Nghị định 24/CP được ban hành năm 1993 bởi Chính phủ quy định về việc thành lập Trung tâm Khoa học tự nhiên và Công nghệ quốc gia trên cơ sở tổ chức lại Viện Khoa học Việt Nam. Đây là văn bản pháp lý quan trọng đánh dấu bước chuyển đổi cơ cấu tổ chức trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ trọng điểm của đất nước, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội.

Phạm vi áp dụng của Nghị định tập trung vào việc quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức và bộ máy lãnh đạo của Trung tâm Khoa học tự nhiên và Công nghệ quốc gia. Đối tượng áp dụng trực tiếp bao gồm Trung tâm Khoa học tự nhiên và Công nghệ quốc gia, các viện nghiên cứu thành viên, các cơ quan chức năng giúp việc, cùng các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan như Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Vị trí pháp lý và chức năng của Trung tâm

Trung tâm Khoa học tự nhiên và Công nghệ quốc gia được thành lập trên cơ sở tổ chức lại Viện Khoa học Việt Nam với các đặc điểm pháp lý sau:

• Là cơ quan khoa học trực thuộc Chính phủ, hoạt động theo quy chế riêng do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
• Chịu sự quản lý nhà nước của Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường đối với các hoạt động khoa học và công nghệ.
• Có chức năng tổ chức, thực hiện các hoạt động nghiên cứu về khoa học tự nhiên và công nghệ theo các hướng trọng điểm của Nhà nước, nhằm tạo ra và triển khai các công nghệ tiên tiến có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội.
• Có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng để hoạt động độc lập.

Nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể

Trung tâm được giao các nhiệm vụ và quyền hạn toàn diện bao gồm:

• Tổ chức nghiên cứu khoa học tự nhiên và công nghệ theo hướng trọng điểm, ứng dụng kết quả nghiên cứu vào sản xuất và đời sống thông qua việc nghiên cứu cơ bản hiện đại, nghiên cứu tổng hợp tài nguyên thiên nhiên và điều kiện tự nhiên, tạo ra công nghệ và sản phẩm mới.
• Tham gia chuyển giao công nghệ, thẩm định trình độ công nghệ, xét duyệt luận chứng kinh tế - kỹ thuật cho các công trình lớn của Nhà nước và địa phương.
• Xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ nghiên cứu và triển khai công nghệ.
• Tham gia đào tạo cán bộ khoa học và công nghệ, đặc biệt là nguồn nhân lực trình độ cao.
• Tham gia hoạch định chính sách phát triển khoa học, công nghệ quốc gia và thực hiện hợp tác quốc tế theo quy định.
• Quản lý tổ chức bộ máy, biên chế, tài sản và kinh phí hoạt động của Trung tâm.

Cơ cấu tổ chức bộ máy của Trung tâm

Cơ cấu tổ chức của Trung tâm được thiết kế chặt chẽ, bao gồm ba khối bộ phận chính:

• Các viện nghiên cứu khoa học và công nghệ: Gồm 17 viện chuyên ngành bao gồm Viện Toán học, Viện Công nghệ thông tin, Viện Vật lý, Viện Vật lý địa cầu, Viện Hóa học, Viện Công nghệ hóa học, Viện Hóa học các hợp chất thiên nhiên, Viện Sinh thái và tài nguyên sinh vật, Viện Hải dương học, Viện Sinh học nhiệt đới, Viện Công nghệ sinh học, Viện Cơ học, Viện Cơ học ứng dụng, Viện Khoa học vật liệu, Viện Địa chất, Viện Địa lý, và Viện Kỹ thuật nhiệt đới. Giám đốc Trung tâm quyết định địa điểm đặt trụ sở chính và các phân viện.
• Các cơ quan chức năng giúp việc Giám đốc: Gồm Văn phòng, Ban Kế hoạch - Tài chính, Ban Hợp tác quốc tế, Ban Tổ chức - cán bộ, Ban Thanh tra, Trung tâm thông tin - tư liệu (đơn vị sự nghiệp) và Văn phòng 2 tại Thành phố Hồ Chí Minh.
• Các doanh nghiệp Nhà nước: Các doanh nghiệp trực thuộc Trung tâm được thành lập theo quy định tại Nghị định số 388-HĐBT ngày 20-11-1991 của Hội đồng Bộ trưởng.

Cơ chế lãnh đạo và điều hành

Hệ thống lãnh đạo của Trung tâm được tổ chức theo mô hình kết hợp giữa Hội đồng Trung tâm và Giám đốc điều hành:

• Hội đồng Trung tâm: Chịu trách nhiệm chính về mặt khoa học, gồm tối đa 15 nhà khoa học trong và ngoài Trung tâm với nhiệm kỳ 5 năm. Thành viên nhiệm kỳ đầu do Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường, và Bộ trưởng, Trưởng ban Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ phối hợp đề nghị Thủ tướng phê duyệt. Hội đồng bầu ra Chủ tịch (làm việc chuyên trách) và từ 1 đến 2 Phó Chủ tịch (do Thủ tướng bổ nhiệm). Hội đồng có quyền quyết định phương hướng, kế hoạch phát triển, phân bổ kinh phí nghiên cứu từ ngân sách, kiểm tra việc thực hiện nghị quyết, tư vấn nhân sự và quyết định các giải thưởng khoa học.
• Giám đốc Trung tâm: Do Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm, chịu trách nhiệm trước Thủ tướng về mọi mặt hoạt động của Trung tâm. Giám đốc phối hợp với Chủ tịch Hội đồng xây dựng quy chế hoạt động trình Thủ tướng phê duyệt và được hỗ trợ bởi một số Phó Giám đốc.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện

Nghị định 24/CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Nghị định này chính thức bãi bỏ Nghị định số 118-CP ngày 20-5-1975 của Hội đồng Chính phủ cùng các quy định trước đây trái với Nghị định này. Giám đốc Trung tâm Khoa học tự nhiên và Công nghệ quốc gia, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Bộ trưởng, Trưởng ban Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ, cùng Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành văn bản này.