Nghị định 149-HĐBT được ban hành năm 1992 bởi Hội đồng Bộ trưởng, quy định chi tiết về chế độ tạm giữ, tạm giam đối với những người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Quy định này áp dụng đối với tất cả các cá nhân bị tạm giữ, tạm giam theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự tại các nhà tạm giữ, trại tạm giam thuộc lực lượng Công an nhân dân và Quân đội nhân dân Việt Nam. Riêng chế độ đối với người nước ngoài bị tạm giữ, tạm giam sẽ được quy định bằng văn bản riêng biệt.

Tổ chức và quản lý hệ thống nhà tạm giữ, trại tạm giam

• Mỗi huyện, quận và cấp hành chính tương đương được tổ chức một nhà tạm giữ do Trưởng nhà tạm giữ phụ trách. Trại tạm giam do Trưởng trại tạm giam phụ trách và có một số Phó trưởng trại giúp việc. Các cán bộ phụ trách có trách nhiệm quản lý và chấp hành nghiêm chỉnh các quy định pháp luật về chế độ giam giữ.
• Bộ trưởng Bộ Nội vụ có thẩm quyền quyết định thành lập hoặc giải thể các nhà tạm giữ, trại tạm giam, đồng thời quy định mẫu thiết kế diện tích dựa trên số lượng người bị giam giữ. Cơ sở giam giữ phải bảo đảm an toàn, chắc chắn và có nhiều loại buồng để phục vụ việc phân loại, giam giữ riêng biệt.
• Mỗi trại tạm giam phải xây dựng một bệnh xá hoặc trạm xá riêng để phục vụ công tác khám, chữa bệnh cho người bị tạm giữ, tạm giam.
• Kinh phí phục vụ cho việc cải tạo, sửa chữa, xây dựng mới cơ sở giam giữ cũng như mua sắm phương tiện giam giữ, ăn ở, chữa bệnh do Bộ Tài chính cấp theo dự toán hàng năm của Bộ Nội vụ và Bộ Quốc phòng.

Trách nhiệm và quyền hạn của cán bộ quản lý

• Chỉ được tiếp nhận tạm giữ, tạm giam hoặc cho xuất trại khi có lệnh hoặc quyết định bằng văn bản của người có thẩm quyền được quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự và Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự.
• Có trách nhiệm theo dõi chặt chẽ thời hạn giam giữ và thông báo bằng văn bản cho cơ quan có thẩm quyền trước khi hết hạn: trước 01 ngày đối với trường hợp tạm giữ; trước 20 ngày (lần thứ nhất) và trước 10 ngày (lần thứ hai) đối với trường hợp tạm giam.
• Khi nhận được đơn, thư khiếu nại, tố cáo của người bị giam giữ phải giải quyết theo thẩm quyền hoặc chuyển ngay cho cơ quan có trách nhiệm giải quyết.
• Khi thi hành kỷ luật đối với người vi phạm phải ra quyết định bằng văn bản, ghi rõ lý do và hình thức kỷ luật để lưu vào hồ sơ theo dõi.
• Trường hợp người bị tạm giữ, tạm giam tử vong, Trưởng nhà tạm giữ hoặc Trưởng trại tạm giam phải mời bác sĩ pháp y và Kiểm sát viên đến khám nghiệm, lập biên bản theo thủ tục tố tụng hình sự, đồng thời thông báo cho cơ quan ra lệnh giam giữ và thân nhân của người chết biết.

Chế độ phân loại và giam giữ nghiêm ngặt

• Tuyệt đối không giam giữ chung người bị tạm giữ với người bị tạm giam trong cùng một buồng. Không đưa người bị tạm giữ theo Pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính vào chung buồng với người bị tạm giữ, tạm giam hình sự.
• Bắt buộc phải bố trí buồng giam riêng biệt đối với các đối tượng sau:
  • Buồng giam riêng từng người đối với người bị Toà án xử phạt tử hình.
  • Buồng giam riêng theo từng loại đối với: người chưa thành niên; phụ nữ; người mắc bệnh truyền nhiễm; đối tượng lưu manh, côn đồ hung hãn, phạm tội cướp tài sản, giết người, tái phạm nguy hiểm; và người phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia.
• Những người là đồng phạm trong cùng một vụ án đang điều tra không được giam chung một buồng, nhưng có thể giam chung với những người thuộc các vụ án khác.
• Số lượng phạm nhân đã thành án được giữ lại để phục vụ công việc nấu ăn, vệ sinh, sửa chữa trại không được quá 15% tổng số người bị tạm giam của trại đó. Chỉ giữ lại những phạm nhân có mức án từ 5 năm tù trở xuống và không thuộc nhóm tội phạm nguy hiểm, côn đồ hay tái phạm.

Chế độ sinh hoạt, ăn ở và chăm sóc y tế

• Chế độ ăn uống: Người bị tạm giữ, tạm giam được hưởng định lượng ăn hàng tháng do Bộ Nội vụ phối hợp với Bộ Tài chính quy định, bảo đảm mức sống cần thiết cho họ.
• Chế độ mặc và đồ dùng cá nhân: Được sử dụng quần áo, chăn màn cá nhân mang theo. Nếu không có, cơ sở giam giữ sẽ cho mượn.
• Chỗ nằm: Được bố trí chỗ nằm bằng phản gỗ hoặc bệ xi măng có chiếu, diện tích bình quân tối thiểu đạt 2m² cho mỗi người.
• Chăm sóc sức khỏe: Khi đau ốm được khám và điều trị tại bệnh xá hoặc trạm xá của trại. Trường hợp bệnh nặng sẽ được chuyển đến điều trị tại các bệnh viện của Nhà nước. Nếu tử vong, việc mai táng được thực hiện theo quy định chung của Nhà nước.

Quyền lợi, nghĩa vụ và kỷ luật đối với người bị giam giữ

• Được quyền khiếu nại, tố cáo về việc giam giữ trái pháp luật hoặc việc thực hiện không đúng chế độ giam giữ.
• Được nhận và gửi thư cho gia đình, nhận đồ tiếp tế, quần áo, chăn màn, thực phẩm, thuốc chữa bệnh cần thiết từ thân nhân (trừ rượu, bia, thuốc phiện, hàng xa xỉ, sách báo đồi trụy, phản động), với điều kiện không gây trở ngại cho công tác điều tra, xét xử.
• Được gặp thân nhân gia đình dưới sự giám sát của nhân viên cơ sở giam giữ nếu được cơ quan điều tra xác nhận không gây ảnh hưởng đến vụ án.
• Được nghe đài truyền thanh và đọc các loại báo chí của Nhà nước.
• Nghiêm cấm mang các vật dụng cấm như vũ khí, vật kim loại vào buồng giam. Tiền bạc, tài sản mang theo phải ký gửi tại bộ phận lưu ký của trại và được thanh toán, trả lại khi ra trại (nếu làm mất hoặc hư hỏng, trại phải bồi thường).
• Người chấp hành tốt nội quy, kỷ luật và lập công xuất sắc sẽ được đề nghị xem xét giảm nhẹ khi quyết định hình thức xử lý, xét xử.
• Người có hành vi vi phạm nội quy tùy theo mức độ sẽ bị xử lý bằng hình thức cảnh cáo hoặc phạt giam tại buồng kỷ luật từ 2 đến 15 ngày. Nếu phạm tội mới trong thời gian giam giữ sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Hiệu lực thi hành: Nghị định 149-HĐBT có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Các văn bản trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Bộ Nội vụ chịu trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra việc thi hành; Bộ trưởng các Bộ: Nội vụ, Quốc phòng và các Bộ có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.