Nghị định số 133/2018/NĐ-CP được ban hành bởi Chính phủ nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 90/2014/NĐ-CP ngày 29 tháng 9 năm 2014 về "Giải thưởng Hồ Chí Minh", "Giải thưởng Nhà nước" về văn học, nghệ thuật. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm hoàn thiện các tiêu chuẩn, điều kiện xét tặng và quy trình hoạt động của các cấp Hội đồng, bảo đảm tính khách quan, công bằng và tôn vinh xứng đáng những cống hiến của các tác giả, đồng tác giả trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Nghị định áp dụng đối với các tác giả có tác phẩm, công trình văn học, nghệ thuật được đề nghị xét tặng "Giải thưởng Hồ Chí Minh" hoặc "Giải thưởng Nhà nước"; các cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa, nghệ thuật; các Hội văn học, nghệ thuật chuyên ngành từ trung ương đến địa phương; cùng các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan đến công tác xét tặng giải thưởng.

Điều kiện xét tặng "Giải thưởng Hồ Chí Minh" và "Giải thưởng Nhà nước" về văn học, nghệ thuật

Nghị định sửa đổi, bổ sung Điều 8 của Nghị định số 90/2014/NĐ-CP với các điều kiện cụ thể đối với tác giả và tác phẩm, công trình như sau:

• Đối với tác giả: Tác giả có tác phẩm, công trình được xét tặng phải trung thành với Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; chấp hành tốt pháp luật Việt Nam.
• Đối với tác phẩm, công trình: Phải được công bố, sử dụng dưới các hình thức như xuất bản, kiến trúc, triển lãm, sân khấu, điện ảnh, phát thanh, truyền hình, giảng dạy, đĩa hát và các hình thức khác kể từ ngày thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) mùng 2 tháng 9 năm 1945.
• Thời gian công bố tối thiểu: Tính đến thời điểm nộp hồ sơ tại cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý về văn hóa, nghệ thuật hoặc Hội Văn học, nghệ thuật chuyên ngành Trung ương, tác phẩm phải được công bố tối thiểu là 05 năm đối với "Giải thưởng Hồ Chí Minh" và 03 năm đối với "Giải thưởng Nhà nước".
• Tranh chấp bản quyền: Tác phẩm, công trình tuyệt đối không có tranh chấp về quyền tác giả kể từ thời điểm được công bố.

Tiêu chuẩn xét tặng "Giải thưởng Hồ Chí Minh" về văn học, nghệ thuật

Nghị định phân định rõ tiêu chuẩn xét tặng dựa trên mốc thời gian công bố, sử dụng tác phẩm, công trình:

• Đối với tác phẩm, công trình công bố từ năm 1993 trở về trước: Phải có tác dụng to lớn phục vụ sự nghiệp cách mạng, có ảnh hưởng rộng lớn và lâu dài trong đời sống xã hội, góp phần quan trọng vào việc thay đổi nhận thức của nhân dân trong sự nghiệp phát triển văn học, nghệ thuật Việt Nam, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đồng thời phải có giá trị đặc biệt xuất sắc về văn học, nghệ thuật, về nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật.
• Đối với tác phẩm, công trình công bố sau năm 1993: Bên cạnh việc đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về tác dụng xã hội và giá trị tư tưởng nêu trên, tác phẩm phải đạt một trong các giải thưởng: Giải Vàng, Giải A, Giải Nhất tại các cuộc thi, liên hoan chuyên nghiệp và triển lãm về văn học, nghệ thuật cấp quốc gia do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức; hoặc Giải thưởng cao nhất của Hội Văn học, nghệ thuật chuyên ngành Trung ương thuộc lĩnh vực chuyên ngành; hoặc giải cao nhất tại các cuộc thi, liên hoan chuyên nghiệp và triển lãm về văn học, nghệ thuật quốc tế có uy tín.

Tiêu chuẩn xét tặng "Giải thưởng Nhà nước" về văn học, nghệ thuật

Tiêu chuẩn xét tặng "Giải thưởng Nhà nước" cũng được chia thành hai giai đoạn tương tự:

• Đối với tác phẩm, công trình công bố từ năm 1993 trở về trước: Phải có tác dụng tốt trong giáo dục, xây dựng con người mới, nâng cao trình độ thẩm mỹ của nhân dân, góp phần đáng kể vào việc thay đổi nhận thức của nhân dân trong sự nghiệp phát triển văn học, nghệ thuật Việt Nam, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; có giá trị xuất sắc về văn học, nghệ thuật, về nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật.
• Đối với tác phẩm, công trình công bố sau năm 1993: Ngoài việc đáp ứng các tiêu chuẩn về tác dụng giáo dục và giá trị nghệ thuật nêu trên, tác phẩm phải đạt một trong các giải thưởng: Giải Nhất, Nhì, Ba (Giải A, B, C hoặc Giải Vàng, Bạc, Đồng) tại các cuộc thi, liên hoan chuyên nghiệp và triển lãm về văn học, nghệ thuật cấp quốc gia do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức; hoặc được tặng Giải Nhất, Nhì, Ba (Giải A, B, C hoặc Giải Vàng, Bạc, Đồng) của Hội Văn học, nghệ thuật chuyên ngành Trung ương thuộc lĩnh vực chuyên ngành; hoặc được tặng giải thưởng chính tại các cuộc thi, liên hoan chuyên nghiệp và triển lãm về văn học, nghệ thuật quốc tế có uy tín.

Cơ cấu tổ chức và thành phần của các cấp Hội đồng xét tặng

Nghị định quy định chi tiết về số lượng và thành phần của các cấp Hội đồng nhằm bảo đảm tính chuyên môn cao:

• Hội đồng cấp cơ sở tại cấp tỉnh: Có từ 07 đến 09 thành viên. Chủ tịch Hội đồng là Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Các Phó Chủ tịch gồm lãnh đạo cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý về văn hóa, nghệ thuật và Chủ tịch Hội Văn học, nghệ thuật tỉnh. Thành viên gồm đại diện cơ quan chính trị - xã hội, chuyên gia và tác giả đã được tặng giải thưởng thuộc chuyên ngành (nếu có). Hội đồng sử dụng con dấu của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
• Hội đồng cấp cơ sở tại các Hội Văn học, nghệ thuật chuyên ngành Trung ương: Có từ 07 đến 09 thành viên. Chủ tịch Hội đồng là Chủ tịch Hội chuyên ngành Trung ương; các Phó Chủ tịch là Phó Chủ tịch Hội. Thành viên gồm các chuyên gia và tác giả đã được tặng giải thưởng thuộc chuyên ngành. Hội đồng sử dụng con dấu của Hội chuyên ngành Trung ương.
• Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước: Có từ 11 đến 15 thành viên. Chủ tịch Hội đồng là đại diện lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Các Phó Chủ tịch gồm Vụ trưởng Vụ Thi đua, Khen thưởng, Cục trưởng Cục Điện ảnh hoặc Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn hoặc Cục trưởng Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Chủ tịch Hội Văn học, nghệ thuật chuyên ngành Trung ương. Thành viên gồm đại diện cơ quan liên quan, chuyên gia và tác giả đã đạt giải thưởng.
• Hội đồng cấp Nhà nước: Có từ 17 đến 19 thành viên. Chủ tịch Hội đồng là Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Các Phó Chủ tịch gồm đại diện lãnh đạo Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Nội vụ (Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương) và Liên hiệp các Hội Văn học, nghệ thuật Việt Nam. Thành viên gồm đại diện lãnh đạo các cơ quan, tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp ở Trung ương liên quan.

Quy trình làm việc, bỏ phiếu và hoàn thiện hồ sơ xét tặng

Nghị định bổ sung nhiều quy định chặt chẽ về quy trình xét duyệt nhằm nâng cao tính đồng thuận và minh bạch:

• Điều kiện họp Hội đồng: Hội đồng chỉ tiến hành phiên họp khi có mặt ít nhất 90% thành viên Hội đồng, trong đó phải có Chủ tịch Hội đồng hoặc Phó Chủ tịch Hội đồng được ủy quyền.
• Công khai kết quả: Hội đồng cấp cơ sở phải thông báo công khai kết quả xét tặng trong thời gian 10 ngày kể từ ngày kết thúc thời hạn xem xét, đánh giá hồ sơ.
• Tỷ lệ phiếu thông qua: Để được hoàn thiện hồ sơ chuyển lên cấp trên hoặc trình Thủ tướng Chính phủ, tác phẩm, công trình phải được ít nhất 80% tổng số thành viên Hội đồng có mặt tại cuộc họp bỏ phiếu đồng ý. Quy định này áp dụng thống nhất cho Hội đồng cấp cơ sở, Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước và Hội đồng cấp Nhà nước.
• Cơ chế đặc biệt tại Hội đồng cấp Nhà nước: Bổ sung quy định cho phép Hội đồng cấp Nhà nước xem xét đề nghị bằng văn bản của Chủ tịch Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước và bỏ phiếu đối với các tác phẩm, công trình có giá trị đặc biệt xuất sắc, có ảnh hưởng rộng lớn, lâu dài trong đời sống xã hội nhưng chưa đạt tỷ lệ phiếu đồng ý theo quy định tại Hội đồng cấp Nhà nước.
• Hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ: Hội đồng cấp Nhà nước gửi Bộ Nội vụ (Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương) 03 bộ hồ sơ để tổng hợp trình Thủ tướng Chính phủ.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện

Nghị định số 133/2018/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15 tháng 11 năm 2018.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chịu trách nhiệm hướng dẫn tổ chức thực hiện Nghị định này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định của Nghị định.