Công văn số 3843/TCHQ-KTTT của Tổng cục Hải quan là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng dành cho Cục Hải quan các tỉnh, thành phố nhằm thống nhất quy trình kiểm tra, xác định trị giá hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu. Văn bản này tập trung giải quyết các vướng mắc phát sinh, chống gian lận thương mại qua giá, đồng thời tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp.

- Nguyên tắc chung về kiểm tra và xác định trị giá hải quan

• Việc xác định trị giá hải quan phải tuân thủ đúng các quy định tại Luật Hải quan, Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và các văn bản hướng dẫn thi hành hiện hành.
• Cơ quan hải quan thực hiện kiểm tra trị giá khai báo trên cơ sở nguyên tắc người khai hải quan tự kê khai, tự chịu trách nhiệm. Việc kiểm tra kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp quản lý rủi ro và hệ thống cơ sở dữ liệu giá của ngành hải quan.
• Trị giá hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu phải là giá thực tế đã thanh toán hay sẽ phải thanh toán tính đến cửa khẩu nhập đầu tiên, được xác định bằng cách áp dụng tuần tự các phương pháp xác định trị giá theo quy định.

- Quy trình kiểm tra, nghi vấn và tổ chức tham vấn trị giá

• Kiểm tra trong thông quan: Công chức hải quan đối chiếu thông tin khai báo của doanh nghiệp với các nguồn thông tin dữ liệu sẵn có. Trường hợp phát hiện trị giá khai báo thấp hơn mức giá tham chiếu tại Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu có rủi ro về trị giá, cơ quan hải quan sẽ thiết lập nghi vấn và thông báo cho người khai hải quan.
• Thủ tục tham vấn: Quá trình tham vấn được thực hiện nhằm làm rõ tính trung thực, chính xác của các chứng từ, tài liệu mà doanh nghiệp xuất trình. Cơ quan hải quan yêu cầu doanh nghiệp giải trình về các yếu tố ảnh hưởng đến giá mua bán như số lượng, điều kiện giao hàng, mối quan hệ đặc biệt, hoặc các khoản điều chỉnh.
• Bác bỏ trị giá khai báo: Cơ quan hải quan chỉ thực hiện bác bỏ trị giá khai báo khi có đầy đủ cơ sở chứng minh doanh nghiệp kê khai không đúng thực tế, hoặc không đáp ứng đủ các điều kiện để áp dụng phương pháp trị giá giao dịch. Mọi quyết định bác bỏ phải được lập luận chặt chẽ và ghi nhận cụ thể trong biên bản tham vấn.

- Hướng dẫn cụ thể về các khoản điều chỉnh và trường hợp đặc biệt

• Các khoản điều chỉnh cộng: Hướng dẫn chi tiết việc kiểm tra và phân bổ các khoản chi phí phải cộng vào trị giá giao dịch nếu chưa bao gồm trong giá mua, bao gồm: chi phí vận chuyển, chi phí bảo hiểm, chi phí bao bì, các khoản trợ giúp, phí bản quyền, phí giấy phép, và các khoản tiền người mua phải trả từ doanh thu sau khi định đoạt hàng hóa.
• Mối quan hệ đặc biệt: Trường hợp người mua và người bán có mối quan hệ đặc biệt, cơ quan hải quan phải kiểm tra xem mối quan hệ này có ảnh hưởng đến trị giá giao dịch hay không. Nếu doanh nghiệp chứng minh được giá bán tương đương với giá bán cho người mua độc lập, trị giá giao dịch vẫn được chấp nhận.
• Xử lý đối với hàng hóa có biến động giá lớn: Đối với các mặt hàng nhạy cảm hoặc có biến động giá mạnh trên thị trường thế giới, cơ quan hải quan cần chủ động thu thập thông tin từ các nguồn đáng tin cậy để kịp thời cập nhật cơ sở dữ liệu giá, phục vụ công tác đối chiếu và kiểm tra hiệu quả.

- Trách nhiệm của cơ quan hải quan các cấp trong quản lý trị giá

• Cục Hải quan các tỉnh, thành phố: Chỉ đạo các Chi cục Hải quan trực thuộc thực hiện thống nhất quy trình kiểm tra trị giá; nghiêm cấm việc tự ý đặt ra các yêu cầu ngoài quy định gây khó khăn cho doanh nghiệp; chịu trách nhiệm toàn diện về tính chính xác của việc chấp nhận hoặc bác bỏ trị giá khai báo.
• Phối hợp với lực lượng Kiểm tra sau thông quan: Đối với các trường hợp chưa đủ cơ sở bác bỏ trị giá ngay trong khâu thông quan nhưng vẫn có nghi vấn rủi ro cao, cơ quan hải quan thực hiện thông quan theo trị giá khai báo của doanh nghiệp, đồng thời chuyển toàn bộ hồ sơ sang lực lượng kiểm tra sau thông quan để tiến hành thanh tra, kiểm tra theo thẩm quyền.
• Cập nhật hệ thống dữ liệu: Các đơn vị hải quan có trách nhiệm cập nhật kịp thời, đầy đủ kết quả kiểm tra, xác định trị giá và kết quả tham vấn vào Hệ thống quản lý dữ liệu trị giá hải quan để đảm bảo tính liên thông và thống nhất thông tin trong toàn ngành.