Nghị định số 24-HĐBT được Hội đồng Bộ trưởng ban hành năm 1981 nhằm sửa đổi tổ chức trọng tài Nhà nước về kinh tế, tập trung vào việc kiện toàn bộ máy, thống nhất tên gọi, bãi bỏ chế độ kiêm chức và thiết lập ngạch trọng tài viên chuyên trách trên phạm vi cả nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định áp dụng đối với hệ thống các cơ quan trọng tài kinh tế ở tất cả các cấp bao gồm cấp Nhà nước, cấp Bộ, Tổng cục và cấp tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương; các trọng tài viên kinh tế; các cơ quan quản lý nhà nước cùng các đơn vị kinh tế cơ sở trong hoạt động ký kết và thực hiện hợp đồng kinh tế.

Thống nhất tên gọi các cơ quan trọng tài kinh tế

Nghị định chính thức thay đổi và thống nhất tên gọi của các cơ quan trọng tài kinh tế như sau:

• Hội đồng trọng tài kinh tế Nhà nước cấp Trung ương đổi tên thành Trọng tài kinh tế Nhà nước.
• Hội đồng trọng tài kinh tế cấp Bộ, Tổng cục đổi tên thành Trọng tài kinh tế Bộ, Tổng cục.
• Hội đồng trọng tài kinh tế cấp tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương đổi tên thành Trọng tài kinh tế tỉnh, thành phố, đặc khu.

Cơ cấu lãnh đạo và thẩm quyền bổ nhiệm, bãi miễn

Nghị định quy định chi tiết về nhân sự lãnh đạo đứng đầu các cơ quan trọng tài kinh tế các cấp:

• Trọng tài kinh tế Nhà nước: Do một Chủ tịch phụ trách và có hai Phó Chủ tịch giúp việc. Các chức danh này do Hội đồng Bộ trưởng bổ nhiệm và bãi miễn.
• Trọng tài kinh tế Bộ, Tổng cục: Do một Chủ tịch phụ trách và một Phó Chủ tịch giúp việc. Chủ tịch do Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng bổ nhiệm và bãi miễn theo đề nghị của Bộ trưởng, Tổng cục trưởng. Phó Chủ tịch do Bộ trưởng, Tổng cục trưởng bổ nhiệm và bãi miễn sau khi có sự thỏa thuận với Chủ tịch Trọng tài kinh tế Nhà nước.
• Trọng tài kinh tế tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương: Do một Chủ tịch phụ trách và một Phó Chủ tịch giúp việc. Chủ tịch do Chủ tịch Trọng tài kinh tế Nhà nước bổ nhiệm và bãi miễn theo đề nghị của Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh. Phó Chủ tịch do Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh bổ nhiệm và bãi miễn sau khi thỏa thuận với Chủ tịch Trọng tài kinh tế Nhà nước.

Bãi bỏ chế độ thành viên kiêm chức

Để nâng cao tính chuyên nghiệp, độc lập và khách quan trong hoạt động xét xử tranh chấp kinh tế, Nghị định chính thức bãi bỏ hoàn toàn chế độ thành viên kiêm chức tại Trọng tài kinh tế Nhà nước cũng như tại các Trọng tài kinh tế Bộ, Tổng cục, tỉnh, thành phố và đặc khu trực thuộc Trung ương.

Thành lập ngạch trọng tài viên và các quy định liên quan

Nghị định thiết lập ngạch trọng tài viên chuyên trách thuộc hệ thống các cơ quan trọng tài kinh tế với các quy định cụ thể:

• Nhiệm vụ và quyền hạn của trọng tài viên:
  • Căn cứ vào pháp luật để xét xử các vụ tranh chấp về hợp đồng kinh tế theo sự phân công của người đứng đầu cơ quan trọng tài cùng cấp nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.
  • Xử phạt vi phạm hợp đồng kinh tế và buộc bên vi phạm phải bồi thường thiệt hại thực tế gây ra.
  • Kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền truy cứu trách nhiệm đối với các tổ chức và cá nhân có lỗi gây vi phạm hợp đồng, làm thiệt hại đến tài sản xã hội chủ nghĩa.
  • Thanh tra việc chấp hành chế độ hợp đồng kinh tế nhằm chủ động phòng ngừa các vi phạm kỷ luật hợp đồng.
  • Thông qua công tác xét xử và thanh tra để phát hiện thiếu sót của các đơn vị kinh tế cơ sở và cơ quan quản lý cấp trên; tìm ra nguyên nhân và kiến nghị biện pháp khắc phục, hướng mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh theo đúng pháp luật.
  • Tuân thủ nghiêm túc các quy định nghiệp vụ xét xử, thanh tra và chịu trách nhiệm trước pháp luật về các quyết định của mình.
  • Quyết định của trọng tài viên có hiệu lực thi hành đối với các đương sự và cơ quan liên quan. Đương sự có quyền kháng cáo nhưng vẫn phải chấp hành quyết định trong thời gian chờ giải quyết.
• Tiêu chuẩn của trọng tài viên:
  • Về chức vụ: Trọng tài viên thuộc Trọng tài kinh tế Nhà nước và cấp Bộ, Tổng cục phải là cán bộ cấp vụ hoặc tương đương. Trọng tài viên thuộc cấp tỉnh, thành phố, đặc khu phải là cán bộ cấp sở, ty hoặc tương đương.
  • Về phẩm chất: Phải trung thành với Tổ quốc và chủ nghĩa xã hội, có phẩm chất chính trị tốt, liêm khiết, công minh, có kiến thức pháp lý và quản lý kinh tế cần thiết, am hiểu nghiệp vụ trọng tài và kiên quyết bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa.
• Số lượng trọng tài viên tại các cấp:
  • Trọng tài kinh tế Nhà nước: Có từ 7 đến 9 trọng tài viên.
  • Trọng tài kinh tế Bộ, Tổng cục: Có từ 3 đến 5 trọng tài viên.
  • Trọng tài kinh tế tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương: Có từ 3 đến 5 trọng tài viên.
• Thủ tục bổ nhiệm và bãi miễn trọng tài viên:
  • Trọng tài viên chính thức cấp Nhà nước do Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng bổ nhiệm và bãi miễn; trọng tài viên dự bị do Chủ tịch Trọng tài kinh tế Nhà nước bổ nhiệm và bãi miễn.
  • Trọng tài viên cấp Bộ, Tổng cục do Bộ trưởng, Tổng cục trưởng bổ nhiệm và bãi miễn sau khi thỏa thuận với Chủ tịch Trọng tài kinh tế Nhà nước.
  • Trọng tài viên cấp tỉnh, thành phố, đặc khu do Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh bổ nhiệm và bãi miễn sau khi thỏa thuận với Chủ tịch Trọng tài kinh tế Nhà nước.
  • Trọng tài viên có thể bị bãi miễn nếu không đảm đương được nhiệm vụ, vi phạm nghiêm trọng tiêu chuẩn đạo đức, nghiệp vụ hoặc vi phạm nghiêm trọng pháp luật của Nhà nước.

Tổ chức bộ máy làm việc và cải tổ cơ cấu bên trong

• Bộ máy làm việc của Trọng tài kinh tế cấp Bộ, Tổng cục và cấp tỉnh do Chủ tịch Trọng tài kinh tế Nhà nước hướng dẫn sau khi thống nhất với Ban tổ chức của Chính phủ.
• Sửa đổi cơ cấu của Trọng tài kinh tế Nhà nước (thay thế quy định tại Quyết định số 157-CP ngày 11/8/1975): Đổi Vụ xét xử thành Vụ pháp chế.
• Vụ pháp chế có nhiệm vụ giúp Chủ tịch Trọng tài kinh tế Nhà nước trong việc: Nghiên cứu, xây dựng, sửa đổi, bổ sung và hướng dẫn thi hành các văn bản pháp luật về hợp đồng kinh tế và trọng tài kinh tế; sưu tầm, hệ thống hóa và cung cấp văn bản pháp luật phục vụ công tác; giám sát tính đúng đắn của các kết luận thanh tra, biên bản xét xử và quyết định xét xử của các cơ quan trọng tài kinh tế.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Nghị định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Tất cả các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Chủ tịch Trọng tài kinh tế Nhà nước chịu trách nhiệm hướng dẫn và giải thích việc thi hành. Các Bộ trưởng, Tổng thư ký Hội đồng Bộ trưởng, Thủ trưởng các cơ quan thuộc Hội đồng Bộ trưởng và Chủ tịch Ủy ban Nhân dân các tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này. Văn bản do Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Văn Đồng ký ban hành.