Lệnh của Chủ tịch nước số 05/2019/L-CTN ngày 26 tháng 06 năm 2019 công bố Luật Thi hành án hình sự năm 2019 (Luật số 41/2019/QH14) do Quốc hội ban hành, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế thi hành án hình sự, bảo đảm quyền con người và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp hình sự.

Văn bản áp dụng đối với các cơ quan quản lý thi hành án hình sự, cơ quan thi hành án hình sự, cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự, người chấp hành án, pháp nhân thương mại chấp hành án và các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến hoạt động thi hành án hình sự trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Phạm vi điều chỉnh của Luật Thi hành án hình sự

• Luật quy định chi tiết về nguyên tắc, trình tự, thủ tục, tổ chức bộ máy, nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ quan có thẩm quyền trong việc thi hành các bản án, quyết định hình sự có hiệu lực pháp luật.
• Quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của người chấp hành án, pháp nhân thương mại chấp hành án hình sự.
• Xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong hoạt động thi hành án hình sự.

Đối tượng áp dụng thực thi pháp luật

• Các cơ quan quản lý và cơ quan thi hành án hình sự thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân các cấp.
• Phạm nhân, người được hưởng án treo, người chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ, cấm cư trú, quản chế, tước một số quyền công dân, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định.
• Pháp nhân thương mại phạm tội đang chấp hành các hình phạt và biện pháp tư pháp theo quy định của Bộ luật Hình sự.
• Các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức kinh tế và mọi công dân có liên quan đến công tác thi hành án hình sự.

Giải thích các thuật ngữ pháp lý cốt lõi

• Người chấp hành án: Là người bị kết án và phải chịu hình phạt theo bản án, quyết định hình sự đã có hiệu lực pháp luật.
• Pháp nhân thương mại chấp hành án: Là pháp nhân thương mại phạm tội phải chấp hành hình phạt hoặc biện pháp tư pháp theo bản án, quyết định của Tòa án.
• Cơ quan quản lý thi hành án hình sự: Cơ quan thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng thực hiện chức năng quản lý nhà nước về thi hành án hình sự trong phạm vi cả nước.
• Cơ quan thi hành án hình sự: Các cơ quan trực tiếp thực hiện việc thi hành án bao gồm trại giam, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu.

Các nguyên tắc cơ bản trong thi hành án hình sự

• Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật: Mọi hoạt động thi hành án hình sự phải được thực hiện nghiêm ngặt theo quy định của pháp luật, bảo đảm tính tôn nghiêm của bản án, quyết định của Tòa án.
• Bảo đảm nhân đạo xã hội chủ nghĩa: Tôn trọng danh dự, nhân phẩm, quyền và lợi ích hợp pháp của người chấp hành án, pháp nhân thương mại chấp hành án; tạo điều kiện thuận lợi để người chấp hành án cải tạo trở thành người có ích cho xã hội.
• Kết hợp giữa trừng trị và giáo dục cải tạo: Áp dụng các biện pháp giáo dục, hướng nghiệp, dạy nghề nhằm giúp người chấp hành án tự giác chấp hành pháp luật, ngăn ngừa tái phạm tội.
• Bảo đảm sự tham gia của cơ quan, tổ chức và cá nhân: Khuyến khích sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, các tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư trong việc giáo dục, cảm hóa người chấp hành án.
• Bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo: Người chấp hành án và các chủ thể liên quan có quyền khiếu nại, tố cáo đối với các quyết định, hành vi trái pháp luật của cơ quan, người có thẩm quyền trong thi hành án hình sự.

Hiệu lực thi hành của văn bản

Luật Thi hành án hình sự năm 2019 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2020, thay thế cho Luật Thi hành án hình sự số 53/2010/QH12.