Nghị định số 275-TTg ban hành năm 1957 do Thủ tướng Chính phủ ban hành nhằm hướng dẫn chi tiết thi hành Sắc luật số 003-SLt ngày 18 tháng 6 năm 1957 về chế độ xuất bản. Đây là văn bản pháp lý quan trọng đặt nền móng cho công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất bản, in ấn và phát hành trong giai đoạn đầu xây dựng chế độ mới tại miền Bắc Việt Nam. Nghị định quy định chi tiết về thủ tục cấp phép, chế độ nộp lưu chiểu bắt buộc và các biện pháp kỷ luật nghiêm ngặt nhằm bảo đảm an ninh tư tưởng và văn hóa.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này điều chỉnh toàn bộ các hoạt động liên quan đến việc lập nhà xuất bản, xuất bản tác phẩm nhất thời của cá nhân, tổ chức, cơ quan Nhà nước, đoàn thể thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hoặc các tổ chức ngoài Mặt trận. Đối tượng áp dụng bao gồm các nhà xuất bản chuyên nghiệp, các cơ quan, tổ chức quần chúng và mọi công dân có nhu cầu công bố tác phẩm, tài liệu ra công chúng hoặc lưu hành nội bộ.

Thủ tục cấp giấy phép hoạt động xuất bản

Nghị định thiết lập một quy trình kiểm soát chặt chẽ từ khâu nộp hồ sơ đến khâu xét duyệt cấp phép hoạt động:

• Hồ sơ thành lập nhà xuất bản chuyên nghiệp: Người đứng đầu (chủ nhiệm hoặc giám đốc) phải nộp đơn xin phép tới Bộ Văn hóa. Hồ sơ bắt buộc gồm có: Tờ khai (02 bản) nêu rõ tên, tôn chỉ, mục đích, hướng hoạt động và trụ sở chính; Lý lịch sơ lược (02 bản) của các nhân sự chủ chốt (chủ nhiệm/giám đốc, người quản lý, tổng biên tập) có chứng thực của Ủy ban Hành chính cấp tỉnh/thành phố nơi cư trú; Lý lịch tư pháp (01 bản) do Tòa án nhân dân cấp tỉnh/thành phố cấp.
• Quy định đối với các tổ chức, đoàn thể và cơ quan Nhà nước: Khi muốn lập nhà xuất bản hoặc xuất bản tài liệu, tác phẩm (kể cả phát hành ra ngoài hay lưu hành nội bộ) đều phải làm đơn xin phép hoạt động xuất bản nhất thời. Nếu tổ chức nằm ngoài Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đơn xin phép phải kèm theo giấy chứng nhận đã được phép thành lập do Ủy ban Hành chính cấp tỉnh hoặc cấp khu cấp.
• Xuất bản cá nhân: Cá nhân muốn tự xuất bản tác phẩm của mình hoặc của người khác phải xin phép xuất bản nhất thời cho từng tác phẩm, nêu rõ tên tác phẩm, tác giả và nộp kèm lý lịch sơ lược, lý lịch tư pháp theo quy định.
• Thời hạn chuyển tiếp và đăng ký lại: Các nhà xuất bản đang hoạt động trước khi ban hành Nghị định phải tiến hành khai báo hoặc xin phép lại trong thời hạn tối đa là một tháng. Quá thời hạn này, nếu không hoàn thành thủ tục sẽ phải chấm dứt hoạt động.
• Địa điểm nộp hồ sơ: Hồ sơ được nộp tại Cục Quản lý xuất bản, in và phát hành xuất bản phẩm (gọi tắt là Cục Xuất bản) thuộc Bộ Văn hóa đối với khu vực Hà Nội; nộp tại Sở Văn hóa đối với Hải Phòng, khu Hồng Quảng, khu tự trị Thái - Mèo; và nộp tại Ty Văn hóa đối với các tỉnh thành khác. Cơ quan tiếp nhận có trách nhiệm cấp giấy biên nhận và chuyển hồ sơ lên Bộ Văn hóa xét duyệt. Giấy phép chính thức chỉ do Bộ Văn hóa cấp.
• Giới hạn hoạt động trước và sau khi cấp phép: Khi chưa có giấy phép, nghiêm cấm mọi hoạt động quảng cáo, cổ động, đặt đại lý hoặc thu tiền đặt mua trước. Sau khi được cấp phép, nếu quá ba tháng mà nhà xuất bản hoặc cá nhân không phát hành được xuất bản phẩm nào thì giấy phép sẽ bị mất hiệu lực, trừ trường hợp có lý do chính đáng được cơ quan quản lý chấp thuận.
• Thủ tục khi có sự thay đổi thông tin: Nhà xuất bản phải xin phép lại nếu thay đổi tên gọi, tôn chỉ, mục đích, hướng hoạt động hoặc thay đổi người chủ nhiệm (giám đốc). Trường hợp thay đổi trụ sở hoặc thay đổi người quản lý, tổng biên tập, nhà xuất bản phải báo cáo bằng văn bản trong vòng 24 giờ và nộp bổ sung lý lịch của nhân sự mới.

Thể lệ nộp lưu chiểu xuất bản phẩm

Chế độ lưu chiểu được quy định nghiêm ngặt nhằm kiểm soát nội dung trước khi phát hành rộng rãi ra công chúng:

• Địa điểm và số lượng nộp lưu chiểu: Ngoài việc nộp tại Thư viện Trung ương theo Sắc lệnh số 18-SL năm 1946, tất cả xuất bản phẩm phải nộp thêm 02 bản tại Cục Xuất bản và 01 bản tại Ty hoặc Sở Văn hóa địa phương nơi in ấn.
• Thời hạn nộp lưu chiểu: Bản lưu chiểu tại địa phương phải được nộp và có biên nhận của Ty hoặc Sở Văn hóa chậm nhất là 24 giờ sau khi in xong và phải trước khi phát hành ít nhất 48 giờ. Bản nộp cho Cục Xuất bản tại Hà Nội phải được gửi đi ngay trong ngày nộp lưu chiểu tại địa phương. Đối với các vùng sâu, vùng xa, Bộ Văn hóa sẽ có quy định linh hoạt phù hợp với điều kiện giao thông.
• Yêu cầu kỹ thuật trên bản lưu chiểu: Trên xuất bản phẩm phải có chữ ký hoặc đóng dấu của nhà xuất bản/cá nhân xuất bản, ghi rõ cụm từ “Tài liệu lưu chiểu”. Kèm theo đó phải có tờ khai chi tiết về: tên tác phẩm, tác giả, nhà in, số lượng in, khuôn khổ, loại giấy, ngày in xong, ngày phát hành, giá bán và số thứ tự lưu chiểu.
• Trường hợp tái bản và miễn lưu chiểu: Khi tái bản, nhà xuất bản phải thực hiện lại toàn bộ quy trình lưu chiểu như lần đầu và ghi rõ số lần tái bản. Việc miễn nộp lưu chiểu đối với các tài liệu mật quốc gia phải do Thủ tướng Chính phủ xem xét và quyết định.

Biện pháp kỷ luật và xử lý vi phạm

Nghị định phân định rõ thẩm quyền xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về xuất bản nhằm bảo đảm tính răn đe:

• Thẩm quyền xử lý hành chính: Cục Xuất bản có quyền phê bình, cảnh cáo các nhà xuất bản, cá nhân hoạt động tại Hà Nội. Ủy ban Hành chính cấp tỉnh, thành phố trực thuộc hoặc cấp khu có quyền phê bình, cảnh cáo các đối tượng hoạt động tại địa phương. Riêng biện pháp tịch thu xuất bản phẩm, thu hồi giấy phép hoạt động tạm thời hoặc vĩnh viễn thuộc thẩm quyền duy nhất của Bộ Văn hóa. Các quyết định kỷ luật có thể được công bố công khai trên báo chí.
• Thẩm quyền truy tố tư pháp: Cục Xuất bản (đối với địa bàn Hà Nội) và Ủy ban Hành chính cấp tỉnh/thành phố (đối với các địa phương) có quyền đưa các vụ việc vi phạm nghiêm trọng ra truy tố trước Tòa án nhân dân.

Hiệu lực thi hành

Nghị định này có hiệu lực kể từ ngày ban hành và bãi bỏ toàn bộ các quy định trước đây trái với nội dung của Nghị định này. Các Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Bộ Giáo dục, Bộ Tư pháp, Bộ Công an và Chủ tịch Ủy ban Hành chính các khu, tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm thi hành các điều khoản được quy định.