Công văn 8037/TCHQ-KTTT do Tổng cục Hải quan ban hành là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng nhằm giải quyết các vướng mắc của hải quan địa phương và doanh nghiệp trong việc xác định "cảng đích" (hay cửa khẩu nhập đầu tiên) để tính toán trị giá tính thuế đối với hàng hóa nhập khẩu. Việc xác định chính xác cửa khẩu nhập đầu tiên là cơ sở pháp lý cốt lõi để tính các khoản điều chỉnh cộng, đặc biệt là chi phí vận chuyển và các chi phí có liên quan đến việc vận chuyển hàng hóa đến cửa khẩu nhập đầu tiên theo quy định của pháp luật hải quan.

Dưới đây là nội dung tóm tắt chi tiết và phân tích chuyên sâu các hướng dẫn tại Công văn 8037/TCHQ-KTTT:

- Quy định về cửa khẩu nhập đầu tiên đối với phương thức vận tải đường biển và đường hàng không

Theo hướng dẫn của Tổng cục Hải quan dựa trên các quy định pháp lý hiện hành (Thông tư 39/2015/TT-BTC được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 60/2019/TT-BTC), cửa khẩu nhập đầu tiên được xác định cụ thể như sau:

• Đối với phương thức vận tải đường biển và đường hàng không, cửa khẩu nhập đầu tiên là cảng dỡ hàng (port of discharge) được ghi trên vận đơn (Bill of Lading hoặc Air Waybill).
• Trường hợp hàng hóa được vận chuyển qua nhiều cảng dỡ hàng khác nhau trước khi đến điểm đích cuối cùng trong nội địa, cơ quan hải quan cần căn cứ vào chứng từ vận tải để xác định cảng dỡ hàng đầu tiên nơi hàng hóa được dỡ xuống khỏi phương tiện vận tải quốc tế.
• Quy định này nhằm đảm bảo tính thống nhất, tránh việc doanh nghiệp khai báo tùy tiện hoặc cơ quan hải quan áp dụng không đồng nhất giữa các địa phương, gây ảnh hưởng đến số thuế phải nộp của doanh nghiệp.

- Nguyên tắc xác định trị giá tính thuế liên quan đến chi phí vận chuyển

Trị giá tính thuế đối với hàng hóa nhập khẩu được xác định dựa trên trị giá giao dịch, cộng thêm các khoản chi phí liên quan trực tiếp đến việc vận chuyển hàng hóa đến cửa khẩu nhập đầu tiên:

• Các khoản chi phí vận chuyển và mọi chi phí liên quan đến việc vận chuyển hàng hóa đến cửa khẩu nhập đầu tiên (như phí xếp dỡ, phí lưu kho bãi phát sinh trước khi dỡ hàng tại cửa khẩu nhập đầu tiên) phải được cộng vào trị giá tính thuế nếu chưa bao gồm trong giá thực tế đã thanh toán hay sẽ phải thanh toán.
• Ngược lại, các chi phí phát sinh sau khi hàng hóa đã được dỡ tại cửa khẩu nhập đầu tiên (ví dụ: chi phí vận chuyển nội địa từ cảng dỡ hàng về kho của doanh nghiệp hoặc về các cảng cạn ICD trong nội địa) sẽ không phải cộng vào trị giá tính thuế, với điều kiện các chi phí này được tách biệt rõ ràng trên hóa đơn hoặc chứng từ thanh toán.

- Hướng dẫn xử lý đối với các trường hợp đặc thù và vận chuyển đa phương thức

Tổng cục Hải quan làm rõ cách thức xử lý đối với một số trường hợp đặc thù khi xác định cảng đích:

• Trường hợp vận đơn ghi nhận cảng dỡ hàng là một cảng trung chuyển nhưng điểm giao hàng cuối cùng (place of delivery) là một cảng khác trong nội địa Việt Nam: Nếu người mua phải chịu chi phí vận chuyển từ cảng trung chuyển đến cảng đích cuối cùng, thì toàn bộ chi phí vận chuyển chặng nội địa này cũng phải được tính toán để cộng vào trị giá tính thuế, trừ khi có quy định loại trừ cụ thể và chứng từ chứng minh rõ ràng.
• Đối với phương thức vận tải đường bộ hoặc đường sắt, cửa khẩu nhập đầu tiên là cửa khẩu biên giới nơi hàng hóa đầu tiên đi vào lãnh thổ Việt Nam được quy định trong tờ khai hải quan và các chứng từ vận tải quốc tế kèm theo.

- Trách nhiệm thực hiện của Cục Hải quan các tỉnh, thành phố

Để đảm bảo việc thực thi đồng bộ và đúng pháp luật, Tổng cục Hải quan yêu cầu Cục Hải quan các tỉnh, thành phố thực hiện các nhiệm vụ sau:

• Tăng cường công tác kiểm tra, rà soát hồ sơ hải quan đối với các lô hàng nhập khẩu có phát sinh chi phí vận chuyển lớn hoặc có lộ trình vận chuyển phức tạp qua nhiều cảng.
• Hướng dẫn người khai hải quan thực hiện khai báo đầy đủ, chính xác trị giá tính thuế, đặc biệt là các khoản điều chỉnh cộng liên quan đến phí vận chuyển quốc tế và các chi phí phát sinh trước khi dỡ hàng tại cửa khẩu nhập đầu tiên.
• Trường hợp phát hiện doanh nghiệp khai báo không đúng quy định, không phân bổ đúng chi phí vận chuyển đến cửa khẩu nhập đầu tiên, cơ quan hải quan tiến hành bác bỏ trị giá khai báo, xác định trị giá tính thuế và thực hiện ấn định thuế theo đúng quy định của Luật Quản lý thuế.

Tóm lại, Công văn 8037/TCHQ-KTTT là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng, giúp làm rõ ranh giới phân định chi phí vận chuyển quốc tế và nội địa dựa trên khái niệm "cửa khẩu nhập đầu tiên". Việc áp dụng đúng hướng dẫn này giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý về ấn định thuế và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, đồng thời đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước được thực hiện chính xác, công bằng.