Nghị định 24/2016/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về chế độ quản lý ngân quỹ nhà nước, thiết lập các nguyên tắc, nghiệp vụ quản lý trong hệ thống Kho bạc Nhà nước và xác định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, đơn vị liên quan nhằm tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực tài chính quốc gia.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với một phạm vi rộng lớn các cơ quan, tổ chức và cá nhân tham gia hoặc có liên quan đến công tác quản lý ngân quỹ nhà nước, bao gồm:

• Các Bộ, cơ quan ngang Bộ và cơ quan thuộc Chính phủ trong việc phối hợp và thực hiện các quy định liên quan.
• Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm quản lý và phối hợp tại địa phương.
• Các đơn vị thuộc hệ thống Kho bạc Nhà nước trực tiếp thực thi các nghiệp vụ quản lý ngân quỹ.
• Các cơ quan, đơn vị, tổ chức kinh tế và cá nhân có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động quản lý ngân quỹ nhà nước.

Các khái niệm và thuật ngữ pháp lý cốt lõi

Để đảm bảo tính thống nhất và chính xác trong quá trình thực thi, Nghị định đưa ra các định nghĩa pháp lý quan trọng sau:

• Chế độ quản lý ngân quỹ nhà nước: Là toàn bộ các quy định pháp lý điều chỉnh hoạt động quản lý ngân quỹ, bao gồm nguyên tắc quản lý, các nghiệp vụ chuyên môn (tổ chức thanh toán, dự báo luồng tiền, xây dựng phương án điều hành để tập trung nguồn thu, đáp ứng nhu cầu chi, huy động vốn ngắn hạn, sử dụng vốn nhàn rỗi, quản lý rủi ro, quản lý thu chi phát sinh) và phân định nhiệm vụ, quyền hạn của các bên liên quan.
• An toàn về khả năng thanh khoản: Là khả năng của ngân quỹ nhà nước trong việc đáp ứng đầy đủ, kịp thời mọi nhu cầu chi của ngân sách nhà nước và các đơn vị giao dịch với Kho bạc Nhà nước tại mọi thời điểm, không để xảy ra tình trạng chậm trễ thanh toán.
• An toàn về việc sử dụng ngân quỹ nhà nước tạm thời nhàn rỗi: Là yêu cầu bắt buộc các khoản ngân quỹ tạm thời chưa sử dụng phải được đem đi đầu tư, sử dụng đúng mục đích pháp luật cho phép và phải đảm bảo khả năng thu hồi đầy đủ cả gốc lẫn lãi khi đến hạn.
• Ngân quỹ nhà nước tạm thời nhàn rỗi: Được xác định là phần chênh lệch dương giữa dự báo thu và dự báo chi trong kỳ, kết hợp với phần chênh lệch giữa định mức tồn ngân quỹ nhà nước đầu kỳ và cuối kỳ.
• Ngân quỹ nhà nước tạm thời thiếu hụt: Là phần chênh lệch âm giữa dự báo thu và dự báo chi trong kỳ, cộng với phần chênh lệch giữa định mức tồn ngân quỹ nhà nước cuối kỳ và đầu kỳ (nếu có).
• Quản lý rủi ro đối với hoạt động quản lý ngân quỹ nhà nước: Là chu trình nhận dạng, đánh giá và áp dụng các biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu các loại rủi ro có thể phát sinh trong quá trình vận hành ngân quỹ.
• Hạn mức sử dụng ngân quỹ nhà nước: Là giới hạn tối đa được phép sử dụng ngân quỹ đối với từng lĩnh vực cụ thể do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm bảo đảm an toàn hệ thống.
• Tài khoản thanh toán tập trung của Kho bạc Nhà nước: Là hệ thống tài khoản thanh toán thống nhất của Kho bạc Nhà nước được mở tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các hệ thống ngân hàng thương mại để thực hiện các giao dịch thanh toán.
• Dự báo luồng tiền: Là công tác tổng hợp, phân tích và xác định số liệu dự kiến thu, dự kiến chi cùng mức chênh lệch thu chi ngân quỹ nhà nước theo các kỳ hạn tháng, quý và năm.

Các nguyên tắc quản lý ngân quỹ nhà nước

Hoạt động quản lý ngân quỹ nhà nước phải tuân thủ nghiêm ngặt ba nguyên tắc nền tảng sau:

• Thứ nhất, thực hiện quản lý ngân quỹ nhà nước một cách tập trung và thống nhất trong toàn bộ hệ thống Kho bạc Nhà nước, tránh việc phân tán nguồn lực tài chính.
• Thứ hai, tập trung nhanh chóng, đầy đủ mọi nguồn thu vào ngân quỹ; đồng thời đáp ứng kịp thời, đầy đủ các nhu cầu thanh toán, chi trả của ngân sách nhà nước và các đơn vị có tài khoản giao dịch tại Kho bạc Nhà nước theo đúng quy định pháp luật.
• Thứ ba, công tác quản lý phải luôn đặt mục tiêu an toàn lên hàng đầu, song song với việc nâng cao hiệu quả sử dụng; phải gắn kết chặt chẽ giữa quản lý ngân quỹ với quản lý ngân sách nhà nước và quản lý nợ công nhằm bảo đảm khả năng thanh toán các khoản nợ của Chính phủ một cách bền vững.