Nghị định 358-HĐBT được ban hành năm 1992 bởi Hội đồng Bộ trưởng, quy định chi tiết về tổ chức và hoạt động của Thanh tra giáo dục nhằm thực hiện quyền thanh tra Nhà nước về giáo dục và đào tạo trong phạm vi cả nước, góp phần tăng cường hiệu lực quản lý, bảo đảm và nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Nghị định

Nghị định áp dụng đối với toàn bộ hệ thống thanh tra giáo dục từ trung ương đến địa phương. Đối tượng chịu sự thanh tra bao gồm chính quyền các cấp, cơ quan quản lý giáo dục và đào tạo, các cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế - xã hội, tổ chức tôn giáo, công dân, các cơ sở giáo dục thuộc mọi loại hình (quốc lập, dân lập, bán công, tư nhân), cùng đội ngũ cán bộ, giảng viên, giáo viên và học sinh trên phạm vi cả nước.

Nhiệm vụ trọng tâm của Thanh tra giáo dục

Thanh tra giáo dục thực hiện các nhiệm vụ cốt lõi sau đây:

• Thanh tra việc thực hiện mục tiêu, kế hoạch đào tạo, chính sách, pháp luật về giáo dục và đào tạo của Nhà nước, cũng như các văn bản pháp quy của Bộ Giáo dục và Đào tạo đối với các cơ quan, tổ chức và cá nhân.
• Thanh tra toàn diện công tác quản lý tại các nhà trường và cơ sở giáo dục; thanh tra hoạt động giảng dạy, giáo dục của cán bộ, giảng viên và việc học tập của học sinh trong các loại hình trường lớp.
• Giải quyết hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết các khiếu nại, tố cáo về giáo dục theo quy định của pháp luật.
• Hướng dẫn nghiệp vụ và bồi dưỡng chuyên môn về thanh tra giáo dục cho các tổ chức thanh tra cấp dưới.
• Kiến nghị các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các quy định quản lý giáo dục phù hợp với thực tiễn.

Hệ thống tổ chức Thanh tra giáo dục các cấp

Hệ thống tổ chức thanh tra giáo dục được thiết lập chặt chẽ từ trung ương đến địa phương:

• Thanh tra giáo dục của Bộ: Là tổ chức Thanh tra Nhà nước về giáo dục và đào tạo ở Trung ương, trực thuộc sự quản lý của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời chịu sự chỉ đạo về nghiệp vụ của Tổng Thanh tra Nhà nước. Cơ cấu nhân sự gồm Chánh thanh tra, Phó Chánh thanh tra và các Thanh tra viên.
• Thanh tra giáo dục của Sở: Là tổ chức Thanh tra Nhà nước về giáo dục và đào tạo ở cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Tổ chức này chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Giám đốc Sở Giáo dục - Đào tạo, sự hướng dẫn nghiệp vụ chuyên ngành của Thanh tra Bộ và sự chỉ đạo nghiệp vụ của Thanh tra tỉnh. Cơ cấu gồm Chánh thanh tra, Phó Chánh thanh tra và các Thanh tra viên.
• Công tác thanh tra giáo dục cấp huyện: Do Trưởng phòng Giáo dục - Đào tạo trực tiếp phụ trách, chịu sự chỉ đạo về tổ chức và nghiệp vụ của Thanh tra Sở Giáo dục - Đào tạo, thực hiện thanh tra chuyên ngành đối với các cơ sở giáo dục, cán bộ, giáo viên thuộc thẩm quyền quản lý của Phòng.

Quy định về Thanh tra viên và Cộng tác viên thanh tra

Đội ngũ thực hiện công tác thanh tra được quy định cụ thể về tiêu chuẩn, bổ nhiệm và chế độ làm việc:

• Công tác thanh tra giáo dục do các Thanh tra viên giáo dục thực hiện. Số lượng Thanh tra viên do Bộ trưởng hoặc Giám đốc Sở quyết định dựa trên khối lượng công việc thực tế.
• Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm ban hành tiêu chuẩn, nhiệm vụ cụ thể cho từng cấp Thanh tra viên và xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn.
• Việc bổ nhiệm, miễn nhiệm Chánh thanh tra, Phó Chánh thanh tra thực hiện theo Nghị định số 244-HĐBT ngày 30-6-1990. Việc bổ nhiệm Thanh tra viên biên chế thực hiện theo quy chế tại Nghị định số 191-HĐBT ngày 18-6-1991.
• Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc Giám đốc Sở Giáo dục - Đào tạo có quyền điều động các cộng tác viên thanh tra để thực hiện nhiệm vụ thường xuyên hoặc theo từng vụ việc cụ thể. Chế độ đãi ngộ và công tác của cộng tác viên do Bộ trưởng phối hợp với các cơ quan hữu quan quy định.
• Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quy chế về nhiệm vụ, quyền hạn và chế độ công tác của các tổ chức thanh tra, thanh tra viên giáo dục các cấp và các cộng tác viên thanh tra giáo dục.

Giá trị pháp lý của kết luận thanh tra

Các kết luận và kiến nghị do Thanh tra giáo dục đưa ra đối với các đơn vị, cá nhân là một trong những căn cứ chủ yếu, quan trọng để các cơ quan quản lý xem xét quyết định việc khen thưởng, kỷ luật, sử dụng, bồi dưỡng, phong các chức danh và thực hiện các chế độ đãi ngộ đối với đội ngũ cán bộ, giáo viên.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Nghị định 358-HĐBT có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Tất cả các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Tổng Thanh tra Nhà nước, các Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước, Thủ trưởng các cơ quan thuộc Hội đồng Bộ trưởng và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.