Công văn số 103/BXD-VLXD do Bộ Xây dựng ban hành là văn bản chỉ đạo, đánh giá quan trọng nhằm thúc đẩy việc thực hiện Chương trình phát triển vật liệu xây dựng không nung (VLXKN) trên phạm vi cả nước. Văn bản tập trung đánh giá toàn diện thực trạng sản xuất, tiêu thụ, những rào cản pháp lý và kỹ thuật, đồng thời đề ra các giải pháp đồng bộ nhằm chuyển đổi cơ cấu vật liệu xây dựng theo hướng thân thiện với môi trường.

Tình hình thực hiện và kết quả đạt được trong phát triển vật liệu không nung

Bộ Xây dựng ghi nhận những chuyển biến tích cực trong việc phát triển và đưa vật liệu không nung vào các công trình xây dựng, thể hiện qua các mặt sau:

• Hoàn thiện hành lang pháp lý: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và định mức kinh tế kỹ thuật liên quan đến VLXKN đã từng bước được xây dựng và ban hành, tạo cơ sở pháp lý cho việc thiết kế, thi công và nghiệm thu công trình.
• Sự tăng trưởng về năng lực sản xuất: Nhiều doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư công nghệ hiện đại để sản xuất các loại VLXKN như gạch bê tông, gạch bê tông khí chưng áp (AAC), gạch bê tông bọt, đáp ứng tốt hơn nhu cầu đa dạng của thị trường.
• Chấp hành quy định tại các địa phương: Tỷ lệ sử dụng VLXKN trong các công trình đầu tư bằng nguồn vốn nhà nước tại nhiều tỉnh, thành phố đã có sự cải thiện rõ rệt, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường và hạn chế việc sử dụng đất nông nghiệp để sản xuất gạch đất sét nung.

Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân ảnh hưởng đến tiến trình phát triển

Bên cạnh những kết quả đạt được, văn bản cũng thẳng thắn chỉ ra những nút thắt cần tháo gỡ trong quá trình phổ biến vật liệu không nung:

• Chất lượng sản phẩm chưa đồng đều: Một số cơ sở sản xuất quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu vẫn cho ra đời các sản phẩm chưa đạt chuẩn, dẫn đến hiện tượng nứt, thấm tường tại một số công trình, gây tâm lý e ngại cho người sử dụng.
• Thói quen tiêu dùng truyền thống: Người dân và nhiều chủ đầu tư tư nhân vẫn giữ thói quen sử dụng gạch đất sét nung truyền thống, chưa có đầy đủ thông tin và niềm tin vào tính ưu việt của vật liệu không nung.
• Công tác kiểm tra, giám sát chưa nghiêm: Việc thanh tra, kiểm tra việc tuân thủ quy định sử dụng VLXKN tại các công trình xây dựng (đặc biệt là công trình sử dụng vốn khác) ở một số địa phương còn mang tính hình thức, chưa quyết liệt.
• Hạn chế về kỹ thuật thi công: Đội ngũ thợ xây dựng tại nhiều nơi chưa được đào tạo bài bản về kỹ thuật xây, trát chuyên dụng cho gạch không nung, dẫn đến sai sót kỹ thuật trong quá trình thi công.

Các giải pháp trọng tâm thúc đẩy phát triển vật liệu không nung trong thời gian tới

Để tiếp tục thực hiện hiệu quả lộ trình phát triển VLXKN, Bộ Xây dựng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và các đơn vị liên quan tập trung triển khai các nhóm giải pháp sau:

• Tăng cường quản lý nhà nước và thanh tra, kiểm tra: Yêu cầu các cơ quan chức năng địa phương kiểm tra chặt chẽ việc áp dụng quy định sử dụng VLXKN ngay từ khâu thẩm định dự án, thiết kế, cấp phép xây dựng và nghiệm thu công trình. Kiên quyết không nghiệm thu các công trình vi phạm quy định về tỷ lệ sử dụng VLXKN.
• Hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, định mức: Tiếp tục rà soát, bổ sung và hoàn thiện các tiêu chuẩn quốc gia về sản phẩm, hướng dẫn thi công, nghiệm thu cũng như định mức dự toán xây dựng đối với các loại VLXKN mới.
• Đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền: Tổ chức các hội thảo, chương trình phổ biến kiến thức nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng, các nhà thầu, chủ đầu tư về lợi ích kinh tế và môi trường của việc sử dụng vật liệu không nung.
• Hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ: Khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu cải tiến công nghệ sản xuất, nâng cao chất lượng, đa dạng hóa mẫu mã và giảm giá thành sản phẩm để tăng sức cạnh tranh trên thị trường.
• Kiên quyết thực hiện lộ trình hạn chế gạch đất sét nung: Tiếp tục thực hiện nghiêm túc lộ trình xóa bỏ các lò gạch thủ công, lò đứng thủ công tại các địa phương nhằm bảo vệ tài nguyên đất và môi trường sinh thái.