Nghị định số 17/2000/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về tổ chức và hoạt động của Thanh tra chứng khoán, nhằm bảo đảm thị trường chứng khoán hoạt động an toàn, công bằng, công khai, hiệu quả, đồng thời bảo vệ lợi ích của Nhà nước cùng quyền và lợi ích hợp pháp của các nhà đầu tư.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Thanh tra chứng khoán

• Phạm vi hoạt động: Bao gồm toàn bộ các hoạt động phát hành chứng khoán; các giao dịch chứng khoán; các hoạt động kinh doanh, đăng ký, thanh toán bù trừ, lưu ký chứng khoán và việc thực hiện công bố thông tin trên thị trường.
• Đối tượng thanh tra: Áp dụng đối với các tổ chức phát hành chứng khoán đưa vào giao dịch tại thị trường giao dịch tập trung; Trung tâm giao dịch chứng khoán, Sở giao dịch chứng khoán; các công ty chứng khoán, tổ chức bảo lãnh phát hành, công ty quản lý quỹ đầu tư, tổ chức đăng ký, lưu ký, thanh toán bù trừ chứng khoán, ngân hàng giám sát; người hành nghề kinh doanh chứng khoán; và các tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến hoạt động chứng khoán và thị trường chứng khoán.

Vị trí, chức năng và nguyên tắc hoạt động

• Thanh tra chứng khoán là cơ quan thanh tra nhà nước chuyên ngành về chứng khoán và thị trường chứng khoán, nằm trong cơ cấu tổ chức bộ máy của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và có con dấu riêng.
• Hoạt động thanh tra phải tuân thủ nghiêm ngặt theo quy định của pháp luật, bảo đảm tính chính xác, khách quan, công khai, dân chủ và kịp thời. Mọi hành vi can thiệp trái pháp luật của bất kỳ cơ quan, tổ chức hay cá nhân nào vào hoạt động của Thanh tra chứng khoán đều bị nghiêm cấm.

Nhiệm vụ và quyền hạn của Thanh tra chứng khoán

• Thanh tra việc chấp hành các quy định pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán; giám sát việc thực hiện nội dung ghi trong các loại giấy phép như giấy phép phát hành, giấy phép hoạt động và giấy phép hành nghề kinh doanh chứng khoán.
• Phối hợp chặt chẽ với các đơn vị thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để giám sát các hoạt động phát hành, kinh doanh, giao dịch chứng khoán; tiến hành các cuộc thanh tra nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi vi phạm và kiến nghị Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước áp dụng các biện pháp bảo đảm thi hành pháp luật.
• Phát hiện, ngăn chặn và xử phạt vi phạm hành chính theo thẩm quyền pháp luật quy định; kiến nghị các cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về chứng khoán.
• Xác minh, kết luận và kiến nghị cấp có thẩm quyền giải quyết các khiếu nại, tố cáo liên quan đến hoạt động chứng khoán theo quy định của Luật Khiếu nại, Tố cáo; tham mưu cho Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tham nhũng và chỉ đạo công tác thanh tra nội bộ đối với các đơn vị thuộc quyền quản lý.
• Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của Pháp lệnh Thanh tra và các nhiệm vụ do Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước giao phó.

Quyền hạn và trách nhiệm khi tiến hành thanh tra

• Quyền hạn khi thanh tra: Yêu cầu đối tượng bị thanh tra và các bên liên quan cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu, chứng cứ và giải trình các vấn đề liên quan trực tiếp đến nội dung thanh tra; lập biên bản thanh tra, kiến nghị biện pháp giải quyết; áp dụng các biện pháp ngăn chặn và xử lý vi phạm hành chính theo quy định.
• Trách nhiệm khi thanh tra: Phải xuất trình quyết định thanh tra và thẻ Thanh tra viên trước khi làm việc; thực hiện đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy định, không gây phiền hà, sách nhiễu hay cản trở hoạt động phát hành, kinh doanh, giao dịch chứng khoán hợp pháp; báo cáo trung thực kết quả thanh tra và kiến nghị biện pháp xử lý lên Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Tổ chức bộ máy và nhân sự của Thanh tra chứng khoán

• Thanh tra chứng khoán chỉ được thành lập duy nhất ở Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Quy chế làm việc do Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước quyết định sau khi thống nhất ý kiến với Tổng Thanh tra Nhà nước và Bộ trưởng, Trưởng Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ.
• Thanh tra chứng khoán chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong việc thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành.
• Người đứng đầu và điều hành Thanh tra chứng khoán là Chánh Thanh tra, giúp việc cho Chánh Thanh tra có các Phó Chánh Thanh tra. Việc bổ nhiệm, miễn nhiệm Chánh Thanh tra do Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đề nghị Tổng Thanh tra Nhà nước trình Thủ tướng Chính phủ quyết định.
• Thanh tra viên chứng khoán phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về ngạch, bậc công chức ngành thanh tra Nhà nước; được hưởng các chế độ, chính sách đãi ngộ và trang bị phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ theo quy định hiện hành.

Mối quan hệ phối hợp công tác và sử dụng cộng tác viên

• Thanh tra chứng khoán chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn về mặt tổ chức và nghiệp vụ thanh tra từ Thanh tra Nhà nước.
• Trong quá trình thanh tra, nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật thuộc lĩnh vực khác, Thanh tra chứng khoán có trách nhiệm thông báo cho tổ chức thanh tra chuyên ngành của lĩnh vực đó. Ngược lại, tổ chức thanh tra của các Bộ, ngành, địa phương khi thanh tra nếu phát hiện vi phạm về chứng khoán phải thông báo ngay cho Thanh tra chứng khoán.
• Có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với các cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân các cấp trong đấu tranh phòng chống tội phạm về chứng khoán. Nếu phát hiện hành vi có dấu hiệu cấu thành tội phạm, Thanh tra chứng khoán phải chuyển ngay hồ sơ cho cơ quan điều tra có thẩm quyền.
• Được phép trưng tập và sử dụng cộng tác viên thanh tra để phục vụ hoạt động thanh tra theo quy định của pháp luật.

Khen thưởng và xử lý vi phạm

• Công chức Thanh tra chứng khoán, cộng tác viên và tổ chức Thanh tra chứng khoán có thành tích xuất sắc trong hoạt động thanh tra sẽ được khen thưởng theo quy định của pháp luật.
• Thanh tra viên chứng khoán có hành vi vi phạm pháp luật, thiếu trách nhiệm trong thực thi công vụ, hoặc bao che cho các tổ chức, cá nhân sai phạm thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại vật chất phải bồi thường theo quy định.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

• Nghị định số 17/2000/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký ban hành.
• Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết thi hành Nghị định này.
• Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Nghị định này.