TÓM TẮT HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI GIỮA CHÍNH PHỦ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM VÀ CHÍNH PHỦ NƯỚC CỘNG HÒA NAM PHI

Hiệp định về Thương mại giữa Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ nước Cộng hòa Nam Phi là văn bản pháp lý quốc tế quan trọng nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý, thúc đẩy và tạo thuận lợi cho các hoạt động hợp tác kinh tế, trao đổi thương mại song phương giữa hai quốc gia trên nguyên tắc bình đẳng và cùng có lợi.

Thông tin chung về văn bản Hiệp định:

• Cơ quan ký kết: Đại diện Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (Thứ trưởng Bộ Thương mại Đỗ Như Đính) và Đại diện Chính phủ nước Cộng hòa Nam Phi (Thứ trưởng Bộ Công thương Lindiwe Hendricks).
• Cơ quan có thẩm quyền chịu trách nhiệm thực hiện: Phía Việt Nam là Bộ Thương mại (nay là Bộ Công Thương); Phía Nam Phi là Bộ Thương mại và Công nghiệp.
• Ngôn ngữ văn bản: Hiệp định được lập thành hai bản bằng tiếng Anh và tiếng Việt có giá trị pháp lý ngang nhau. Trong trường hợp có sự mâu thuẫn hoặc không thống nhất trong giải thích, bản tiếng Anh sẽ có giá trị quyết định.

Nội dung chi tiết các điều khoản cốt lõi của Hiệp định:

1. Nguyên tắc chung và Chế độ Đãi ngộ Tối huệ quốc (Điều 1 - Điều 4)

• - Điều khoản chung (Điều 1): Hai Bên cam kết áp dụng mọi biện pháp thích hợp nhằm tạo thuận lợi và xúc tiến các quan hệ thương mại, kinh tế song phương. Quá trình thực hiện phải phù hợp với luật pháp của mỗi nước và tuân thủ các nghĩa vụ từ các thỏa ước, công ước, hiệp định quốc tế mà mỗi Bên là thành viên.
• - Chế độ Đãi ngộ Tối huệ quốc - MFN (Điều 2): Hai Bên dành cho nhau chế độ đãi ngộ tối huệ quốc trong các lĩnh vực liên quan đến: Thuế hải quan, các loại phí và thuế áp dụng đối với hàng hóa xuất nhập khẩu; Phương thức thu thuế, phí hải quan; Quy định pháp lý về thủ tục hải quan, quá cảnh, lưu kho; Thuế nội địa và các khoản thu trực tiếp hoặc gián tiếp khác đối với hàng nhập khẩu; Phương thức thực hiện và chuyển các khoản thanh toán phát sinh từ Hiệp định; Quy định pháp lý về mua bán, vận tải, phân phối và sử dụng hàng hóa tại thị trường nội địa. Đối với việc cấp giấy phép xuất nhập khẩu, mỗi Bên dành cho Bên kia sự đãi ngộ không kém ưu đãi hơn mức ưu đãi nhất dành cho nước thứ ba.
• - Sản phẩm xuất xứ từ nước thứ ba (Điều 3): Mọi lợi thế, ưu đãi, ưu tiên hoặc miễn trừ mà một Bên dành cho nước thứ ba đối với sản phẩm xuất xứ từ hoặc chuyển đến nước thứ ba đó sẽ được áp dụng ngay lập tức và không điều kiện cho các sản phẩm tương tự có xuất xứ từ hoặc nhập khẩu vào lãnh thổ của Bên kia.
• - Các trường hợp miễn trừ áp dụng MFN (Điều 4): Chế độ đãi ngộ tối huệ quốc không áp dụng đối với: Các ưu đãi biên mậu nhằm tạo thuận lợi cho thương mại biên giới với các nước láng giềng; Ưu đãi do một Bên dành cho nước thứ ba theo các hiệp định ưu đãi thương mại nhiều bên; Các chương trình hợp tác kinh tế - thương mại giữa các nước đang phát triển mà một Bên tham gia; Ưu đãi có được từ việc tham gia Liên minh Quan thuế hoặc Khu vực mậu dịch tự do.

2. Tạo thuận lợi thương mại, quá cảnh và hội chợ triển lãm (Điều 5 - Điều 7)

• - Khuyến khích hoạt động kinh tế và trao đổi thông tin (Điều 5): Hai Bên nỗ lực thúc đẩy các hoạt động kinh tế thương mại trên lãnh thổ của mình phù hợp với luật pháp quốc gia và thông lệ thương mại quốc tế; đồng thời tích cực trao đổi các thông tin thương mại nhằm mở rộng giao thương song phương.
• - Quá cảnh hàng hóa (Điều 6): Mỗi Bên cho phép hàng hóa của Bên kia được quá cảnh tự do qua lãnh thổ nước mình theo đúng quy định của pháp luật quốc gia.
• - Tổ chức và tham dự hội chợ, triển lãm thương mại (Điều 7): Khuyến khích doanh nghiệp hai nước tổ chức và tham gia hội chợ, triển lãm thương mại. Mỗi Bên cho phép nhập khẩu miễn thuế hải quan và các loại phí đối với: Hàng hóa trưng bày, trình diễn tại hội chợ (không nhằm mục đích bán); Hàng hóa phục vụ trình diễn máy móc; Vật tư quảng cáo, giới thiệu (sách, tờ rơi, áp phích, thiết bị âm thanh, phim chiếu); Thiết bị thuyết trình, thu thanh; Vật tư xây dựng, trang trí gian hàng tạm thời. Ngoài ra, hàng hóa xuất khẩu gửi đi sửa chữa cũng được miễn thuế với điều kiện phải tái xuất sau khi sửa chữa xong. Các hàng hóa miễn thuế này không được phép bán tại nước nhập khẩu trừ khi được cơ quan có thẩm quyền cho phép và đã nộp đầy đủ các loại thuế, phí theo quy định.

3. Thanh toán, Biện pháp bảo vệ và Cơ chế quản lý (Điều 8 - Điều 11)

• - Thỏa ước thanh toán (Điều 8): Mọi giao dịch thanh toán cho hàng hóa và dịch vụ phát sinh từ Hiệp định phải được thực hiện bằng các đồng tiền tự do chuyển đổi, phù hợp với quy định pháp luật về quản lý ngoại hối của mỗi nước.
• - Các biện pháp bảo vệ hợp pháp (Điều 9): Hiệp định không hạn chế quyền của mỗi Bên trong việc áp dụng các biện pháp kiểm soát phi phân biệt đối xử vì các lý do: Bảo vệ sức khỏe công cộng, đạo đức, trật tự hoặc an ninh xã hội; Bảo vệ động thực vật chống lại dịch bệnh và sâu bệnh phá hoại; Bảo vệ khả năng tài chính đối ngoại và cán cân thanh toán quốc gia; Bảo vệ các tài sản quốc gia, di sản văn hóa, nghệ thuật, lịch sử hoặc khảo cổ.
• - Thành lập Ủy ban Thương mại Hỗn hợp (Điều 10): Thành lập Ủy ban Hỗn hợp liên chính phủ gồm đại diện của Việt Nam và Nam Phi nhằm giám sát, kiểm điểm việc thực hiện Hiệp định và thúc đẩy quan hệ kinh tế. Ủy ban hoạt động theo nguyên tắc nhất trí chung và họp luân phiên theo thỏa thuận của hai Bên.
• - Giải quyết tranh chấp (Điều 11): Mọi tranh chấp phát sinh từ việc giải thích hoặc thực hiện Hiệp định sẽ được giải quyết thông qua thương lượng, thảo luận tại Ủy ban Hỗn hợp. Các Bên có trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin liên quan để tìm ra giải pháp thỏa đáng cho cả hai Bên.

4. Hiệu lực, sửa đổi và điều khoản cuối cùng (Điều 12 - Điều 14)

• - Xử lý hợp đồng khi Hiệp định hết hạn (Điều 12): Đối với các hợp đồng thương mại được ký kết trong thời gian Hiệp định có hiệu lực nhưng chưa thực hiện xong tại thời điểm Hiệp định hết hạn, các quy định của Hiệp định này vẫn tiếp tục được áp dụng cho đến khi các hợp đồng đó được hoàn thành.
• - Sửa đổi và Hiệu lực của Hiệp định (Điều 14): Hiệp định có thể được sửa đổi bất kỳ lúc nào bằng văn bản thông qua thỏa thuận giữa hai Bên qua đường ngoại giao. Việc sửa đổi hoặc chấm dứt Hiệp định không làm ảnh hưởng đến các quyền và nghĩa vụ đã phát sinh trước đó. Hiệp định chính thức có hiệu lực kể từ ngày nhận được thông báo bằng văn bản cuối cùng qua đường ngoại giao xác nhận hai Bên đã hoàn tất các thủ tục pháp lý nội bộ. Hiệp định có hiệu lực trong thời hạn 03 năm và tự động gia hạn thêm các chu kỳ 03 năm tiếp theo, trừ khi một Bên gửi thông báo bằng văn bản cho Bên kia về ý định chấm dứt Hiệp định ít nhất 03 tháng trước khi hết hạn hiệu lực.