Nghị định số 206/2004/NĐ-CP ban hành ngày 14 tháng 12 năm 2004 quy định chi tiết về quản lý lao động, tiền lương và thu nhập trong các công ty nhà nước. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm đổi mới cơ chế quản lý, gắn thu nhập của người lao động với hiệu quả sản xuất kinh doanh và năng suất lao động của doanh nghiệp.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Nghị định

Nghị định quy định rõ ràng về phạm vi tổ chức và đối tượng nhân sự chịu sự điều chỉnh của các quy định quản lý lao động, tiền lương, cụ thể như sau:

• Phạm vi áp dụng: Áp dụng đối với các công ty nhà nước bao gồm Tổng công ty nhà nước, công ty nhà nước độc lập và các công ty thành viên hạch toán độc lập thuộc Tổng công ty do Nhà nước quyết định đầu tư và thành lập (gọi chung là công ty).
• Đối tượng áp dụng: Bao gồm người lao động làm việc theo chế độ hợp đồng lao động theo quy định của Bộ luật Lao động; Phó Tổng giám đốc, Phó giám đốc, Kế toán trưởng (không bao gồm các chức danh Phó Tổng giám đốc, Phó giám đốc, Kế toán trưởng làm việc theo hợp đồng lao động).

Quy định về công tác quản lý lao động

Công tác quản lý lao động tại các công ty nhà nước được thực hiện chủ động nhưng phải tuân thủ quy trình đăng ký và đánh giá nghiêm ngặt:

• Xây dựng kế hoạch sử dụng lao động: Hàng năm, căn cứ vào khối lượng, chất lượng, yêu cầu và nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh, công ty có trách nhiệm tự xác định kế hoạch sử dụng lao động và tiến hành đăng ký với đại diện chủ sở hữu trước khi triển khai thực hiện.
• Tuyển dụng và ký kết hợp đồng: Dựa trên kế hoạch sử dụng lao động đã đăng ký, công ty trực tiếp thực hiện tuyển dụng theo quy chế tuyển dụng lao động của công ty và ký kết hợp đồng lao động theo đúng quy định của pháp luật lao động.
• Đánh giá và giải quyết lao động dôi dư: Định kỳ hàng năm, công ty phải đánh giá lại việc thực hiện kế hoạch sử dụng lao động, đồng thời giải quyết các chế độ chính sách cho người lao động không có việc làm theo quy định pháp luật.

Cơ chế xác định đơn giá tiền lương và điều kiện áp dụng hệ số điều chỉnh

Nghị định cho phép các công ty áp dụng hệ số điều chỉnh tăng thêm không quá 2 lần so với mức lương tối thiểu chung do Chính phủ quy định để làm cơ sở tính đơn giá tiền lương. Tuy nhiên, để được áp dụng hệ số điều chỉnh tăng thêm này, công ty phải bảo đảm đầy đủ các điều kiện ràng buộc sau:

• Hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ nộp ngân sách nhà nước theo đúng quy định của pháp luật.
• Tốc độ tăng tiền lương bình quân phải thấp hơn tốc độ tăng năng suất lao động bình quân của công ty.
• Lợi nhuận kế hoạch không được thấp hơn so với lợi nhuận thực hiện của năm trước liền kề (trừ các trường hợp đặc biệt theo quy định riêng của Chính phủ).

Bên cạnh đó, việc xây dựng và quản lý đơn giá tiền lương phải tuân thủ các nguyên tắc:

• Đơn giá tiền lương được xây dựng dựa trên định mức lao động tiên tiến và các thông số tiền lương phù hợp với các điều kiện nêu trên.
• Đơn giá tiền lương phải được đăng ký với đại diện chủ sở hữu trước khi thực hiện. Riêng đối với các công ty hạng đặc biệt và công ty thực hiện hoạt động công ích có vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, đơn giá tiền lương phải do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Bộ Tài chính thẩm định trước khi báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
• Quỹ tiền lương thực hiện được xác định tương ứng với mức độ hoàn thành các chỉ tiêu sản xuất, kinh doanh, năng suất lao động và lợi nhuận thực tế. Việc chi trả lương cho người lao động phải thực hiện theo quy chế trả lương của công ty.

Chế độ tiền thưởng cho người lao động

Nguồn và cách thức chi trả tiền thưởng được quy định rõ ràng nhằm khuyến khích hiệu quả làm việc:

• Nguồn quỹ thưởng: Quỹ thưởng từ quỹ khen thưởng của công ty được xác định theo quy định tại Nghị định số 199/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về Quy chế quản lý tài chính của công ty nhà nước và quản lý vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp khác.
• Phân phối tiền thưởng: Việc chi trả tiền thưởng cho người lao động phải được thực hiện theo đúng quy chế thưởng do chính công ty xây dựng.

Trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan

Nghị định phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của từng cấp quản lý trong việc thực hiện chính sách lao động, tiền lương:

1. Trách nhiệm của Tổng giám đốc, Giám đốc công ty:

• Trong quý I hàng năm, chủ trì xây dựng kế hoạch lợi nhuận, kế hoạch sử dụng lao động, đơn giá tiền lương để đăng ký với đại diện chủ sở hữu; đồng thời gửi đơn giá tiền lương cho cơ quan thuế địa phương làm căn cứ tính thuế.
• Xác định chính xác quỹ tiền lương thực hiện và quỹ tiền thưởng của công ty.
• Xây dựng hệ thống định mức lao động, tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật công nhân, tiêu chuẩn chuyên môn nghiệp vụ viên chức, nhân viên, quy chế nâng ngạch, nâng bậc lương, quy chế trả lương và quy chế thưởng bảo đảm tính dân chủ, công bằng, minh bạch nhằm thu hút và khuyến khích nhân tài, người có năng suất lao động cao.
• Củng cố bộ máy tổ chức và tăng cường đủ số lượng, chất lượng viên chức làm công tác lao động, tiền lương của công ty theo quy định của đại diện chủ sở hữu.
• Trong quý I hàng năm, báo cáo đại diện chủ sở hữu và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội địa phương về kết quả sản xuất, kinh doanh, lợi nhuận, lao động, tiền lương, tiền thưởng của năm trước.

2. Trách nhiệm của Đại diện chủ sở hữu:

• Đối với Hội đồng quản trị công ty: Thông qua các kế hoạch lợi nhuận, kế hoạch sử dụng lao động, định mức lao động, đơn giá tiền lương, tiêu chuẩn cấp bậc, quy chế nâng lương, quỹ lương, quỹ thưởng và quy chế trả lương, thưởng của công ty. Chỉ đạo, kiểm tra, giám sát việc thực hiện; báo cáo Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Tài chính về đơn giá tiền lương đối với công ty hạng đặc biệt và công ty công ích quan trọng. Quyết định tổ chức bộ máy nhân sự lao động - tiền lương và báo cáo định kỳ kết quả hoạt động lên cơ quan quản lý cấp trên trong quý I hàng năm.
• Đối với các Bộ quản lý ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Tiếp nhận đăng ký kế hoạch lợi nhuận, kế hoạch sử dụng lao động, đơn giá tiền lương, quy chế trả lương, thưởng và báo cáo kết quả hoạt động của các công ty thuộc quyền quản lý. Hướng dẫn, kiểm tra, giám sát việc thực hiện; phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Tài chính thẩm định đơn giá tiền lương đối với doanh nghiệp đặc biệt hoặc công ích quan trọng; tổng hợp báo cáo gửi Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trong quý I hàng năm.

3. Trách nhiệm của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội:

• Ban hành hướng dẫn phương pháp xây dựng định mức lao động, tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật công nhân, tiêu chuẩn chuyên môn nghiệp vụ viên chức, nhân viên, năng suất lao động, tiền lương bình quân, đơn giá tiền lương và các quy chế trả lương, quy chế thưởng của công ty.
• Chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính tiến hành thẩm định đơn giá tiền lương đối với các công ty hạng đặc biệt và công ty thực hiện hoạt động công ích có vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện

Nghị định số 206/2004/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo và thay thế hoàn toàn hai văn bản trước đó là Nghị định số 28/CP ngày 28 tháng 3 năm 1997 và Nghị định số 03/2001/NĐ-CP ngày 11 tháng 01 năm 2001 của Chính phủ về đổi mới quản lý tiền lương và thu nhập trong các doanh nghiệp nhà nước. Các quy định tại Nghị định này được chính thức áp dụng thực hiện kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2005.

Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc Nghị định này.