Nghị định 203-HĐBT ban hành năm 1982 do Hội đồng Bộ trưởng ban hành kèm theo Điều lệ bảo vệ đường bộ. Đây là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập hệ thống các quy định nghiêm ngặt nhằm bảo vệ kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, bảo đảm an toàn cho người và phương tiện tham gia giao thông, đồng thời phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương trong công tác giữ gìn trật tự an toàn giao thông đường bộ.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Điều lệ này áp dụng đối với mọi cơ quan nhà nước, xí nghiệp, tổ chức xã hội, đơn vị lực lượng vũ trang và mọi công dân trong việc thực hiện các hoạt động liên quan đến bảo vệ công trình đường bộ. Các cơ quan quản lý chuyên ngành, chính quyền địa phương các cấp có trách nhiệm tổ chức, đôn đốc và giám sát việc thực thi các quy định này trong phạm vi thẩm quyền được giao.

Trách nhiệm của Bộ Giao thông vận tải

Bộ Giao thông vận tải đóng vai trò chủ đạo trong việc quản lý và bảo vệ hệ thống đường bộ trên phạm vi cả nước với các nhiệm vụ cụ thể:

• Trực tiếp chỉ đạo các lực lượng giao thông trung ương và địa phương thực hiện công tác quản lý, bảo dưỡng, sửa chữa đường bộ nhằm bảo đảm giao thông luôn an toàn và thông suốt.
• Tổ chức kiểm tra định kỳ và đột xuất để kịp thời phát hiện các sự cố gây mất an toàn, đồng thời đôn đốc, giám sát việc chấp hành nghiêm chỉnh các quy định của Điều lệ.
• Lập biên bản và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo quy định pháp luật hiện hành; đối với các vụ việc có tính chất nghiêm trọng, lập hồ sơ đề nghị truy tố trước pháp luật.
• Quy định cụ thể về tải trọng, tốc độ cho phép của phương tiện khi lưu thông trên cầu, đường; thực hiện cấp giấy phép và hướng dẫn lộ trình cho các loại xe xích, xe quá tải trọng hoặc quá khổ giới hạn khi di chuyển trên đường bộ công cộng.

Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp

Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố và đặc khu trực thuộc trung ương có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với ngành giao thông vận tải để thực hiện các công việc:

• Tổ chức bảo vệ an toàn hệ thống đường bộ thuộc địa phương quản lý theo đúng sự phân cấp của Nhà nước.
• Chủ động huy động tối đa các nguồn lực về nhân lực, vật tư, thiết bị tại địa phương để nhanh chóng khắc phục sự cố, nối lại giao thông kịp thời khi xảy ra thiên tai hoặc bị phá hoại.
• Thường xuyên theo dõi, giám sát và hỗ trợ các cơ quan quản lý đường bộ trong công tác bảo vệ, duy tu và sửa chữa cầu đường.
• Tuyên truyền, hướng dẫn, đôn đốc và kiểm tra các cơ quan, xí nghiệp và người dân địa phương chấp hành nghiêm chỉnh các quy định bảo vệ đường bộ.
• Quản lý chặt chẽ việc cấp đất dọc hành lang an toàn đường bộ theo đúng pháp luật về đất đai và các quy định cụ thể của Điều lệ này.

Quy định chi tiết về hành lang bảo vệ đường bộ

Hành lang bảo vệ các công trình giao thông đường bộ được xác định giới hạn nghiêm ngặt nhằm bảo đảm kết cấu công trình và tầm nhìn an toàn:

• Đối với đường bộ: Khoảng cách an toàn tính từ mép chân mái đường đắp, mép đỉnh mái đường đào hoặc mép ngoài rãnh dọc, rãnh đỉnh trở ra hai bên là 20 mét đối với hệ thống đường quốc lộ và 10 mét đối với hệ thống đường tỉnh.
• Đối với cầu, cống, bến phà và cầu phao:
  • Khoảng cách tính từ đầu cầu, cống trở ra phía đường có bán kính là 100 mét đối với cầu dài trên 60 mét; 80 mét đối với cầu dài từ 30 đến 60 mét; 60 mét đối với cầu dài dưới 30 mét; và 30 mét đối với các loại cống.
  • Khoảng cách tính từ tim dọc cầu hoặc tim bến ra hai bên phía bờ sông và trên mặt sông là 150 mét đối với cầu dài trên 60 mét và bến phà tự hành; 100 mét đối với cầu dài từ 30 đến 60 mét, bến phà thường và bến cầu phao; 80 mét đối với cầu dài dưới 30 mét.
• Đối với khoảng không gian phía trên: Chiều cao an toàn tính từ tim mặt cầu hoặc tim mặt đường trở lên là 4,50 mét. Đối với đường dây điện cao thế, khoảng cách từ điểm võng thấp nhất của dây đến tim mặt cầu, mặt đường phải đạt tối thiểu 7,00 mét (với điện áp dưới 110KV) và 8,00 mét (với điện áp từ 110KV đến 120KV).

Các hành vi bị nghiêm cấm trong phạm vi bảo vệ đường bộ

Để bảo vệ kết cấu hạ tầng và bảo đảm an toàn giao thông, Điều lệ nghiêm cấm thực hiện các hành vi sau:

• Xây dựng trái phép nhà cửa, lều quán, kho tàng, công trình tạm thời hoặc vĩnh cửu; tự ý khai thác đất, đá trong phạm vi hành lang bảo vệ đường bộ. Các công trình xây mới phải nằm ngoài hành lang bảo vệ ít nhất 15 mét.
• Tự ý đào, bạt xẻ hoặc hạ thấp nền mặt đường chính tại các điểm đấu nối đường ngang từ cơ quan, xí nghiệp, xóm làng vào đường chính.
• Ngăn đường hoặc gây cản trở giao thông khi không có giấy phép của cơ quan quản lý đường bộ có thẩm quyền (trừ trường hợp khẩn cấp về an ninh, quốc phòng do công an, quân sự thực hiện và phải thông báo ngay cho ngành giao thông).
• Xâm phạm, phá hoại công trình giao thông. Trường hợp đào đường để chống lụt, úng, hạn phải báo trước cho cơ quan quản lý và có trách nhiệm hoàn trả nguyên trạng kỹ thuật sau khi hoàn thành.
• Lấy cắp, làm hư hỏng, làm sai lệch vị trí hoặc làm giảm tác dụng của hệ thống cọc tiêu, biển báo hiệu, tín hiệu giao thông; lấy cắp vật tư dự phòng bên đường.
• Sử dụng mặt đường, lề đường, mái đường để phơi rơm rạ, nông sản; bốc dỡ, tập kết hàng hóa, vật liệu; đỗ xe sửa chữa trái phép; họp chợ, tụ tập đông người; xây dựng cổng chào, tượng đài, tường khẩu hiệu gây cản trở giao thông.
• Neo đậu phương tiện thủy (tàu, thuyền, ca-nô, sà-lan) trong hành lang bảo vệ cầu cống, bến phà; đốt lửa trên hoặc dưới gầm cầu; sử dụng chất nổ đánh cá, phá đá trong khu vực bảo vệ công trình cầu đường.
• Thả rông, chăn dắt súc vật trên mái đường, lề đường hoặc buộc súc vật vào hàng cây, cọc tiêu, biển báo; tự ý chặt phá cây xanh hai bên đường, cây chắn sóng, chắn cát; đào mương, phá rừng sát dọc hai bên đường hoặc dưới gầm cầu.

Quy định về xử lý công trình tồn tại trước ngày ban hành Điều lệ

Đối với các công trình, nhà cửa đã tồn tại trong hành lang bảo vệ trước ngày ban hành Điều lệ:

• Nếu xét thấy không ảnh hưởng đến sự ổn định của cầu đường và an toàn giao thông thì tạm thời được giữ nguyên trạng nhưng nghiêm cấm cơi nới, phát triển thêm.
• Trường hợp bắt buộc phải di dời hoặc thu hẹp: Đối với công trình thuộc địa phương hoặc của người dân, Ủy ban nhân dân tỉnh thông báo di dời và phối hợp với Bộ Giao thông vận tải xem xét bồi thường nếu công trình đó có giấy phép xây dựng hợp pháp. Đối với công trình thuộc cơ quan trung ương quản lý, Bộ Giao thông vận tải và Ủy ban nhân dân tỉnh bàn bạc thống nhất phương án giải quyết hoặc trình Hội đồng Bộ trưởng quyết định.

Quy định về khoảng cách an toàn đối với các công trình đặc thù

• Cột điện, đường dây thông tin: Các cột điện tín, điện thoại phải đặt cách mép nền đường một khoảng cách tối thiểu bằng chiều cao của cột. Trường hợp địa hình khó khăn không thể bảo đảm khoảng cách này, cơ quan chủ quản đường dây phải bàn bạc và thống nhất phương án giải quyết với cơ quan quản lý đường bộ.
• Kho chất nổ, chất cháy và mỏ khai thác: Các kho chứa chất nổ, chất dễ cháy, chất độc hại hoặc các mỏ khai thác đá, khoáng sản bằng mìn ở gần đường bộ phải bảo đảm khoảng cách an toàn tuyệt đối cho công trình cầu đường, phương tiện và người tham gia giao thông theo đúng các quy định pháp luật hiện hành.

Quyền hạn của lực lượng tuần tra, kiểm soát

Cán bộ, nhân viên chuyên trách bảo vệ công trình giao thông và lực lượng Cảnh sát nhân dân khi làm nhiệm vụ tuần tra trên đường có quyền hạn:

• Tiến hành kiểm tra, lập biên bản và xử lý các hành vi vi phạm Điều lệ theo quy định pháp luật hoặc đề xuất truy tố trước pháp luật đối với các vi phạm nghiêm trọng.
• Yêu cầu tạm thời đình chỉ ngay các hoạt động đang thi công nếu xét thấy có nguy cơ gây tổn hại trực tiếp đến công trình giao thông hoặc đe dọa an toàn của người và phương tiện lưu thông, đồng thời báo cáo ngay cho thủ trưởng cơ quan quản lý công việc đó để phối hợp giải quyết.

Khen thưởng và xử lý vi phạm

Điều lệ quy định rõ chế độ thưởng phạt nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của toàn dân:

• Khen thưởng: Các cá nhân, tổ chức có thành tích xuất sắc trong việc bảo vệ công trình đường bộ, chủ động ngăn chặn hoặc phát hiện kịp thời các hành vi vi phạm sẽ được biểu dương, khen thưởng theo quy định chung của Nhà nước.
• Xử lý vi phạm: Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, các đối tượng vi phạm sẽ bị áp dụng các hình thức xử lý bao gồm: phạt tiền theo quy định về xử phạt vi cảnh đối với vi phạm nhỏ; buộc bồi thường toàn bộ thiệt hại đối với vi phạm gây hư hỏng công trình; hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự trước pháp luật đối với các hành vi phá hoại nghiêm trọng.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 203-HĐBT và Điều lệ bảo vệ đường bộ kèm theo có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành. Các quy định trước đây trái với Điều lệ này đều bị bãi bỏ. Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết việc thi hành Điều lệ này trên phạm vi toàn quốc.