Tóm tắt Công văn 657/TCHQ-GSQL năm 2020 về quản lý xuất khẩu khẩu trang y tế

Công văn 657/TCHQ-GSQL được Tổng cục Hải quan ban hành trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 bắt đầu bùng phát phức tạp tại Việt Nam và trên thế giới vào đầu năm 2020. Văn bản này đóng vai trò là chỉ đạo nghiệp vụ khẩn cấp nhằm tăng cường quản lý, kiểm soát chặt chẽ hoạt động xuất khẩu khẩu trang y tế, đảm bảo ưu tiên nguồn cung thiết bị y tế phục vụ công tác phòng, chống dịch trong nước.

1. Bối cảnh và mục tiêu ban hành

Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh, nhu cầu sử dụng khẩu trang y tế của người dân và các cơ sở y tế tăng cao đột biến, dẫn đến nguy cơ khan hiếm nguồn cung trong nước. Để thực hiện nghiêm túc các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc đảm bảo trang thiết bị y tế phòng dịch, Tổng cục Hải quan đã ban hành Công văn 657/TCHQ-GSQL nhằm hướng dẫn Cục Hải quan các tỉnh, thành phố triển khai các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt đối với mặt hàng khẩu trang khi làm thủ tục xuất khẩu.

2. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu cốt lõi

Công văn đưa ra các hướng dẫn nghiệp vụ cụ thể và quyết liệt cho cơ quan hải quan địa phương nhằm ngăn chặn việc xuất khẩu khẩu trang y tế trái phép dưới mọi hình thức:

• Tăng cường kiểm tra thực tế hàng hóa (Luồng đỏ): Chỉ đạo các chi cục hải quan cửa khẩu tập trung kiểm tra thực tế đối với các lô hàng xuất khẩu được khai báo là khẩu trang vải, khẩu trang chống bụi, khẩu trang thời trang hoặc các loại khẩu trang không phải là khẩu trang y tế. Biện pháp này nhằm phát hiện và ngăn chặn kịp thời hành vi gian lận thương mại, cố tình khai sai chủng loại để xuất khẩu khẩu trang y tế ra nước ngoài.
• Kiểm soát chặt chẽ hồ sơ và điều kiện xuất khẩu: Đối với các lô hàng khai báo là khẩu trang y tế, cơ quan hải quan yêu cầu người khai hải quan phải xuất trình đầy đủ các giấy phép, chứng từ hợp lệ theo quy định của Bộ Y tế và các văn bản pháp lý liên quan tại thời điểm đó.
• Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm: Trường hợp phát hiện doanh nghiệp cố tình vi phạm, khai báo gian lận hoặc tìm cách lẩn tránh sự kiểm soát của cơ quan hải quan để xuất khẩu khẩu trang y tế, lực lượng hải quan sẽ tiến hành tạm giữ tang vật, lập biên bản vi phạm và xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật hành chính hoặc hình sự.

3. Phối hợp liên ngành và kiểm soát biên giới

Để nâng cao hiệu quả quản lý, Tổng cục Hải quan yêu cầu các đơn vị trực thuộc chủ động phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng trên địa bàn:

• Phối hợp với lực lượng Biên phòng, Công an, Quản lý thị trường: Tăng cường tuần tra, kiểm soát tại các khu vực đường mòn, lối mở, cánh gà cửa khẩu và khu vực biên giới nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn các đường dây buôn lậu, vận chuyển trái phép khẩu trang y tế qua biên giới.
• Trao đổi thông tin: Thường xuyên chia sẻ thông tin về các phương thức, thủ đoạn gian lận mới của các đối tượng vi phạm để toàn ngành hải quan chủ động có phương án đấu tranh, phòng ngừa hiệu quả.

4. Tổ chức thực hiện và chế độ báo cáo

Tổng cục Hải quan giao trách nhiệm cụ thể cho thủ trưởng các đơn vị hải quan địa phương trong việc tổ chức thực hiện:

• Quán triệt đến từng công chức: Phổ biến nhanh chóng, đầy đủ nội dung chỉ đạo tại Công văn 657/TCHQ-GSQL đến toàn thể cán bộ, công chức hải quan, đặc biệt là lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ giám sát, kiểm tra thực tế hàng hóa tại các cửa khẩu, cảng biển, cảng hàng không quốc tế.
• Thực hiện chế độ báo cáo nhanh: Các Cục Hải quan tỉnh, thành phố có trách nhiệm tổng hợp số liệu, tình hình làm thủ tục xuất khẩu các loại khẩu trang và các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện để báo cáo kịp thời về Tổng cục Hải quan (qua Cục Giám sát quản lý về Hải quan) để có hướng chỉ đạo, giải quyết kịp thời.

5. Ý nghĩa pháp lý và thực tiễn

Công văn 657/TCHQ-GSQL là một giải pháp tình thế nhưng vô cùng quan trọng và kịp thời của ngành Hải quan. Việc siết chặt quy trình kiểm tra thực tế đã giúp ngăn chặn hiệu quả tình trạng "chảy máu" trang thiết bị y tế ra nước ngoài, góp phần quan trọng vào việc bình ổn thị trường, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phục vụ đắc lực cho công tác phòng chống dịch bệnh COVID-19 tại Việt Nam trong giai đoạn cam go nhất.