Công văn 9041/TCHQ-GSQL được Tổng cục Hải quan ban hành nhằm hướng dẫn các Cục Hải quan tỉnh, thành phố thống nhất thực hiện các quy định về thanh toán trong hoạt động thương mại biên giới. Văn bản này đóng vai trò quan trọng trong việc tháo gỡ vướng mắc, đảm bảo quản lý chặt chẽ hoạt động thanh toán qua biên giới, phòng chống buôn lậu, trốn thuế và gian lận thương mại.

- Quy định về các phương thức thanh toán trong thương mại biên giới

Văn bản hướng dẫn chi tiết về các hình thức thanh toán hợp pháp mà thương nhân, tổ chức và cá nhân được phép áp dụng khi thực hiện mua bán, trao đổi hàng hóa qua biên giới:

• Thanh toán qua ngân hàng: Đây là phương thức thanh toán chủ yếu và được khuyến khích thực hiện. Việc thanh toán được tiến hành bằng ngoại tệ tự do chuyển đổi, đồng Việt Nam (VND) hoặc đồng tiền của nước có chung biên giới (như Nhân dân tệ - CNY, Kíp Lào - LAK, Riel Campuchia - KHR) thông qua các ngân hàng thương mại được phép hoạt động ngoại hối.
• Thanh toán bằng tiền mặt: Chỉ được áp dụng trong các trường hợp cụ thể theo quy định của pháp luật về quản lý ngoại hối đối với hoạt động thương mại biên giới. Thương nhân phải xuất trình đầy đủ chứng từ chứng minh nguồn gốc tiền mặt và tờ khai hải quan cửa khẩu đối với lượng tiền mặt mang qua biên giới.
• Thanh toán bằng phương thức bù trừ: Áp dụng cho hình thức hàng đổi hàng (xuất khẩu bù trừ với nhập khẩu). Phần chênh lệch giá trị hàng hóa sau khi bù trừ bắt buộc phải được thanh toán qua ngân hàng theo đúng quy định hiện hành.

- Trách nhiệm kiểm tra và giám sát của cơ quan Hải quan

Để đảm bảo tính hợp pháp của các giao dịch thương mại biên giới, Tổng cục Hải quan yêu cầu các đơn vị hải quan địa phương thực hiện nghiêm túc các nội dung sau:

• Kiểm tra tính hợp lệ, hợp pháp và sự đồng nhất của các chứng từ thanh toán do người khai hải quan nộp hoặc xuất trình khi làm thủ tục thông quan hoặc trong quá trình kiểm tra sau thông quan.
• Đối với các trường hợp thanh toán bằng tiền mặt, công chức hải quan phải đối chiếu chặt chẽ giữa tờ khai hải quan mang tiền mặt qua biên giới (có xác nhận của hải quan cửa khẩu) với hóa đơn thương mại và hợp đồng mua bán để đảm bảo tính khớp đúng về số lượng tiền và trị giá hàng hóa.
• Yêu cầu người khai hải quan xuất trình văn bản chấp thuận hoặc giấy phép đăng ký tài khoản thanh toán bằng tiền mặt tại chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh biên giới đối với các trường hợp bắt buộc theo quy định.

- Phối hợp liên ngành và xử lý vướng mắc phát sinh

Tổng cục Hải quan đưa ra các chỉ đạo cụ thể nhằm giải quyết các khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện thực tế tại các cửa khẩu:

• Trường hợp phát hiện nghi ngờ về tính trung thực của chứng từ thanh toán hoặc có dấu hiệu tẩu tán ngoại tệ, gian lận thương mại, cơ quan hải quan chủ động phối hợp với các chi nhánh Ngân hàng Nhà nước trên địa bàn để xác minh thông tin giao dịch tài khoản.
• Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn cho thương nhân biên giới hiểu rõ, tuân thủ đúng các quy định về quản lý ngoại hối của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
• Kịp thời tổng hợp và báo cáo về Tổng cục Hải quan những vướng mắc phát sinh vượt thẩm quyền để phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Công Thương đưa ra phương án giải quyết dứt điểm.