Nghị định số 38/1998/NĐ-CP được ban hành bởi Chính phủ nhằm hướng dẫn thi hành Pháp lệnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Văn bản này quy định chi tiết các biện pháp thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong việc sử dụng ngân sách nhà nước, đất đai, trụ sở làm việc, tài nguyên thiên nhiên, quản lý vốn và tài sản tại doanh nghiệp nhà nước, cũng như trong hoạt động sản xuất và tiêu dùng của nhân dân.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định áp dụng đối với các đối tượng sau đây:

• Các tổ chức sử dụng ngân sách nhà nước bao gồm cơ quan hành chính sự nghiệp và đơn vị lực lượng vũ trang.
• Các tổ chức được ngân sách nhà nước bảo đảm cân đối kinh phí hoạt động bao gồm Đảng Cộng sản Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội (Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên đoàn Lao động Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam).
• Các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp được ngân sách nhà nước tài trợ một phần kinh phí hoạt động.
• Các doanh nghiệp nhà nước.
• Các tổ chức kinh tế của các tổ chức chính trị, xã hội, vũ trang, hành chính sự nghiệp có sử dụng vốn ngân sách nhà nước.
• Mọi công dân trong hoạt động sản xuất và tiêu dùng hàng ngày.

Nội dung cốt lõi của Nghị định

1. Nguyên tắc xây dựng định mức, tiêu chuẩn và công khai tài chính

• Hệ thống định mức, tiêu chuẩn, chế độ làm cơ sở thực hành tiết kiệm phải bảo đảm tính đầy đủ, đồng bộ, cụ thể và được ban hành đúng thẩm quyền. Nghiêm cấm việc ban hành hoặc thực hiện các định mức trái quy định.
• Các cơ quan quản lý nhà nước phải công bố công khai các quy trình, thủ tục giải quyết công việc, quy chế kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước.
• Thực hiện nghiêm túc quy chế công khai tài chính đối với ngân sách nhà nước các cấp, các đơn vị dự toán ngân sách, doanh nghiệp nhà nước và các quỹ có nguồn thu từ sự đóng góp của nhân dân nhằm bảo đảm quyền giám sát của nhân dân và cán bộ, công chức.

2. Tiết kiệm trong tổ chức bộ máy, quản lý biên chế và tiền lương

• Việc thành lập mới, sáp nhập, chia tách tổ chức hoặc điều chỉnh địa giới hành chính phải gắn liền với nhu cầu thực tế và hiệu quả kinh tế - xã hội. Nghiêm cấm việc chia tách làm tăng biên chế và quỹ lương trái quy định. Các quyết định sai phạm phải bị đình chỉ ngay lập tức và người ra quyết định phải chịu trách nhiệm pháp lý.
• Tuyển dụng lao động phải công khai về nhu cầu, tiêu chuẩn và điều kiện. Nghiêm cấm sử dụng lao động hoặc quỹ lương vượt quá chỉ tiêu được duyệt.
• Thực hiện khoán chi tiền lương đối với các tổ chức có chức năng ổn định, đã xây dựng tiêu chuẩn cán bộ và được duyệt chỉ tiêu biên chế ổn định. Khoản tiết kiệm từ quỹ lương được dùng để bổ sung thu nhập cho cán bộ, công chức.
• Người quyết định tuyển dụng, nâng bậc, chuyển ngạch sai quy định phải hủy bỏ quyết định, bị xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng thời phải bồi thường các chi phí phát sinh (lương, đào tạo lại, bảo hiểm...).

3. Quản lý mua sắm, trang bị và sử dụng phương tiện, thiết bị

• Việc mua sắm phương tiện đi lại, thiết bị làm việc phải tuân thủ đúng định mức, tiêu chuẩn và chế độ do cơ quan có thẩm quyền ban hành. Giá mua sắm được căn cứ theo giá bình quân phổ biến trên thị trường tại thời điểm mua.
• Ưu tiên mua sắm các sản phẩm sản xuất trong nước, trừ trường hợp trong nước chưa sản xuất được hoặc sản phẩm trong nước có chất lượng thấp hơn, giá cao hơn mức quy định của Bộ Tài chính. Việc mua sắm thuộc diện đấu thầu phải thực hiện nghiêm ngặt theo quy chế đấu thầu.
• Các tổ chức phải bố trí, điều hòa phương tiện đi lại đúng mục đích và định mức. Bộ Tài chính có trách nhiệm tổng hợp và báo cáo Thủ tướng Chính phủ để điều chuyển xe công từ nơi thừa sang nơi thiếu.
• Cá nhân vi phạm quy định về mua sắm, sử dụng phương tiện sẽ bị xử lý kỷ luật (khiển trách, cảnh cáo, hạ bậc lương, cách chức, buộc thôi việc) hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại phải bồi thường bằng tài sản riêng (hoàn trả một lần trong 30 ngày hoặc trừ dần từ 10% đến 30% thu nhập hàng tháng).

4. Quản lý chi phí công tác, hội nghị, tiếp khách và lễ kỷ niệm

• Chi công tác phí: Việc cử cán bộ đi công tác phải có kế hoạch, đúng mục đích và hiệu quả. Người đi công tác không đúng nội dung phải tự chịu chi phí. Hành vi giả mạo hóa đơn, chứng từ để thanh toán sẽ bị xử lý kỷ luật và thu hồi tiền. Thực hiện khoán chi công tác phí để tiết kiệm ngân sách.
• Chi hội nghị: Phải xác định rõ nội dung, số lượng đại biểu, thời gian (hội nghị toàn ngành không quá 3 ngày, tập huấn không quá 7 ngày). Hội nghị toàn quốc hoặc toàn tỉnh phải được sự cho phép của Thủ tướng hoặc Chủ tịch UBND tỉnh. Nghiêm cấm dùng kinh phí hội nghị để liên hoan, chiêu đãi, tặng quà.
• Chi tiếp khách, khánh tiết: Phải nằm trong dự toán được duyệt. Không sử dụng rượu, bia, thuốc lá để tiếp khách trong nước (trừ trường hợp tiếp khách nước ngoài có quy định riêng). Chi tiếp khách, tặng quà phải đúng định mức của Bộ Tài chính.
• Tổ chức kỷ niệm ngày thành lập ngành: Phải triệt để tiết kiệm, không phô trương hình thức. Chỉ tổ chức quy mô toàn quốc hoặc toàn tỉnh theo chu kỳ 5 năm một lần khi được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền.
• Lễ đón nhận danh hiệu thi đua, huân huy chương: Phải lồng ghép vào các ngày lễ, kỷ niệm hoặc hội nghị của đơn vị, tổ chức bảo đảm đơn giản, tiết kiệm. Nghiêm cấm sử dụng công quỹ để chiêu đãi khách tham dự.

5. Thực hành tiết kiệm trong đầu tư xây dựng

• Việc phê duyệt quy hoạch, kế hoạch đầu tư và bố trí vốn phải bảo đảm hiệu quả kinh tế - xã hội. Đình chỉ và không quyết toán đối với các dự án không nằm trong quy hoạch hoặc không thực hiện đúng quy trình, thủ tục đầu tư.
• Người quyết định đầu tư sai, không hiệu quả hoặc gây lãng phí phải bị xử lý theo pháp luật. Tổ chức, cá nhân thẩm định dự án sai phải liên đới chịu trách nhiệm.
• Việc lập, thẩm định, phê duyệt thiết kế kỹ thuật, tổng dự toán và dự toán công trình phải tuân thủ đúng tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật và đơn giá quy định. Vi phạm gây lãng phí phải bồi thường thiệt hại.
• Các dự án thuộc diện đấu thầu phải tổ chức đấu thầu xây dựng theo quy định của Chính phủ. Nhà thầu phải thi công đúng thiết kế, định mức và tiến độ. Chủ đầu tư phải giám sát chặt chẽ và chịu trách nhiệm về khối lượng, chất lượng nghiệm thu.
• Cấp phát vốn đầu tư phải đúng tiến độ, khối lượng hoàn thành và phải được kiểm tra, giám sát chặt chẽ. Công trình hoàn thành phải thực hiện quyết toán vốn đầu tư xây dựng theo đúng chế độ quy định.

6. Quản lý, sử dụng đất đai, trụ sở làm việc và tài nguyên thiên nhiên

• Giao đất, cho thuê đất phải tuân thủ pháp luật về đất đai. Giao đất vượt định mức hoặc sử dụng đất sai mục đích, bỏ hoang sẽ bị xử lý và bồi thường thiệt hại theo quy định.
• Trụ sở làm việc, nhà công vụ phải sử dụng đúng mục đích. Nghiêm cấm việc cho thuê, chuyển làm cơ sở kinh doanh, dịch vụ hoặc làm nhà ở trái quy định. Mọi khoản thu từ việc sử dụng tài sản công trái quy định phải nộp toàn bộ vào ngân sách nhà nước.
• Quản lý, khai thác tài nguyên thiên nhiên phải đúng pháp luật. Cơ quan thẩm quyền phải thường xuyên kiểm tra, đình chỉ kịp thời các hoạt động thăm dò, khai thác trái phép gây lãng phí và ô nhiễm môi trường.

7. Quản lý vốn, tài sản tại doanh nghiệp nhà nước

• Doanh nghiệp nhà nước phải thực hiện đúng chế độ tài chính về quản lý vốn, tài sản, chi phí, doanh thu, phân phối thu nhập và hạch toán kế toán. Doanh nghiệp tự ban hành định mức chi tiêu hành chính, tiếp khách, hội họp và báo cáo cơ quan tài chính.
• Thực hiện đúng chế độ tiền lương và phân phối thu nhập. Người quyết định tuyển dụng, chi trả lương sai quy định phải bồi thường thiệt hại.
• Mua sắm phương tiện đi lại, thiết bị quản lý trong doanh nghiệp phải đúng định mức của nhà nước. Người quyết định mua sắm vượt định mức hoặc chi tiêu sai gây lãng phí phải bồi thường và bị xử lý kỷ luật.
• Lập và sử dụng các quỹ doanh nghiệp phải đúng quy định. Nghiêm cấm lập quỹ trái phép; các quỹ trái phép khi phát hiện sẽ bị tịch thu nộp ngân sách nhà nước.

8. Thực hành tiết kiệm trong sản xuất và tiêu dùng của nhân dân

• Bộ Văn hoá Thông tin có trách nhiệm xây dựng các mô hình mẫu về tổ chức lễ hội, đám cưới, đám tang và các hoạt động văn hoá khác bảo đảm tiết kiệm, văn minh, giữ gìn bản sắc dân tộc.
• Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân các cấp hướng dẫn chính quyền cơ sở vận động nhân dân xây dựng, thực hiện các quy ước văn hóa tại địa phương.
• Cán bộ lãnh đạo, công chức, viên chức nhà nước phải gương mẫu đi đầu thực hiện các mô hình mẫu, quy ước tiết kiệm để nhân dân noi theo.

9. Trách nhiệm thực hiện và xử lý vi phạm

• Người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp nhà nước và các tổ chức sử dụng ngân sách có trách nhiệm trực tiếp chỉ đạo thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và xây dựng chương trình hành động cụ thể cho đơn vị mình.
• Các cơ quan nhà nước phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tuyên truyền, giáo dục và giám sát việc thực hiện. Cơ quan thông tin đại chúng có trách nhiệm biểu dương gương tốt và phê phán các hành vi lãng phí.
• Tổ chức, cá nhân vi phạm quy định về tiết kiệm, chống lãng phí sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ; nếu gây lãng phí phải bồi thường thiệt hại. Thủ trưởng cơ quan có cá nhân vi phạm phải liên đới chịu trách nhiệm. Tổ chức, cá nhân có thành tích xuất sắc sẽ được khen thưởng theo quy định.

Hiệu lực thi hành

Nghị định số 38/1998/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân các cấp và Thủ trưởng các tổ chức có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.