Giới thiệu chung về Công văn số 1789/TCHQ-GSQL

Công văn số 1789/TCHQ-GSQL do Tổng cục Hải quan ban hành là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng dành cho Cục Hải quan các tỉnh, thành phố. Văn bản này tập trung vào việc tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đối với hàng hóa nhập khẩu tại nơi sản xuất, đặc biệt là nguyên liệu, vật tư nhập khẩu để gia công, sản xuất hàng xuất khẩu và hàng hóa của doanh nghiệp chế xuất. Mục tiêu của công văn là nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi gian lận thương mại, lợi dụng chính sách ưu đãi thuế để tiêu thụ nội địa trái phép.

Đối tượng áp dụng và phạm vi kiểm tra

Văn bản xác định rõ các nhóm đối tượng và phạm vi cần tập trung kiểm tra bao gồm:

• Doanh nghiệp gia công, sản xuất xuất khẩu: Các tổ chức, cá nhân nhập khẩu nguyên liệu, vật tư, máy móc thiết bị để thực hiện hợp đồng gia công hoặc sản xuất hàng hóa xuất khẩu.
• Doanh nghiệp chế xuất (DNCX): Kiểm tra việc quản lý, sử dụng hàng hóa nhập khẩu thuộc đối tượng miễn thuế, không chịu thuế tại cơ sở sản xuất của doanh nghiệp.
• Địa điểm kiểm tra: Trực tiếp tại trụ sở chính, chi nhánh, cơ sở sản xuất, nơi lưu giữ nguyên liệu, vật tư, máy móc, thiết bị của doanh nghiệp.

Nội dung kiểm tra chi tiết tại nơi sản xuất

Tổng cục Hải quan yêu cầu cơ quan hải quan địa phương thực hiện kiểm tra toàn diện các nội dung sau:

• Kiểm tra tính pháp lý của cơ sở sản xuất: Xác minh quyền sử dụng hợp pháp đối với nhà xưởng, văn phòng, kho bãi (thông qua giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hợp đồng thuê nhà xưởng, kho bãi đã được công chứng hoặc đăng ký theo quy định).
• Kiểm tra năng lực sản xuất thực tế: Đánh giá sự phù hợp giữa quy mô nhà xưởng, số lượng máy móc, thiết bị, số lượng nhân công hiện có với năng lực sản xuất đã thông báo với cơ quan hải quan và lượng nguyên liệu, vật tư nhập khẩu.
• Kiểm tra tình trạng máy móc, thiết bị: Xác định máy móc, thiết bị có được lắp đặt, vận hành thực tế tại cơ sở sản xuất hay không; kiểm tra chứng từ nguồn gốc của máy móc (nhập khẩu, mua nội địa hoặc thuê tài chính).
• Kiểm tra việc lưu giữ và sử dụng nguyên liệu: Đối chiếu lượng nguyên liệu, vật tư tồn kho thực tế với sổ sách kế toán, tờ khai hải quan và báo cáo quyết toán tình hình sử dụng nguyên liệu, vật tư, máy móc, thiết bị nhập khẩu.

Quy trình phối hợp và xử lý kết quả kiểm tra

Để đảm bảo tính hiệu quả và đúng quy định pháp luật, công văn hướng dẫn cụ thể về quy trình xử lý sau kiểm tra:

• Lập biên bản kiểm tra: Mọi cuộc kiểm tra tại nơi sản xuất đều phải được lập biên bản ghi nhận đầy đủ, trung thực tình trạng thực tế tại thời điểm kiểm tra, có chữ ký xác nhận của đại diện doanh nghiệp và đoàn kiểm tra.
• Xử lý trường hợp không có cơ sở sản xuất: Nếu phát hiện doanh nghiệp không có cơ sở sản xuất hoặc cơ sở sản xuất không hoạt động, cơ quan hải quan sẽ tiến hành các biện pháp nghiệp vụ tiếp theo như dừng thủ tục hải quan, chuyển thông tin cho cơ quan thuế và cơ quan điều tra để làm rõ hành vi trốn thuế, gian lận.
• Xử lý vi phạm về định mức và sử dụng sai mục đích: Trường hợp doanh nghiệp tự ý chuyển tiêu thụ nội địa nguyên liệu, vật tư nhập khẩu miễn thuế mà không khai báo, hoặc không giải trình được sự chênh lệch giữa tồn kho thực tế và sổ sách, cơ quan hải quan sẽ thực hiện ấn định thuế và xử phạt vi phạm hành chính theo quy định.

Trách nhiệm thực hiện của cơ quan hải quan các cấp

Văn bản nhấn mạnh vai trò chỉ đạo và thực thi của các đơn vị trong ngành hải quan:

• Cục Hải quan các tỉnh, thành phố: Có trách nhiệm chỉ đạo các Chi cục Hải quan trực thuộc xây dựng kế hoạch kiểm tra dựa trên đánh giá rủi ro; không gây phiền hà, sách nhiễu cho doanh nghiệp hoạt động chân chính nhưng phải kiên quyết xử lý nghiêm các doanh nghiệp vi phạm.
• Cục Giám sát quản lý về Hải quan: Chịu trách nhiệm theo dõi, đôn đốc, tổng hợp kết quả thực hiện từ các địa phương và tham mưu cho Tổng cục Hải quan giải quyết các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện kiểm tra tại nơi sản xuất.