Nghị định 163-TTg năm 1957 do Thủ tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng ban hành nhằm quy định chi tiết việc thi hành Sắc luật số 001-SLt ngày 19 tháng 4 năm 1957 về cấm chỉ mọi hành động đầu cơ về kinh tế. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm thiết lập trật tự quản lý thị trường, bảo vệ sản xuất và ổn định đời sống nhân dân thông qua việc đấu tranh chống các hành vi trục lợi, lũng đoạn kinh tế.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân tham gia vào các hoạt động sản xuất, lưu thông, phân phối và tiêu thụ hàng hóa trên thị trường. Bất kỳ hành vi nào lợi dụng biến động thị trường hoặc hoàn cảnh khó khăn chung để tích trữ, nâng giá, gây lũng đoạn nền kinh tế đều bị xử lý nghiêm khắc theo quy định.

Các hành vi bị coi là đầu cơ kinh tế

• Lợi dụng hoặc cố ý tạo ra các hoàn cảnh khó khăn về sản xuất, phân phối, tiêu thụ để vơ vét, cất giấu, tích trữ hàng hóa, hoặc hạn chế, từ chối bán hàng ra thị trường nhằm tạo sự khan hiếm giả tạo, nâng giá bán và gây hỗn loạn thị trường.
• Bán hàng hóa vượt quá mức giá do Nhà nước quy định.
• Lợi dụng danh nghĩa hoặc giả mạo các loại giấy tờ của cơ quan Nhà nước, đoàn thể để thu mua hàng hóa rồi bán lại kiếm lời bất chính.
• Khai gian dối để được phân phối nguyên vật liệu, hoặc có hành vi ăn cắp, rút bớt nguyên vật liệu do các cơ quan Nhà nước giao gia công nhằm mục đích trục lợi.
• Sử dụng các thủ đoạn tuyên truyền lừa bịp, phao tin đồn nhảm nhằm gây tâm lý hoang mang trong nhân dân để phục vụ mục đích đầu cơ, tích trữ hàng hóa kiếm lời.

Quy định về quản lý giá và niêm yết giá

• Căn cứ vào tình hình thị trường trong từng thời kỳ, Nhà nước sẽ công bố danh mục các loại hàng hóa thuộc diện Nhà nước quản lý và quy định giá bán lẻ cụ thể đối với các mặt hàng này.
• Tất cả các cá nhân, hộ kinh doanh buôn bán các mặt hàng thuộc danh mục Nhà nước quản lý và công bố giá đều bắt buộc phải thực hiện niêm yết giá rõ ràng. Giá niêm yết phải được ghi chép minh bạch, bày tại cửa hiệu hoặc gian hàng ở vị trí thuận lợi nhất để khách hàng dễ dàng quan sát.

Thẩm quyền và thủ tục khám xét, lập biên bản

• Các chức danh có thẩm quyền ra lệnh khám xét người, đồ vật, nhà ở và lập biên bản về hành vi đầu cơ kinh tế bao gồm: Công tố ủy viên, Phó Công tố ủy viên Tòa án nhân dân cấp tỉnh và thành phố; Giám đốc, Phó Giám đốc Sở Công thương thành phố, Trưởng/Phó Ty Công thương tỉnh; Giám đốc, Phó Giám đốc Sở Công an thành phố, Trưởng/Phó Ty Công an tỉnh; Giám đốc, Phó Giám đốc Phân sở thuế vụ thành phố, Chi sở trưởng/phó thuế vụ tỉnh; cùng các nhân viên Chính phủ có lệnh bằng văn bản của các cấp nêu trên.
• Khi thực hiện lệnh khám xét nhà, nhân viên thi hành nhiệm vụ bắt buộc phải đi cùng với một ủy viên hành chính xã hoặc đại diện chính quyền khu phố, chủ nhà (hoặc người thay mặt hợp pháp) và một người láng giềng chứng kiến. Sau khi hoàn thành việc khám xét, phải lập biên bản và thực hiện tạm giữ tang vật nếu có.
• Hàng hóa phạm pháp sau khi lập biên bản phải được bàn giao cho Ủy ban Hành chính địa phương tạm giữ và bảo quản. Riêng đối với các loại hàng hóa dễ bị hư hỏng, trong vòng 24 giờ, tòa án có thẩm quyền ra lệnh đưa vào sử dụng ngay để tránh lãng phí.

Biện pháp xử lý vi phạm và chế độ khen thưởng

• Đối với các cá nhân, tổ chức vi phạm, Ủy ban Hành chính cấp tỉnh hoặc thành phố có thẩm quyền ra quyết định cảnh cáo, thu hồi giấy phép đăng ký kinh doanh công thương nghiệp hoặc chuyển hồ sơ để truy tố trước tòa án nhân dân.
• Toàn bộ số tiền phạt và tiền bán hàng hóa bị tịch thu sẽ được nộp vào công quỹ Nhà nước sau khi đã khấu trừ các khoản thuế phải nộp, án phí và trích một phần để làm tiền thưởng cho người có công phát hiện.
• Nhân dân, bộ đội hoặc nhân viên Chính phủ có công giúp đỡ cơ quan chức năng phát hiện, bắt giữ các vụ đầu cơ kinh tế sẽ được khen thưởng: Trường hợp không phạt tiền và không tịch thu hàng hóa, Ủy ban Hành chính tỉnh/thành phố sẽ cấp bằng khen hoặc giấy khen; Trường hợp có xử phạt tiền và tịch thu hàng hóa, người có công sẽ được thưởng chung từ 10% đến 25% trên tổng số tiền phạt và tiền bán tang vật (sau khi trừ thuế và chi phí), mức thưởng tối đa cho mỗi cá nhân là ba triệu đồng.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Nghị định này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày công bố. Mọi quy định trước đây trái với các điều khoản của Nghị định này đều bị bãi bỏ. Các Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ Thương nghiệp và Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn và tổ chức thi hành nghiêm túc Nghị định này.