Nghị định 115/1997/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về chế độ bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng và hợp pháp của những người bị thiệt hại về thân thể và tài sản do xe cơ giới gây ra, đồng thời hỗ trợ chủ xe khắc phục hậu quả tài chính, góp phần ổn định kinh tế và xã hội.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với các doanh nghiệp bảo hiểm và mọi chủ xe cơ giới (bao gồm cả các tổ chức, cá nhân nước ngoài) sử dụng xe cơ giới hoạt động trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Những người bị thiệt hại về thân thể và tài sản do xe cơ giới đã tham gia bảo hiểm gây ra có quyền khiếu nại trực tiếp doanh nghiệp bảo hiểm để đòi bồi thường thỏa đáng và kịp thời theo quy định của pháp luật.

- Giải thích các thuật ngữ pháp lý liên quan

• Doanh nghiệp bảo hiểm: Là doanh nghiệp được phép thành lập và hoạt động kinh doanh bảo hiểm hợp pháp tại Việt Nam, được Bộ Tài chính cho phép hoạt động nghiệp vụ bảo hiểm xe cơ giới.
• Chủ xe cơ giới: Là cá nhân, tổ chức có quyền sở hữu xe hoặc bất kỳ người nào được phép sử dụng xe cơ giới, bao gồm cả các đơn vị kinh doanh vận chuyển hành khách bằng xe cơ giới.
• Xe cơ giới: Là tất cả các loại xe tham gia giao thông trên đường bộ bằng động cơ của chính chiếc xe đó, ngoại trừ xe đạp máy.

- Phạm vi và phương thức thực hiện chế độ bảo hiểm bắt buộc

• Chế độ bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc bao gồm: Bảo hiểm trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do xe cơ giới gây ra đối với người thứ ba và bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hành khách theo hợp đồng vận chuyển hành khách.
• Nghĩa vụ tham gia bảo hiểm được thực hiện thông qua việc ký kết hợp đồng bảo hiểm giữa chủ xe cơ giới và doanh nghiệp bảo hiểm, dựa trên quy tắc, biểu phí và mức trách nhiệm bảo hiểm bắt buộc do Bộ Tài chính ban hành.
• Giấy chứng nhận bảo hiểm là bằng chứng pháp lý duy nhất chứng minh việc ký kết hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới.

- Nghĩa vụ và quyền lợi của chủ xe cơ giới

• Nghĩa vụ: Chủ xe phải mua bảo hiểm trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Riêng chủ xe kinh doanh vận chuyển hành khách phải mua thêm bảo hiểm trách nhiệm dân sự đối với hành khách. Trong quá trình sử dụng xe, chủ xe phải luôn mang theo và xuất trình Giấy chứng nhận bảo hiểm còn hiệu lực khi có yêu cầu của Cảnh sát giao thông.
• Quyền lợi: Đối với đơn vị sản xuất kinh doanh, phí bảo hiểm được tính vào giá thành hoặc phí lưu thông; đối với đơn vị hành chính sự nghiệp, phí bảo hiểm được tính vào kinh phí do ngân sách nhà nước cấp. Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, chủ xe được doanh nghiệp bảo hiểm thay mặt bồi thường cho người bị thiệt hại và chi trả các chi phí cần thiết, hợp lý để giảm thiểu tổn thất theo chỉ dẫn của doanh nghiệp bảo hiểm.

- Nghĩa vụ và quyền lợi của doanh nghiệp bảo hiểm

• Nghĩa vụ: Phải bán bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc theo yêu cầu của chủ xe; chấp hành nghiêm chỉnh quy tắc, biểu phí và mức trách nhiệm do Bộ Tài chính ban hành; giải thích đầy đủ thông tin liên quan đến quyền và nghĩa vụ của các bên; cấp Giấy chứng nhận bảo hiểm ngay sau khi ký hợp đồng; nhanh chóng xem xét, giải quyết bồi thường thỏa đáng và kịp thời khi xảy ra tai nạn.
• Quyền lợi: Được Nhà nước bảo hộ quyền lợi chính đáng và hợp pháp trong suốt quá trình hoạt động kinh doanh bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới.

- Trách nhiệm của các Bộ, ngành và địa phương trong quản lý nhà nước

• Bộ Tài chính: Quy định điều kiện, tiêu chuẩn hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm; ban hành quy tắc, biểu phí và mức trách nhiệm bảo hiểm bắt buộc; giám sát, kiểm tra công tác bồi thường và xử lý nghiêm các doanh nghiệp bảo hiểm vi phạm.
• Bộ Nội vụ: Chỉ đạo giám sát, kiểm tra và xử lý các chủ xe vi phạm nghĩa vụ bảo hiểm; chủ trì điều tra, xử lý tai nạn giao thông đường bộ; phối hợp cung cấp hồ sơ, tài liệu tai nạn cho doanh nghiệp bảo hiểm để giải quyết bồi thường nhanh chóng.
• Bộ Giao thông vận tải: Ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình an toàn vận hành xe cơ giới; phối hợp với Bộ Nội vụ phân tích nguyên nhân tai nạn; phối hợp với Bộ Tài chính áp dụng các biện pháp đề phòng và hạn chế tổn thất giao thông.
• Bộ Văn hoá - Thông tin: Chỉ đạo các cơ quan báo chí, thông tin từ Trung ương đến địa phương tuyên truyền, phổ biến sâu rộng chế độ bảo hiểm bắt buộc này đến nhân dân.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Tổ chức tuyên truyền, phối hợp với lực lượng Cảnh sát nhân dân, ngành Giao thông và Bộ Tài chính thực hiện các biện pháp phòng ngừa tổn thất, hỗ trợ doanh nghiệp bảo hiểm giải quyết tai nạn để sớm ổn định đời sống kinh tế, xã hội của người dân.

- Chế tài xử lý vi phạm và giải quyết khiếu nại

• Giấy chứng nhận bảo hiểm là giấy tờ bắt buộc chủ xe phải mang theo khi sử dụng xe. Chủ xe vi phạm nghĩa vụ mua hoặc mang theo bảo hiểm sẽ bị xử lý hành chính theo quy định về bảo đảm trật tự an toàn giao thông đường bộ và đô thị.
• Doanh nghiệp bảo hiểm vi phạm các nghĩa vụ bắt buộc sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh bảo hiểm.
• Mọi khiếu nại, tố cáo liên quan đến việc thực hiện chế độ bảo hiểm này được giải quyết theo trình tự, thủ tục của Pháp lệnh khiếu nại, tố cáo và Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính.

- Hiệu lực thi hành

Nghị định 115/1997/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký và thay thế hoàn toàn Nghị định số 30/HĐBT ngày 10 tháng 3 năm 1988 của Hội đồng Bộ trưởng cùng các văn bản hướng dẫn thi hành trước đây. Bộ trưởng các Bộ: Tài chính, Nội vụ, Giao thông vận tải, Thủ trưởng các cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.