Nghị định số 42/2021/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về việc xây dựng Công an xã, thị trấn chính quy, nhằm thống nhất tổ chức và nâng cao hiệu quả bảo đảm an ninh trật tự tại địa bàn cơ sở.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này quy định chi tiết về vị trí, thẩm quyền quyết định tổ chức Công an xã, thị trấn chính quy (gọi chung là Công an xã chính quy); lộ trình thực hiện; quan hệ công tác, điều kiện bảo đảm hoạt động và trách nhiệm của các bộ, ngành, Ủy ban nhân dân các cấp trong việc xây dựng lực lượng này. Đối tượng áp dụng bao gồm lực lượng Công an xã chính quy cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trực tiếp đến quá trình xây dựng lực lượng.

Vị trí, nguyên tắc xây dựng và quan hệ công tác của Công an xã chính quy

• Vị trí pháp lý: Công an xã chính quy là lực lượng Công an cấp cơ sở, được bố trí tại các đơn vị hành chính xã, thị trấn, thuộc hệ thống tổ chức của Công an nhân dân. Lực lượng này đóng vai trò nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, đồng thời xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc tại địa bàn cơ sở.
• Nguyên tắc xây dựng: Việc xây dựng lực lượng phải bảo đảm không làm tăng tổng biên chế của Bộ Công an đến năm 2021, có lộ trình thực hiện chặt chẽ và phù hợp với tình hình thực tế của từng địa phương. Ưu tiên xây dựng trước tại các địa bàn trọng điểm, phức tạp về an ninh, trật tự, tiến tới thực hiện thống nhất trên phạm vi toàn quốc.
• Quan hệ công tác: Trưởng Công an xã chịu sự chỉ huy, quản lý trực tiếp của Trưởng Công an cấp huyện về mặt nghiệp vụ và xây dựng lực lượng; chịu sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của Đảng ủy, Ủy ban nhân dân xã và sự giám sát của Hội đồng nhân dân cùng cấp về công tác bảo đảm an ninh, trật tự trên địa bàn. Đối với các cơ quan, tổ chức, đoàn thể khác tại địa phương, quan hệ của Công an xã là quan hệ phối hợp và hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh trật tự.

Thẩm quyền quyết định và lộ trình thực hiện chính quy hóa

• Thẩm quyền quyết định: Bộ trưởng Bộ Công an là người có thẩm quyền quyết định tổ chức Công an xã chính quy. Giám đốc Công an tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm trao đổi, thống nhất với Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện trước khi báo cáo Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trình Bộ trưởng Bộ Công an quyết định. Mỗi xã, thị trấn khi chính quy hóa phải bảo đảm có đầy đủ các chức danh: Trưởng Công an, Phó trưởng Công an và Công an viên.
• Lộ trình thực hiện: Hoàn thành việc tổ chức Công an xã chính quy tại các xã, thị trấn trọng điểm, phức tạp về an ninh, trật tự trước ngày 30 tháng 6 năm 2021. Đối với các xã, thị trấn còn lại trên toàn quốc, thời hạn hoàn thành việc tổ chức chính quy là trước ngày 30 tháng 6 năm 2022.

Điều kiện bảo đảm hoạt động và kinh phí

• Nơi làm việc: Công an xã chính quy được bố trí trụ sở hoặc nơi làm việc phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.
• Nguồn kinh phí: Kinh phí bảo đảm cho cơ sở vật chất và hoạt động của Công an xã chính quy do ngân sách nhà nước chi trả, được bố trí trong dự toán ngân sách hàng năm của Bộ Công an, các bộ, cơ quan trung ương và các địa phương theo phân cấp ngân sách hiện hành. Việc quản lý và sử dụng nguồn kinh phí này phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Ngân sách nhà nước, Luật Đầu tư công và các văn bản hướng dẫn liên quan.

Trách nhiệm của các Bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các cấp

• Bộ Công an: Chịu trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra công tác quản lý, xây dựng lực lượng, bảo đảm chế độ chính sách và trang bị đầy đủ phương tiện làm việc, vũ khí, công cụ hỗ trợ, trang thiết bị phục vụ công tác cho Công an xã chính quy.
• Bộ Nội vụ: Chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan nghiên cứu, đề xuất sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến lực lượng Công an xã bán chuyên trách khi chuyển đổi sang mô hình chính quy.
• Bộ Tài chính: Chủ trì phối hợp bảo đảm nguồn kinh phí thực hiện Nghị định theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước.
• Các bộ, cơ quan ngang bộ khác: Phối hợp với Bộ Công an hướng dẫn địa phương triển khai thực hiện; rà soát, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các quy định thuộc phạm vi quản lý để phù hợp với tổ chức và hoạt động của Công an xã chính quy.
• Ủy ban nhân dân các cấp: Có phương án sắp xếp công tác hợp lý cho lực lượng Công an xã bán chuyên trách để nhường chỗ cho Công an chính quy; giải quyết chế độ, chính sách thôi việc cho đối tượng này; bảo đảm và hỗ trợ ngân sách xây dựng, sửa chữa trụ sở, nơi làm việc, sinh hoạt cũng như trang thiết bị cho lực lượng Công an xã chính quy.

Điều khoản chuyển tiếp đối với lực lượng Công an xã bán chuyên trách

• Chế độ khi tiếp tục tham gia bảo vệ an ninh trật tự: Tại các xã, thị trấn đã tổ chức Công an chính quy, nếu lực lượng Công an xã bán chuyên trách được Ủy ban nhân dân các cấp đồng ý tiếp tục sử dụng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở thì tiếp tục được hưởng các chế độ, chính sách theo quy định của Pháp lệnh Công an xã cho đến khi có văn bản quy phạm pháp luật mới thay thế.
• Thẩm quyền quyết định của địa phương: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định số lượng, mức phụ cấp đối với lực lượng bán chuyên trách này từ nguồn ngân sách địa phương. Đồng thời, quyết định chi hỗ trợ thôi việc đối với những trường hợp kết thúc nhiệm vụ mà không thể bố trí công việc khác hoặc không tiếp tục tham gia bảo vệ an ninh trật tự. Trường hợp địa phương gặp khó khăn về ngân sách, ngân sách trung ương sẽ hỗ trợ bổ sung theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 42/2021/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 16 tháng 5 năm 2021. Hội đồng nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp, các cơ quan, tổ chức và mọi công dân có trách nhiệm giám sát, hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi để lực lượng Công an xã chính quy hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.