Lệnh công bố Nghị quyết năm 2001 sửa đổi Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 là văn bản pháp lý quan trọng do Chủ tịch nước ban hành nhằm chính thức công bố Nghị quyết số 51/2001/QH10 của Quốc hội về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 1992. Đây là bước ngoặt quan trọng nhằm thể chế hóa đường lối đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam, đặt nền móng pháp lý vững chắc cho việc xây dựng Nhà nước pháp quyền và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Văn bản có phạm vi áp dụng trên toàn lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tác động trực tiếp đến toàn bộ hệ thống chính trị, các cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương, các tổ chức xã hội, lực lượng vũ trang và mọi công dân Việt Nam.

Nội dung cốt lõi của Phần mở đầu và các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Nghị quyết sửa đổi, bổ sung năm 2001 đã mang lại những thay đổi căn bản mang tính định hướng chiến lược cho quốc gia tại Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên, cụ thể như sau:

1. Sửa đổi, bổ sung Phần mở đầu của Hiến pháp

• Khẳng định những thành tựu to lớn mang tính lịch sử của nhân dân Việt Nam trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đặc biệt là trong công cuộc đổi mới đất nước.
• Bổ sung mục tiêu chiến lược phát triển đất nước trong thời kỳ mới: Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
• Nhấn mạnh chủ trương chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, mở rộng quan hệ hợp tác hữu nghị với các nước trên thế giới trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền và cùng có lợi.

2. Bản chất của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (Điều 2)

• Lần đầu tiên trong lịch sử lập hiến, Hiến pháp chính thức ghi nhận nguyên tắc: "Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân".
• Khẳng định tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức.
• Bổ sung nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước mới: Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.

3. Trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân (Điều 3)

• Xác định rõ trách nhiệm pháp lý của Nhà nước trong việc bảo đảm và không ngừng phát huy quyền làm chủ về mọi mặt của nhân dân.
• Nghiêm trị mọi hành vi xâm phạm lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân và quyền lợi hợp pháp của công dân.
• Xây dựng mục tiêu hướng tới một nước Việt Nam giàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, mọi người đều có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện.

4. Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam (Điều 4)

• Tiếp tục khẳng định Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đại biểu trung thành quyền lợi của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, là lực lượng duy nhất lãnh đạo Nhà nước và xã hội.
• Bổ sung quy định mang tính kiểm soát và tự chỉnh đốn nghiêm ngặt: Tất cả các tổ chức của Đảng và đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam phải hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật.

Hiệu lực thi hành

Lệnh công bố đánh dấu thời điểm Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 1992 chính thức có hiệu lực pháp luật, tạo cơ sở pháp lý tối cao cho việc đồng bộ hóa hệ thống pháp luật, cải cách bộ máy nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ hội nhập.