Nghị định 56-CP được ban hành năm 1996 bởi Chính phủ do Thủ tướng Võ Văn Kiệt ký, quy định chi tiết về hoạt động của doanh nghiệp Nhà nước hoạt động công ích. Văn bản này thiết lập khung pháp lý quan trọng nhằm xác định, quản lý và hỗ trợ các doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh hoặc sản xuất sản phẩm, cung ứng dịch vụ công cộng thiết yếu cho xã hội theo chính sách của Nhà nước, hoạt động chủ yếu không vì mục tiêu lợi nhuận.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Nghị định

Nghị định áp dụng đối với các doanh nghiệp Nhà nước hoạt động công ích, bao gồm các doanh nghiệp độc lập hoặc thành viên hạch toán độc lập của Tổng công ty Nhà nước trực tiếp thực hiện nhiệm vụ công ích. Các doanh nghiệp này được chia thành hai nhóm chính:

• Các doanh nghiệp sản xuất, sửa chữa vũ khí, khí tài, trang bị chuyên dùng cho quốc phòng, an ninh và các doanh nghiệp hoạt động tại các địa bàn chiến lược quan trọng kết hợp kinh tế với quốc phòng.
• Các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm, cung ứng dịch vụ công cộng khác có ít nhất 70% doanh thu từ các lĩnh vực cụ thể như: giao thông, công chính đô thị; quản lý, khai thác, duy tu, bảo dưỡng hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông (đường sắt, đường bộ, đường thủy, sân bay, điều hành bay, bảo đảm hàng hải); khai thác bảo vệ công trình thủy lợi; sản xuất giống gốc cây trồng, vật nuôi; xuất bản và phát hành sách giáo khoa, sách chính trị; sản xuất phim thời sự, tài liệu, phim thiếu nhi; cung ứng muối ăn và chiếu bóng phục vụ vùng cao, biên giới, hải đảo.

Thẩm quyền quyết định và phương thức giao nhiệm vụ

• Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có thẩm quyền quyết định công nhận doanh nghiệp hoạt động công ích thuộc ngành hoặc địa phương mình quản lý.
• Thủ trưởng cơ quan quyết định thành lập doanh nghiệp công ích có trách nhiệm giao chỉ tiêu kế hoạch hàng năm hoặc đặt hàng trực tiếp cho doanh nghiệp thực hiện. Doanh nghiệp có nghĩa vụ sản xuất và cung ứng sản phẩm, dịch vụ theo đúng chỉ tiêu hoặc đơn đặt hàng được giao.

Chính sách ưu đãi về vốn và thuế

• Về vốn: Doanh nghiệp hoạt động công ích mới thành lập được Nhà nước ưu tiên đầu tư đủ vốn ban đầu tương ứng với nhiệm vụ được giao. Đối với doanh nghiệp đang hoạt động, nếu hoạt động có lãi sẽ được xét giảm thuế lợi tức để bổ sung vốn; trường hợp không tự bổ sung được nguồn vốn, Nhà nước sẽ thực hiện đầu tư bổ sung.
• Về thuế: Ngoài các hoạt động tạm thời chưa thu thuế doanh thu theo quy định của pháp luật, các hoạt động công ích khác nếu không bù đắp được chi phí sản xuất hoặc chi phí cung ứng dịch vụ sẽ được xem xét miễn, giảm thuế doanh thu.

Cơ chế tài chính, giá cả và phân phối thu nhập

• Doanh nghiệp công ích phải thực hiện tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ theo đúng mức giá, khung giá hoặc mức phí do Nhà nước quy định.
• Trường hợp các khoản thu không đủ trang trải chi phí hợp lý, Nhà nước sẽ hỗ trợ phần chênh lệch thiếu và bảo đảm lợi ích vật chất thỏa đáng cho người lao động.
• Trường hợp các khoản thu lớn hơn chi phí: Đối với các khoản thu phát sinh từ hoạt động có chi phí sản xuất hoặc dịch vụ, phần thu sau khi trừ chi phí hợp lý được xác định là lợi nhuận và phân phối theo quy định hiện hành. Đối với các khoản thu theo giá hoặc phí do Nhà nước quy định mà không cần chi phí sản xuất trực tiếp, phần còn lại sau khi trừ chi phí quản lý và bảo đảm lợi ích cho người lao động phải được nộp vào ngân sách Nhà nước.
• Bộ Tài chính có trách nhiệm quy định cụ thể cơ chế bảo đảm lợi ích vật chất thỏa đáng cho người lao động trực tiếp thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh hoặc dịch vụ công ích.

Quản lý tài sản, vốn và hoạt động đầu tư

• Việc chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp, cầm cố tài sản thuộc quyền quản lý của doanh nghiệp công ích phải do Thủ trưởng cơ quan quyết định thành lập doanh nghiệp quyết định, sau khi có ý kiến thỏa thuận bằng văn bản của cơ quan quản lý vốn và tài sản Nhà nước tại doanh nghiệp.
• Khi có nhu cầu đầu tư ra ngoài doanh nghiệp hoặc huy động vốn, doanh nghiệp phải lập phương án cụ thể gửi cơ quan quản lý vốn và tài sản Nhà nước để tham gia ý kiến trước khi trình Thủ trưởng cơ quan quyết định thành lập phê duyệt.

Quyền tổ chức hoạt động kinh doanh thêm

Doanh nghiệp hoạt động công ích được quyền tổ chức hoạt động kinh doanh thêm phù hợp với năng lực của doanh nghiệp và nhu cầu thị trường, nhưng phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện:

• Được sự đồng ý bằng văn bản của cơ quan quản lý trực tiếp.
• Không làm ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ hoạt động công ích được Nhà nước giao hoặc đặt hàng.
• Thực hiện đăng ký bổ sung ngành nghề kinh doanh theo đúng quy định.
• Hạch toán riêng biệt phần hoạt động kinh doanh thêm.
• Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nộp thuế đối với phần hoạt động kinh doanh thêm theo quy định của pháp luật.

Thành lập, tổ chức lại, giải thể và phá sản

• Thủ tục, trình tự thành lập, tổ chức lại, giải thể doanh nghiệp công ích được thực hiện theo quy định tại Nghị định số 50/CP ngày 28 tháng 8 năm 1996 của Chính phủ. Khi giải thể, Thủ trưởng cơ quan quyết định giải thể có thể đề nghị thành lập doanh nghiệp mới hoặc chuyển giao nhiệm vụ công ích sang cho một doanh nghiệp Nhà nước khác thực hiện.
• Việc giải quyết phá sản đối với doanh nghiệp công ích hoạt động trong các lĩnh vực đặc biệt quan trọng được thực hiện theo quy định tại Mục III Nghị định số 189/CP ngày 23 tháng 12 năm 1994 hướng dẫn thi hành Luật phá sản doanh nghiệp.

Chính sách đối với doanh nghiệp kinh doanh có hoạt động công ích

Các doanh nghiệp Nhà nước hoạt động kinh doanh thông thường, nếu được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giao thực hiện thêm nhiệm vụ công ích, thì vẫn được hưởng các chế độ trợ cấp, trợ giá hoặc các ưu đãi khác tương ứng với phần hàng hóa, dịch vụ công ích cung cấp theo quy định của Luật Doanh nghiệp nhà nước.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 56-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký. Các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính cùng các cơ quan Nhà nước liên quan chịu trách nhiệm hướng dẫn thi hành chi tiết Nghị định này.