Nghị định số 05/2001/NĐ-CP do Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Khải ký ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 63/1998/NĐ-CP ngày 17 tháng 8 năm 1998 về quản lý ngoại hối. Văn bản tập trung điều chỉnh các quy định cốt lõi liên quan đến nghĩa vụ bán ngoại tệ, quyền mua ngoại tệ của các tổ chức trong và ngoài nước, cũng như hoạt động cho vay bằng ngoại tệ trong nước nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản lý ngoại hối tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với các tổ chức kinh tế Việt Nam, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, bên nước ngoài tham gia hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC), chi nhánh công ty nước ngoài, nhà thầu nước ngoài, nhà thầu liên danh với nước ngoài, các tổ chức tín dụng, cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang, các tổ chức chính trị - xã hội, quỹ xã hội, quỹ từ thiện hoạt động tại Việt Nam. Ngoài ra, đối tượng áp dụng còn bao gồm các cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự, văn phòng đại diện của tổ chức kinh tế và tổ chức tín dụng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam.

Nghĩa vụ bán ngoại tệ của người cư trú là tổ chức (Sửa đổi Điều 12)

• Các tổ chức là người cư trú (bao gồm tổ chức kinh tế Việt Nam, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, bên nước ngoài tham gia hợp đồng BCC, chi nhánh công ty nước ngoài, nhà thầu nước ngoài, nhà thầu liên danh, cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang, tổ chức chính trị - xã hội, quỹ xã hội, quỹ từ thiện) có nghĩa vụ phải bán số ngoại tệ thu được từ các nguồn thu vãng lai cho các Ngân hàng được phép.
• Việc bán ngoại tệ này được thực hiện theo các quy định cụ thể do Thủ tướng Chính phủ ban hành trong từng thời kỳ.

Quyền mua ngoại tệ của tổ chức (Sửa đổi Điều 13)

• Quyền mua ngoại tệ của người cư trú là tổ chức: Các tổ chức là người cư trú được phép mua ngoại tệ tại các Ngân hàng được phép để đáp ứng cho các giao dịch vãng lai hoặc các giao dịch được phép khác. Để thực hiện việc mua ngoại tệ, tổ chức phải xuất trình đầy đủ các giấy tờ và chứng từ hợp lệ theo quy định.
• Quy định đối với các dự án đặc biệt: Đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và bên nước ngoài tham gia hợp đồng BCC có dự án đặc biệt quan trọng đầu tư theo chương trình của Chính phủ, hoặc dự án xây dựng công trình kết cấu hạ tầng, dự án quan trọng khác được Chính phủ Việt Nam bảo đảm hoặc hỗ trợ cân đối ngoại tệ, việc mua ngoại tệ sẽ được thực hiện theo quy định riêng về quản lý ngoại hối trong lĩnh vực đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam.
• Quyền mua ngoại tệ của người không cư trú là tổ chức nước ngoài: Các cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự, cơ quan đại diện tổ chức quốc tế, tổ chức liên chính phủ, tổ chức phi chính phủ, lực lượng vũ trang, tổ chức chính trị - xã hội nước ngoài, văn phòng đại diện của tổ chức kinh tế và tổ chức tín dụng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam có nguồn thu bằng đồng Việt Nam hợp pháp (từ việc cấp visa, các loại phí lãnh sự hoặc các giao dịch hợp pháp khác) được quyền mua ngoại tệ và chuyển ngoại tệ ra nước ngoài thông qua các Ngân hàng được phép trên cơ sở xuất trình các giấy tờ liên quan hợp lệ.

Cho vay trong nước bằng ngoại tệ (Sửa đổi Điều 24)

• Các tổ chức tín dụng được phép hoạt động ngoại hối thực hiện việc cho vay bằng ngoại tệ đối với người cư trú.
• Hoạt động cho vay ngoại tệ này phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các quy định và hướng dẫn cụ thể của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

• Nghị định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký.
• Nghị định này thay thế hoàn toàn các quy định cũ tại Điều 12, Điều 13 và Điều 24 của Nghị định số 63/1998/NĐ-CP ngày 17 tháng 8 năm 1998 của Chính phủ.
• Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết việc thực hiện các nội dung được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định này.
• Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành các quy định tại Nghị định này.