Giới thiệu chung về Công văn số 2105/TCHQ-GSQL

Công văn số 2105/TCHQ-GSQL do Tổng cục Hải quan ban hành là văn bản hướng dẫn quan trọng nhằm thống nhất việc xác định hình thức, mức độ kiểm tra hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu. Văn bản này tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình thông quan, nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro và đảm bảo tính minh bạch, chặt chẽ trong hoạt động kiểm tra của cơ quan hải quan các cấp.

Nguyên tắc xác định hình thức và mức độ kiểm tra hải quan

Việc quyết định hình thức và mức độ kiểm tra hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu được thực hiện dựa trên các nguyên tắc cốt lõi sau:

• Áp dụng quản lý rủi ro: Hệ thống thông tin quản lý rủi ro của ngành Hải quan tự động phân tích, đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp để đưa ra chỉ dẫn phân luồng quyết định bao gồm Luồng Xanh, Luồng Vàng và Luồng Đỏ.
• Tính ngẫu nhiên trong kiểm tra: Áp dụng tỷ lệ kiểm tra ngẫu nhiên theo quy định để đánh giá tuân thủ chung của cộng đồng doanh nghiệp và phát hiện các vi phạm tiềm ẩn.
• Dựa trên thông tin cảnh báo: Các thông tin trinh sát, thông tin cảnh báo vi phạm từ các cơ quan chức năng trong và ngoài nước là cơ sở để áp dụng các biện pháp kiểm tra trọng điểm đối với các lô hàng có dấu hiệu nghi ngờ.

Thẩm quyền và quy trình thay đổi mức độ kiểm tra (Chuyển luồng)

Văn bản quy định chi tiết về thẩm quyền và trách nhiệm của cán bộ hải quan khi đề xuất hoặc quyết định thay đổi mức độ kiểm tra đã được hệ thống thiết lập:

• Thẩm quyền quyết định: Chi cục trưởng Chi cục Hải quan nơi đăng ký tờ khai có thẩm quyền quyết định việc chuyển luồng kiểm tra từ luồng thấp lên luồng cao hơn (ví dụ: từ Luồng Xanh sang Luồng Vàng/Đỏ hoặc từ Luồng Vàng sang Luồng Đỏ) khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hải quan hoặc có thông tin nghi vấn cụ thể.
• Yêu cầu về lý do chuyển luồng: Mọi quyết định thay đổi hình thức, mức độ kiểm tra phải được ghi nhận rõ ràng lý do, căn cứ cụ thể trên hệ thống thông tin hải quan (VNACCS/VCIS), không được tự ý thay đổi khi chưa có phê duyệt hợp lệ từ cấp có thẩm quyền.
• Giám sát quá trình chuyển luồng: Các cấp lãnh đạo Chi cục và Cục Hải quan địa phương có trách nhiệm giám sát chặt chẽ việc chuyển luồng để tránh tình trạng lạm dụng gây phiền hà, kéo dài thời gian thông quan của doanh nghiệp.

Quy định về kiểm tra thực tế hàng hóa

Đối với các lô hàng thuộc diện phải kiểm tra thực tế (Luồng Đỏ), Công văn hướng dẫn cụ thể phương thức thực hiện nhằm rút ngắn thời gian thông quan nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả kiểm soát:

• Sử dụng trang thiết bị hiện đại: Ưu tiên sử dụng máy soi container và các thiết bị giám sát kỹ thuật khác để kiểm tra trước khi tiến hành kiểm tra thủ công bằng mắt thường nhằm giảm thiểu tác động vật lý lên hàng hóa.
• Mức độ kiểm tra thực tế: Tùy thuộc vào tính chất lô hàng và mức độ rủi ro được xác định, Chi cục trưởng quyết định tỷ lệ kiểm tra thực tế phù hợp (từ 5%, 10% đến toàn bộ lô hàng).
• Xử lý kết quả kiểm tra: Kết quả kiểm tra thực tế phải được đối chiếu kỹ lưỡng với hồ sơ hải quan đã khai báo. Mọi sự sai lệch về chủng loại, số lượng, trị giá hoặc mã số HS phải được lập biên bản và xử lý nghiêm theo quy định pháp luật hiện hành.

Trách nhiệm của công chức hải quan và đơn vị liên quan

Để đảm bảo hiệu lực thực thi nghiêm túc, Tổng cục Hải quan yêu cầu các đơn vị thực hiện các nội dung sau:

• Cập nhật thông tin kịp thời: Công chức được giao nhiệm vụ phải cập nhật đầy đủ, chính xác kết quả kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực tế vào hệ thống ngay sau khi hoàn thành nhiệm vụ để làm cơ sở dữ liệu đánh giá rủi ro cho các lần sau.
• Nâng cao trách nhiệm công vụ: Nghiêm cấm các hành vi tự ý kéo dài thời gian kiểm tra, gây khó khăn hoặc sách nhiễu doanh nghiệp trong quá trình làm thủ tục hải quan.
• Phối hợp liên ngành: Tăng cường phối hợp giữa lực lượng kiểm tra sau thông quan, lực lượng chống buôn lậu và các Chi cục Hải quan cửa khẩu để chia sẻ thông tin, nâng cao hiệu quả xác định trọng điểm kiểm tra.