Tổng quan về Công văn 4061/TCT-TTKT năm 2023

Công văn 4061/TCT-TTKT được Tổng cục Thuế ban hành nhằm giải quyết các vướng mắc phát sinh trong quá trình xử phạt vi phạm hành chính về hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn. Đây là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng giúp cơ quan thuế các cấp thống nhất phương án xử lý, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người nộp thuế thực hiện giao dịch đúng quy định.

1. Phân biệt hành vi vi phạm về hóa đơn theo quy định

Công văn nhấn mạnh việc xác định đúng bản chất hành vi vi phạm là cơ sở cốt lõi để áp dụng hình thức xử phạt phù hợp. Cơ quan thuế cần căn cứ vào quy định tại Luật Quản lý thuế và Nghị định số 125/2020/NĐ-CP để phân loại rõ ràng:

• Sử dụng hóa đơn không hợp pháp: Bao gồm các trường hợp sử dụng hóa đơn giả, hóa đơn chưa có giá trị sử dụng, hóa đơn đã hết giá trị sử dụng, hoặc hóa đơn bị đình chỉ sử dụng trong thời gian bị cưỡng chế bằng biện pháp ngừng sử dụng hóa đơn.
• Sử dụng không hợp pháp hóa đơn: Là việc sử dụng hóa đơn của tổ chức, cá nhân khác để hợp thức hóa hàng hóa, dịch vụ mua vào không có nguồn gốc thực tế; hoặc sử dụng hóa đơn khống (không có việc mua bán hàng hóa, dịch vụ thực tế).

2. Hướng dẫn xử lý đối với trường hợp có giao dịch mua bán thực tế

Trong trường hợp người nộp thuế mua hàng hóa, dịch vụ thực tế nhưng bên bán sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn, hướng xử lý được quy định cụ thể như sau:

• Nếu người nộp thuế chứng minh được việc mua bán hàng hóa, dịch vụ là có thật, có đầy đủ hồ sơ, chứng từ thanh toán theo quy định và bên mua không biết hoặc không thể biết bên bán sử dụng hóa đơn không hợp pháp, thì người nộp thuế bị xử phạt về hành vi khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được hoàn theo quy định tại Điều 16 Nghị định số 125/2020/NĐ-CP.
• Người nộp thuế phải thực hiện điều chỉnh giảm thuế giá trị gia tăng đầu vào được khấu trừ, không được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các hóa đơn vi phạm này.

3. Hướng dẫn xử lý đối với trường hợp không có giao dịch thực tế (Giao dịch khống)

Đối với các trường hợp sử dụng hóa đơn nhưng không phát sinh giao dịch mua bán hàng hóa, dịch vụ thực tế, hành vi này bị coi là hành vi trốn thuế:

• Cơ quan thuế sẽ áp dụng hình thức xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế theo quy định tại Điều 17 Nghị định số 125/2020/NĐ-CP.
• Mức xử phạt đối với hành vi trốn thuế dao động từ 1 đến 3 lần số thuế trốn, tùy thuộc vào các tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ của người nộp thuế.
• Trường hợp hành vi vi phạm có dấu hiệu tội phạm hình sự (như trốn thuế với số lượng lớn, mua bán hóa đơn trái phép chuyên nghiệp), cơ quan thuế có trách nhiệm chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

4. Nguyên tắc áp dụng chế tài xử phạt hành chính

Tổng cục Thuế yêu cầu các cục thuế địa phương khi thực hiện thanh tra, kiểm tra cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:

• Nguyên tắc một hành vi vi phạm chỉ bị xử phạt một lần: Nếu hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp đã bị xử phạt về hành vi trốn thuế thì không bị xử phạt về hành vi vi phạm thủ tục thuế (sử dụng hóa đơn không hợp pháp) nữa.
• Trách nhiệm chứng minh của cơ quan thuế: Cơ quan thuế có nghĩa vụ thu thập đầy đủ chứng cứ, phối hợp với các cơ quan liên quan (như cơ quan công an, ngân hàng, nhà cung cấp) để làm rõ bản chất giao dịch trước khi ra quyết định xử phạt.
• Khuyến khích người nộp thuế tự khắc phục: Trường hợp người nộp thuế tự phát hiện sai sót, chủ động khai trình và nộp đủ số tiền thuế thiếu vào ngân sách nhà nước trước khi cơ quan thuế công bố quyết định thanh tra, kiểm tra thì có thể được xem xét giảm nhẹ mức phạt hoặc chỉ tính tiền chậm nộp theo quy định.