Nghị định số 134/2006/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về chế độ cử tuyển vào các cơ sở giáo dục trình độ đại học, cao đẳng, trung cấp thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Đây là một chính sách nhân văn và quan trọng nhằm đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cho các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn và các vùng dân tộc thiểu số chưa có hoặc có rất ít cán bộ đạt trình độ chuyên môn cao.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Nghị định này điều chỉnh toàn diện các hoạt động liên quan đến chế độ cử tuyển, bao gồm: đối tượng, tiêu chuẩn được hưởng chế độ cử tuyển; tổ chức thực hiện tuyển sinh và đào tạo; phân công công tác sau tốt nghiệp; và trách nhiệm bồi hoàn học bổng, chi phí đào tạo đối với các trường hợp vi phạm cam kết.

Đối tượng được áp dụng chế độ cử tuyển bao gồm:

• Công dân Việt Nam thuộc các dân tộc, thường trú từ 5 năm liên tục trở lên (tính đến năm tuyển sinh) tại các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Trong đó, ưu tiên xét cử tuyển đối với người dân tộc thiểu số; tỷ lệ người dân tộc Kinh được cử tuyển không vượt quá 15% tổng số chỉ tiêu được giao của địa phương.
• Công dân Việt Nam là người dân tộc thiểu số mà dân tộc đó chưa có hoặc có rất ít cán bộ đạt trình độ đại học, cao đẳng, trung cấp so với quy mô dân số của dân tộc đó tại địa phương; thường trú từ 5 năm liên tục trở lên tại các khu vực III, II (hoặc khu vực I trong trường hợp đặc biệt thiếu hụt cán bộ hoặc không tuyển đủ chỉ tiêu ở khu vực II, III).

Nguyên tắc thực hiện chế độ cử tuyển

• Phải bảo đảm đúng mục đích, đúng đối tượng và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn theo quy định pháp luật.
• Quá trình thực hiện phải khách quan, công bằng, công khai và minh bạch.
• Cơ quan cử người đi học có trách nhiệm tiếp nhận và phân công công tác phù hợp cho người học sau khi tốt nghiệp.

Quyền và nghĩa vụ của người học theo chế độ cử tuyển

Người học theo chế độ cử tuyển được hưởng các quyền lợi thiết thực như: được thông tin đầy đủ về chế độ cử tuyển; được cấp học bổng, miễn học phí và hưởng các chính sách ưu đãi khác của Nhà nước trong suốt thời gian đào tạo; được tiếp nhận và bố trí việc làm sau khi tốt nghiệp.

Đồng thời, người học phải thực hiện các nghĩa vụ: cam kết chấp hành sự phân công công tác của cơ quan cử đi học sau khi tốt nghiệp; chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật và nội quy của cơ sở giáo dục; hoàn thành chương trình đào tạo đúng ngành nghề được phân công; bồi hoàn học bổng và chi phí đào tạo nếu vi phạm các quy định bắt buộc.

Tiêu chuẩn tuyển chọn người đi học cử tuyển

Để được hưởng chế độ cử tuyển, người học phải đáp ứng các tiêu chuẩn sau:

• Về học vấn: Tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc trung cấp (đối với cử tuyển vào đại học, cao đẳng); tốt nghiệp trung học cơ sở hoặc trung học phổ thông (đối với cử tuyển vào trung cấp).
• Về hạnh kiểm và học lực: Xếp loại hạnh kiểm năm cuối cấp (hoặc rèn luyện năm cuối khóa) đạt loại khá trở lên. Học lực năm cuối cấp đạt từ trung bình trở lên đối với người dân tộc thiểu số, và đạt loại khá trở lên đối với người dân tộc Kinh.
• Về độ tuổi và sức khỏe: Không quá 25 tuổi tính đến năm tuyển sinh và có đủ sức khỏe theo quy định.
• Về tình trạng việc làm: Không thuộc biên chế Nhà nước.
• Đáp ứng các tiêu chuẩn sơ tuyển riêng biệt đối với các ngành, nghề có yêu cầu sơ tuyển.

Quy trình tổ chức cử tuyển và Đào tạo

Hằng năm, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ vào nhu cầu nhân lực và định hướng phát triển kinh tế - xã hội để đề xuất chỉ tiêu cử tuyển gửi các Bộ quản lý ngành. Sau khi được giao chỉ tiêu chính thức, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thành lập Hội đồng tuyển sinh cấp tỉnh để tổ chức tuyển chọn, quyết định cử người đi học và đặt hàng đào tạo với các cơ sở giáo dục.

Quy trình đào tạo được chia làm hai giai đoạn:

• Đào tạo dự bị: Người được cử tuyển vào đại học, cao đẳng bắt buộc phải học 1 năm dự bị. Nếu kết thúc năm dự bị mà chưa đủ điều kiện vào học chính thức, người học được phép học lưu ban tối đa 1 năm và vẫn được hưởng các quyền lợi như năm thứ nhất.
• Đào tạo chính thức: Người học được xếp học chung với sinh viên hệ chính quy của cơ sở giáo dục theo đúng ngành nghề đã đặt hàng. Việc tổ chức đào tạo, thi tốt nghiệp và cấp bằng thực hiện theo quy chế hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Kinh phí đào tạo và Chế độ cử tuyển trong lực lượng vũ trang

Kinh phí đào tạo cử tuyển được bố trí từ ngân sách nhà nước chi cho giáo dục hằng năm. Học bổng chính sách do ngân sách địa phương chi trả trực tiếp cho người học. Chi phí đào tạo được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an thanh toán trực tiếp cho các trường theo cơ chế đặt hàng.

Đối với các cơ sở giáo dục thuộc Bộ Quốc phòng và Bộ Công an, hai Bộ này chủ trì phối hợp với các Bộ liên quan để hướng dẫn chi tiết về quy trình tuyển chọn, đào tạo, cấp kinh phí và phân công công tác phù hợp với đặc thù ngành.

Tiếp nhận và phân công công tác sau tốt nghiệp

Sau khi người học tốt nghiệp, cơ sở giáo dục có trách nhiệm bàn giao hồ sơ và bằng tốt nghiệp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải tiếp nhận và phân công công tác cho người học trong thời hạn tối đa là 6 tháng kể từ ngày công nhận tốt nghiệp. Nếu quá thời hạn 6 tháng mà địa phương không phân công công tác, người học có quyền tự tìm kiếm việc làm và không phải bồi hoàn học bổng hay chi phí đào tạo.

Quy định về bồi hoàn học bổng và chi phí đào tạo

Người học theo chế độ cử tuyển phải bồi hoàn toàn bộ hoặc một phần học bổng và chi phí đào tạo nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Bị kỷ luật buộc thôi học hoặc tự ý bỏ học mà không có lý do chính đáng được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.
• Không chấp hành sự phân công công tác của địa phương sau khi tốt nghiệp.
• Có thời gian làm việc thực tế dưới 60 tháng (đối với trình độ đại học, cao đẳng) hoặc dưới 36 tháng (đối với trình độ trung cấp) theo sự phân công.
• Bị kỷ luật dẫn đến không được phân công công tác hoặc bị thôi việc trong thời gian đang chấp hành sự phân công công tác.

Mức bồi hoàn bao gồm học bổng chính sách và các khoản chi phí đào tạo đã được ngân sách nhà nước đài thọ, được nộp lại vào ngân sách nhà nước. Công thức tính tiền bồi hoàn được xác định cụ thể:

• Đối với trường hợp thôi học hoặc không chấp hành phân công công tác: Tổng số tiền bồi hoàn bằng tổng học bổng và chi phí đào tạo phát sinh trong một năm nhân với số năm đã học thực tế.
• Đối với trường hợp làm việc chưa đủ thời gian yêu cầu: Số tiền bồi hoàn được giảm trừ tỷ lệ thuận với thời gian đã làm việc thực tế theo công thức quy định tại Nghị định.

Trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan

• Các Bộ quản lý ngành (Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng): Chỉ đạo thống nhất công tác tuyển chọn, đào tạo và thực hiện chính sách đối với người học theo thẩm quyền quản lý.
• Bộ Tài chính: Chủ trì hướng dẫn và bảo đảm nguồn ngân sách thực hiện chế độ cử tuyển.
• Bộ Nội vụ và Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Hướng dẫn quy hoạch đào tạo cán bộ và tổng hợp chỉ tiêu cử tuyển vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm và 5 năm.
• Ủy ban Dân tộc: Hướng dẫn xác định danh sách các dân tộc thiểu số thiếu cán bộ và phân định các khu vực áp dụng chính sách cử tuyển.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Chịu trách nhiệm toàn diện từ khâu đề xuất chỉ tiêu, tuyển chọn, ký hợp đồng đào tạo, quản lý người học, tiếp nhận và phân công công tác sau tốt nghiệp, đến việc thu hồi kinh phí bồi hoàn đối với các trường hợp vi phạm.
• Các cơ sở giáo dục: Tiếp nhận, đào tạo, thực hiện đầy đủ chế độ chính sách cho người học; định kỳ báo cáo kết quả học tập cho địa phương và bàn giao hồ sơ sau khi người học tốt nghiệp hoặc thôi học.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 134/2006/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày, kể từ ngày đăng Công báo. Các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan hướng dẫn và tổ chức thi hành Nghị định này trên phạm vi cả nước.