Nghị định 115/2018/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm. Đây là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập các chế tài xử phạt nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và nâng cao trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Nghị định này quy định về các hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, mức phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, thẩm quyền lập biên bản và thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm. Đối tượng áp dụng bao gồm các cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm trên lãnh thổ Việt Nam, trừ trường hợp các hành vi vi phạm liên quan khác đã được quy định tại các nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực quản lý nhà nước có liên quan.

Hình thức xử phạt và Biện pháp khắc phục hậu quả chung

• Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền là hình thức xử phạt chính áp dụng đối với mọi hành vi vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm.
• Hình thức xử phạt bổ sung: Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, cá nhân, tổ chức có thể bị tước quyền sử dụng Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm từ 01 đến 06 tháng, Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm từ 01 đến 24 tháng; đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 01 đến 12 tháng; hoặc tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc tái xuất thực phẩm, phụ gia, bao bì vi phạm; buộc tiêu hủy thực phẩm, nguyên liệu, hóa chất, kháng sinh, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật không bảo đảm an toàn; buộc cải chính thông tin sai sự thật; buộc thu hồi thực phẩm, tài liệu, ấn phẩm vi phạm; buộc thay đổi mục đích sử dụng hoặc tái chế; buộc thu hồi bản tự công bố sản phẩm; buộc tháo gỡ quảng cáo vi phạm; buộc chịu mọi chi phí xử lý ngộ độc thực phẩm và điều trị người bị ngộ độc; buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật vi phạm đã bị tiêu tán.
• Mức phạt tiền tối đa và nguyên tắc áp dụng: Mức phạt tiền tối đa đối với một hành vi vi phạm về an toàn thực phẩm là 100.000.000 đồng đối với cá nhân và 200.000.000 đồng đối với tổ chức (trừ một số trường hợp phạt theo giá trị sản phẩm vi phạm). Mức phạt tiền quy định tại Chương II của Nghị định là mức phạt áp dụng đối với cá nhân; mức phạt đối với tổ chức gấp 02 lần mức phạt đối với cá nhân cho cùng một hành vi vi phạm.

Nội dung cốt lõi về các hành vi vi phạm và mức xử phạt

- Vi phạm quy định về sử dụng nguyên liệu để sản xuất, chế biến, cung cấp thực phẩm

• Phạt tiền từ 01 đến 02 lần giá trị sản phẩm vi phạm đối với hành vi sử dụng nguyên liệu quá hạn, không rõ nguồn gốc, xuất xứ, hoặc chưa qua kiểm dịch động vật, thực vật.
• Phạt từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng sản phẩm động vật, thực vật có chỉ tiêu an toàn thực phẩm không phù hợp quy chuẩn kỹ thuật hoặc không đạt yêu cầu kiểm dịch.
• Phạt từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc bị tiêu hủy để chế biến thực phẩm (trường hợp sản phẩm trị giá dưới 10.000.000 đồng).
• Phạt từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng nguyên liệu không phải là thực phẩm để chế biến thực phẩm, hoặc sử dụng động vật chết do bệnh, dịch bệnh để chế biến thực phẩm có trị giá từ 10.000.000 đồng trở lên mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Phạt từ 05 đến 07 lần giá trị sản phẩm vi phạm nếu áp dụng mức phạt tiền tối đa của khung mà vẫn thấp hơn 07 lần giá trị sản phẩm vi phạm.

- Vi phạm quy định về sử dụng phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm

• Phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng phụ gia, chất hỗ trợ chế biến quá hạn sử dụng hoặc không có hạn sử dụng.
• Phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng phụ gia không đáp ứng quy chuẩn, không đúng đối tượng thực phẩm hoặc vượt quá mức sử dụng tối đa cho phép.
• Phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng phụ gia, chất hỗ trợ chế biến không rõ nguồn gốc, xuất xứ.
• Phạt từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng phụ gia, chất hỗ trợ chế biến cấm sử dụng hoặc ngoài danh mục cho phép (sản phẩm trị giá dưới 10.000.000 đồng).
• Phạt từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng phụ gia nhiễm kim loại nặng, chất độc hại vượt giới hạn, hoặc sử dụng chất cấm/ngoài danh mục (sản phẩm trị giá từ 10.000.000 đồng trở lên).

- Vi phạm quy định về sử dụng chất, hóa chất, kháng sinh, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật

• Phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng chất, hóa chất quá hạn sử dụng hoặc không có hạn sử dụng.
• Phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng chất, hóa chất vượt giới hạn cho phép hoặc không đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật.
• Phạt từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng chất cấm hoặc ngoài danh mục cho phép (sản phẩm dưới 10.000.000 đồng), hoặc chất chưa được phép lưu hành tại Việt Nam (sản phẩm dưới 50.000.000 đồng).
• Phạt từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng chất cấm hoặc chưa được phép lưu hành với trị giá sản phẩm lớn hơn mức nêu trên mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

- Vi phạm quy định về điều kiện chung bảo đảm an toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh, bảo quản

• Phạt từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi người tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm không đội mũ, đeo khẩu trang, không cắt ngắn móng tay, đeo trang sức, hoặc ăn uống, hút thuốc trong khu vực sản xuất.
• Phạt từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi để cống rãnh thoát nước thải ứ đọng, không che kín, hoặc dụng cụ thu gom chất thải rắn không có nắp đậy.
• Phạt từ 5.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng đối với hành vi quy trình sản xuất không theo nguyên tắc một chiều, có côn trùng, động vật gây hại xâm nhập, hoặc sử dụng người lao động không đáp ứng kiến thức về an toàn thực phẩm.
• Phạt từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi nơi sản xuất không cách biệt nguồn ô nhiễm, tường trần nền nhà bị thấm nước, rạn nứt, ẩm mốc.
• Phạt từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng người đang mắc các bệnh truyền nhiễm cấm tham gia sản xuất, hoặc sử dụng nước không đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật để sản xuất thực phẩm.
• Đối với cơ sở bắt buộc áp dụng hệ thống HACCP: Phạt từ 7.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng nếu áp dụng không đầy đủ; phạt từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng nếu hồ sơ không tin cậy; phạt từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng nếu không thiết lập và áp dụng hệ thống HACCP.

- Vi phạm quy định về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm trong vận chuyển thực phẩm

• Phạt từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi không đáp ứng điều kiện bảo quản trong quá trình vận chuyển hoặc vận chuyển chung thực phẩm với hàng hóa khác có nguy cơ gây ô nhiễm.
• Phạt từ 5.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng phương tiện vận chuyển gây ô nhiễm thực phẩm.
• Phạt từ 7.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng phương tiện đã vận chuyển chất độc hại chưa được tẩy rửa sạch để vận chuyển thực phẩm.
• Phạt từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi vận chuyển chung thực phẩm với chất, hóa chất độc hại.

- Vi phạm quy định trong sản xuất, kinh doanh thủy sản, động vật và thực vật tươi sống

• Đối với thủy sản: Phạt từ 5.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi bảo quản, vận chuyển, thu gom thủy sản từ vùng cấm thu hoạch; phạt từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng nếu chế biến thủy sản từ vùng cấm. Phạt từ 50.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng đối với hành vi tổ chức đưa tạp chất vào thủy sản hoặc thu gom, vận chuyển thủy sản có tạp chất. Phạt từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng hóa chất cấm bảo quản thủy sản hoặc kinh doanh thủy sản có độc tố tự nhiên gây hại sức khỏe con người.
• Đối với động vật tươi sống: Phạt từ 01 đến 02 lần giá trị thực phẩm đối với hành vi bán thịt động vật ôi thiu, biến đổi màu sắc; phạt từ 02 đến 03 lần giá trị thực phẩm nếu thịt bị ô nhiễm vi sinh vật hoặc tồn dư hóa chất vượt giới hạn.
• Đối với thực vật tươi sống: Phạt từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi không có quy trình kiểm soát chất lượng nguyên liệu đầu vào; phạt từ 01 đến 02 lần giá trị thực phẩm đối với hành vi bán thực vật có chỉ tiêu an toàn thực phẩm vượt quá giới hạn cho phép.

- Vi phạm quy định đối với cơ sở nhỏ lẻ, dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố

• Cơ sở nhỏ lẻ: Phạt từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với hành vi bán thực phẩm hỏng, mốc, bụi bẩn; phạt từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng nếu nơi bán có côn trùng xâm nhập hoặc vi phạm điều kiện bảo quản.
• Dịch vụ ăn uống, bếp ăn tập thể: Phạt từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi bày bán trên thiết bị không vệ sinh, không dùng riêng dụng cụ cho đồ sống và chín, không đeo găng tay khi tiếp xúc thức ăn chín. Phạt từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng nếu không thực hiện kiểm thực 3 bước hoặc không lưu mẫu thức ăn. Phạt từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng nếu sử dụng người đang mắc bệnh truyền nhiễm trực tiếp chế biến thực phẩm.
• Thức ăn đường phố: Phạt từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với hành vi không có bàn tủ kệ bày bán, thức ăn không che đậy, không dùng găng tay. Phạt từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng nếu dùng dụng cụ không an toàn, dùng nước không vệ sinh để chế biến, hoặc người bán mắc bệnh truyền nhiễm.

- Vi phạm quy định về Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm

• Phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi kinh doanh dịch vụ ăn uống không có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.
• Phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm không có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.
• Phạt từ 40.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng đối với hành vi sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe mà không có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đạt yêu cầu thực hành sản xuất tốt (GMP).

- Vi phạm quy định về tự công bố sản phẩm và đăng ký bản công bố sản phẩm

• Tự công bố sản phẩm: Phạt từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng nếu không thông báo, đăng tải bản tự công bố hoặc không nộp bản tự công bố tới cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng nếu sử dụng phiếu kết quả kiểm nghiệm hết hiệu lực, thiếu chỉ tiêu hoặc do phòng kiểm nghiệm không được chỉ định cấp. Phạt từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng nếu sản xuất, nhập khẩu sản phẩm thuộc diện tự công bố mà không có bản tự công bố, hoặc tự công bố sản phẩm thuộc diện phải đăng ký bản công bố.
• Đăng ký bản công bố sản phẩm: Phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng nếu sản xuất, nhập khẩu sản phẩm có chỉ tiêu không phù hợp mức công bố hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe sai công dụng công bố. Phạt từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng nếu không đăng ký bản công bố sản phẩm đối với sản phẩm bắt buộc phải đăng ký.

- Vi phạm quy định về quảng cáo, kiểm nghiệm, phòng ngừa sự cố và truy xuất nguồn gốc

• Quảng cáo thực phẩm: Phạt từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng nếu quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe thiếu khuyến cáo bắt buộc "Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh". Phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng nếu quảng cáo thực phẩm có nội dung trích dẫn ý kiến người bệnh mô tả thực phẩm có tác dụng điều trị bệnh. Phạt từ 50.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng nếu phát hành tài liệu hoặc đăng tải thông tin sai sự thật về an toàn thực phẩm.
• Kiểm nghiệm thực phẩm: Phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng nếu đánh tráo, giả mạo mẫu thực phẩm kiểm nghiệm. Phạt từ 40.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng nếu sửa chữa kết quả kiểm nghiệm, cố ý làm sai lệch kết quả, hoặc cấp phiếu kiểm nghiệm khống.
• Phòng ngừa sự cố: Phạt từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng nếu không thông báo với cơ quan thẩm quyền khi phát hiện sự cố. Phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng nếu che giấu, làm sai lệch, xóa bỏ hiện trường, bằng chứng về sự cố an toàn thực phẩm.
• Truy xuất nguồn gốc: Phạt từ 5.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng nếu không lưu trữ thông tin truy xuất nguồn gốc. Phạt từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng nếu không ngăn chặn kịp thời khi phát hiện sản phẩm không an toàn lưu thông. Phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng nếu không thực hiện thu hồi thực phẩm không an toàn. Phạt từ 01 đến 02 lần giá trị sản phẩm đối với hành vi buôn bán sản phẩm đã có quyết định thu hồi hoặc tạm ngừng lưu thông.

Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính

Nghị định phân định rõ thẩm quyền lập biên bản và xử phạt vi phạm hành chính cho các cơ quan chức năng tùy theo lĩnh vực quản lý và mức độ vi phạm:

• Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp: Có thẩm quyền xử phạt diện rộng đối với các hành vi vi phạm trên địa bàn quản lý. Chủ tịch UBND cấp xã phạt tiền đến 5 triệu đồng (cá nhân) / 10 triệu đồng (tổ chức); cấp huyện phạt đến 50 triệu đồng (cá nhân) / 100 triệu đồng (tổ chức); cấp tỉnh phạt đến mức tối đa.
• Cơ quan Thanh tra chuyên ngành: Thanh tra viên, Chánh thanh tra Sở, Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành cấp sở/bộ, Chánh thanh tra Bộ thuộc các Bộ: Y tế, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Công Thương, Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Thông tin và Truyền thông có thẩm quyền xử phạt các hành vi vi phạm thuộc phạm vi quản lý ngành.
• Lực lượng Công an nhân dân: Có thẩm quyền xử phạt hầu hết các hành vi vi phạm về an toàn thực phẩm theo phân cấp từ chiến sĩ đang thi hành công vụ đến Cục trưởng các Cục nghiệp vụ liên quan.
• Các lực lượng khác: Bộ đội biên phòng, Cảnh sát biển, Hải quan và Quản lý thị trường có thẩm quyền xử phạt đối với các hành vi vi phạm liên quan đến hoạt động thu gom, vận chuyển, buôn bán, xuất nhập khẩu thực phẩm trong địa bàn hoặc lĩnh vực được phân công quản lý.

Hiệu lực thi hành và Điều khoản chuyển tiếp

• Hiệu lực thi hành: Nghị định 115/2018/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 20 tháng 10 năm 2018.
• Văn bản thay thế: Nghị định này thay thế hoàn toàn Nghị định số 178/2013/NĐ-CP ngày 14 tháng 11 năm 2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm.
• Điều khoản chuyển tiếp: Các hành vi vi phạm xảy ra trước ngày Nghị định này có hiệu lực mà sau đó mới bị phát hiện hoặc đang xem xét, giải quyết thì áp dụng các quy định có lợi cho cá nhân, tổ chức vi phạm. Đối với sản phẩm đã được cấp Giấy tiếp nhận bản công bố hợp quy hoặc Giấy xác nhận công bố phù hợp quy định an toàn thực phẩm còn hiệu lực, nếu nay thuộc diện tự công bố hoặc đăng ký bản công bố theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP thì áp dụng các quy định tương ứng của Nghị định này để xử phạt.
• Trách nhiệm hậu kiểm: Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có trách nhiệm tổ chức thực hiện hậu kiểm thường xuyên, liên tục đối với các cơ sở sau khi tiến hành công bố, sản xuất, nhập khẩu, quảng cáo thực phẩm, bảo đảm nguyên tắc tránh chồng chéo về đối tượng, địa bàn và thời gian hậu kiểm.