Công văn 99/TANDTC-PC năm 2016 do Tòa án nhân dân tối cao ban hành là văn bản hướng dẫn quan trọng nhằm triển khai việc tổ chức, thành lập và hoạt động của Tòa gia đình và người chưa thành niên. Đây là bước đi cụ thể hóa quy định của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014, đánh dấu bước tiến lớn trong việc bảo vệ quyền lợi của phụ nữ, trẻ em và người chưa thành niên trong hoạt động tư pháp.

- Mục đích và ý nghĩa của việc thành lập Tòa gia đình và người chưa thành niên

• Nhằm chuyên môn hóa công tác xét xử các vụ án liên quan đến hôn nhân, gia đình và người chưa thành niên, bảo đảm tính nhân văn, thân thiện và hiệu quả.
• Bảo đảm thực thi các cam kết quốc tế của Việt Nam về bảo vệ quyền trẻ em và người chưa thành niên trong quá trình tố tụng tư pháp.
• Tạo cơ chế phối hợp liên ngành giữa Tòa án với các cơ quan, tổ chức bảo vệ trẻ em, chuyên gia tâm lý, xã hội học để hỗ trợ tốt nhất cho đối tượng yếu thế.

- Điều kiện thành lập Tòa chuyên trách tại các địa phương

• Đối với Tòa án nhân dân cấp tỉnh: Việc thành lập Tòa gia đình và người chưa thành niên được xem xét dựa trên số lượng vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết, quy mô dân số và biên chế cán bộ, Thẩm phán của từng đơn vị.
• Đối với Tòa án nhân dân cấp huyện: Ưu tiên thành lập tại các đơn vị cấp huyện thuộc đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I hoặc những nơi có số lượng vụ việc về gia đình và người chưa thành niên lớn, có đủ điều kiện về cơ sở vật chất và nguồn nhân lực.
• Quy trình thực hiện: Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm chủ trì xây dựng đề án, rà soát các điều kiện thực tế và báo cáo Chánh án Tòa án nhân dân tối cao xem xét, quyết định thành lập.

- Thẩm quyền giải quyết các vụ việc

• Giải quyết các vụ án hình sự mà bị cáo là người dưới 18 tuổi hoặc vụ án hình sự có người bị hại là người dưới 18 tuổi bị tổn thương nghiêm trọng về tâm lý hoặc cần sự hỗ trợ đặc biệt về điều kiện sống, học tập.
• Giải quyết các vụ việc về hôn nhân và gia đình theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.
• Xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân đối với người chưa thành niên (như đưa vào trường giáo dưỡng, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc).

- Yêu cầu về đội ngũ cán bộ và cơ sở vật chất

• Về nhân sự: Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Thẩm tra viên được phân công làm việc tại Tòa gia đình và người chưa thành niên phải là những người có kinh nghiệm thực tiễn, có hiểu biết cần thiết về tâm lý học, xã hội học, khoa học giáo dục và công tác bảo vệ quyền trẻ em.
• Về đào tạo: Tòa án nhân dân tối cao yêu cầu các đơn vị chủ động phối hợp tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng xét xử và tiếp xúc với người chưa thành niên cho đội ngũ cán bộ quy hoạch.
• Về cơ sở vật chất: Phòng xử án và phòng làm việc phải được thiết kế thân thiện, trang nhã, không gây áp lực tâm lý nặng nề cho người chưa thành niên; khuyến khích việc không mặc trang phục xét xử uy hiếp tinh thần trẻ em và bố trí chỗ ngồi phù hợp giữa các bên tham gia tố tụng.

- Tổ chức thực hiện và lộ trình triển khai

• Chánh án Tòa án nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương khẩn trương phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng đề án chi tiết gửi về Tòa án nhân dân tối cao.
• Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học phối hợp với Vụ Tổ chức - Cán bộ thuộc Tòa án nhân dân tối cao có trách nhiệm thẩm định các đề án, tham mưu cho Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành quyết định thành lập theo đúng quy định pháp luật.