Nghị định 178/2007/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chung về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ, cơ quan ngang Bộ, đồng thời xác định rõ chế độ làm việc, quyền hạn và trách nhiệm của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ trong hệ thống hành chính nhà nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Nghị định

Nghị định này áp dụng đối với các Bộ và cơ quan ngang Bộ trong việc thiết lập cơ cấu tổ chức, thực hiện chức năng quản lý nhà nước. Tuy nhiên, văn bản cũng đưa ra một số lưu ý đặc thù bao gồm:

• Các quy định về cơ cấu tổ chức tại Chương III của Nghị định này không áp dụng đối với Bộ Quốc phòng và Bộ Công an.
• Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn quản lý ngành, lĩnh vực cụ thể của từng Bộ sẽ do các Nghị định riêng biệt quy định chi tiết cho từng Bộ, cơ quan ngang Bộ đó.
• Tên gọi của Bộ, cơ quan ngang Bộ và các đơn vị trực thuộc bằng tiếng nước ngoài phục vụ giao dịch quốc tế sẽ được thực hiện theo hướng dẫn của Bộ Ngoại giao.

Vị trí và chức năng của Bộ, cơ quan ngang Bộ

Bộ và cơ quan ngang Bộ (gọi chung là Bộ) được xác định là cơ quan của Chính phủ. Các cơ quan này thực hiện hai chức năng cốt lõi sau:

• Thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với ngành hoặc lĩnh vực được giao trong phạm vi cả nước.
• Quản lý nhà nước đối với các dịch vụ công trong các ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ.

Địa vị pháp lý, trách nhiệm và quyền hạn của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ

Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ (gọi chung là Bộ trưởng) giữ vai trò là thành viên Chính phủ, là người đứng đầu và lãnh đạo một Bộ. Trách nhiệm và quyền hạn của Bộ trưởng được quy định cụ thể:

• Chịu trách nhiệm trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và trước Quốc hội về công tác quản lý nhà nước đối với ngành, lĩnh vực được giao, quản lý dịch vụ công trên phạm vi cả nước và các nhiệm vụ khác.
• Tham gia trực tiếp vào các hoạt động tập thể của Chính phủ với tư cách là thành viên Chính phủ.
• Thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của Luật Tổ chức Chính phủ năm 2001, Nghị định này và các văn bản pháp luật liên quan khác.

Quy định về Thứ trưởng, Phó Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ

Để hỗ trợ Bộ trưởng trong công tác điều hành, Nghị định quy định rõ về chức danh Thứ trưởng (hoặc cấp phó của người đứng đầu cơ quan ngang Bộ):

• Thứ trưởng có trách nhiệm giúp Bộ trưởng theo dõi, chỉ đạo một số mặt công tác cụ thể theo sự phân công của Bộ trưởng và phải chịu trách nhiệm trước Bộ trưởng về các nhiệm vụ được giao.
• Trong trường hợp Bộ trưởng vắng mặt, một Thứ trưởng sẽ được Bộ trưởng ủy nhiệm để thay mặt giải quyết các công việc của Bộ và của Bộ trưởng.
• Số lượng Thứ trưởng tại mỗi Bộ, cơ quan ngang Bộ được khống chế tối đa không quá bốn người. Các trường hợp đặc biệt vượt quá số lượng này phải do Thủ tướng Chính phủ xem xét và quyết định.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 178/2007/NĐ-CP có hiệu lực thi hành theo quy định của pháp luật, đặt nền móng cho việc kiện toàn tổ chức bộ máy của các Bộ, cơ quan ngang Bộ phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính nhà nước tại thời điểm ban hành.