàng hóa cập cảng cho đến khi hoàn thành thủ tục thông quan hoặc tái xuất. Tuyệt đối không để xảy ra tình trạng ách tắc hàng hóa kéo dài tại cảng nhưng vẫn phải đảm bảo kiểm soát chặt chẽ, không bỏ lọt vi phạm.
• Đối với doanh nghiệp nhập khẩu: Phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, chỉ được phép nhập khẩu đúng chủng loại và khối lượng phế liệu đã được cấp phép, đồng thời chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật nếu để xảy ra sự cố ô nhiễm môi trường.