Nghị định số 59/2000/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về việc thi hành biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội. Đây là biện pháp tư pháp do Tòa án quyết định nhằm tạo điều kiện cho người chưa thành niên phạm tội được lao động, học tập tại cộng đồng và chứng tỏ sự hối cải ngay trong môi trường xã hội bình thường, dưới sự giám sát, giúp đỡ của Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã, các tổ chức xã hội và gia đình.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội bị Tòa án áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn; các cơ quan, tổ chức xã hội được giao trách nhiệm giám sát, giáo dục; gia đình của người chưa thành niên phạm tội và các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan trong việc phối hợp thực hiện biện pháp giáo dục này.

Mục tiêu và nguyên tắc thực hiện biện pháp giáo dục

• Biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn nhằm giúp đỡ người chưa thành niên phạm tội sửa chữa lỗi lầm, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và các quy tắc của cuộc sống cộng đồng, từ đó trở thành công dân có ích cho xã hội.
• Việc thực hiện biện pháp giáo dục phải được tiến hành thường xuyên, kiên trì, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao và tình thương yêu đối với người chưa thành niên phạm tội.
• Chính quyền địa phương, tổ chức xã hội được giao giám sát phải phối hợp chặt chẽ với gia đình, nhà trường và cộng đồng dân cư nơi người chưa thành niên cư trú để bảo đảm hiệu quả giáo dục.

Nghĩa vụ và quyền lợi của người chưa thành niên phạm tội

• Nghĩa vụ của người chưa thành niên:
  • Chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật của Nhà nước, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công dân và quy ước của cộng đồng dân cư nơi cư trú.
  • Làm bản cam kết nêu rõ các biện pháp tích cực sửa chữa lỗi lầm gửi UBND cấp xã hoặc tổ chức xã hội được giao giám sát (bản cam kết phải có ý kiến của người trực tiếp giám sát, giáo dục).
  • Thực hiện nghiêm chỉnh bản cam kết, tích cực học tập, lao động lương thiện và tham gia các hoạt động chung tại địa phương.
  • Làm bản tự kiểm điểm về quá trình rèn luyện gửi Chủ tịch UBND cấp xã hoặc người đứng đầu tổ chức giám sát khi đã chấp hành được một phần hai thời gian thử thách (bản kiểm điểm phải có nhận xét của người trực tiếp giám sát hoặc công an xã, cảnh sát khu vực, trưởng thôn/bản/ấp).
  • Hàng tháng báo cáo bằng văn bản về kết quả rèn luyện cho người trực tiếp giám sát; trường hợp đi khỏi nơi cư trú trên 30 ngày phải báo cáo và xin phép theo quy định.
• Quyền lợi của người chưa thành niên:
  • Không bị phân biệt đối xử vì lỗi lầm đã phạm.
  • Được tạo điều kiện và giúp đỡ để tham gia học tập, lao động tại nơi cư trú; được tham gia các hoạt động vui chơi, giải trí tại cộng đồng như mọi công dân khác.
  • Được đề nghị UBND cấp xã hoặc tổ chức xã hội làm thủ tục đề nghị Tòa án nhân dân cấp huyện xem xét ra quyết định chấm dứt thời hạn chấp hành biện pháp giáo dục trước thời hạn khi có đủ điều kiện.

Quy định về việc vắng mặt tại nơi cư trú

• Trường hợp vắng mặt qua đêm: Người chưa thành niên phải báo cáo với người trực tiếp giám sát, giáo dục và trình báo ngay với công an xã hoặc cảnh sát khu vực nơi đến tạm trú.
• Trường hợp đi khỏi nơi cư trú trên 30 ngày: Phải làm đơn xin phép Chủ tịch UBND cấp xã hoặc người đứng đầu tổ chức xã hội được giao giám sát (đơn phải có ý kiến của người trực tiếp giám sát). Cơ quan cho phép có trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho địa phương nơi người chưa thành niên đến tạm trú để phối hợp quản lý. Khi hết thời hạn tạm trú, phải có xác nhận của UBND nơi tạm trú vào báo cáo rèn luyện.
• Trường hợp thay đổi nơi cư trú, đi học hoặc có việc làm ổn định ở địa phương khác: Người chưa thành niên phải làm đơn đề nghị gửi cơ quan giám sát. Cơ quan này sẽ chuyển toàn bộ hồ sơ cho Tòa án đã ra quyết định áp dụng biện pháp giáo dục để làm thủ tục bàn giao cho UBND hoặc tổ chức xã hội nơi mới chuyển đến tiếp tục giám sát, giáo dục.

Trách nhiệm của gia đình người chưa thành niên phạm tội

• Làm bản cam kết với UBND cấp xã hoặc tổ chức xã hội về việc phối hợp quản lý, giáo dục người chưa thành niên.
• Thực hiện bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra theo quy định pháp luật (đối với người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi, gia đình chỉ bồi thường nếu người đó không có đủ tài sản để bồi thường).
• Quan tâm, gần gũi, chia sẻ và có biện pháp cụ thể giúp người chưa thành niên xóa bỏ mặc cảm, nhận rõ lỗi lầm để tích cực sửa chữa.
• Thường xuyên liên hệ với cơ quan giám sát để thông báo kết quả rèn luyện và tham dự đầy đủ các cuộc họp kiểm điểm của người chưa thành niên.

Trách nhiệm của UBND cấp xã và tổ chức xã hội được giao giám sát

• Phân công người trực tiếp giám sát, giáo dục người chưa thành niên phạm tội.
• Tạo điều kiện thuận lợi giúp người chưa thành niên học nghề, tìm kiếm việc làm để ổn định cuộc sống.
• Yêu cầu người chưa thành niên thực hiện đầy đủ nghĩa vụ; kịp thời uốn nắn, ngăn ngừa các biểu hiện tiêu cực và thông báo cho cơ quan có thẩm quyền xử lý khi cần thiết.
• Kịp thời biểu dương khi người chưa thành niên có tiến bộ hoặc lập công; xem xét giải quyết việc vắng mặt tại nơi cư trú.
• Đề nghị Tòa án cấp huyện ra quyết định chấm dứt thời hạn chấp hành biện pháp giáo dục khi người chưa thành niên đã chấp hành được một phần hai thời hạn và có nhiều tiến bộ rõ rệt.
• Cấp giấy chứng nhận đã chấp hành xong thời hạn giáo dục tại xã, phường, thị trấn cho người chưa thành niên khi hết thời hạn.

Trách nhiệm của người trực tiếp giám sát, giáo dục

• Đề xuất với Chủ tịch UBND cấp xã hoặc người đứng đầu tổ chức xã hội các biện pháp phối hợp cụ thể với gia đình, nhà trường, đoàn thanh niên để quản lý, giáo dục.
• Chủ động gặp gỡ người chưa thành niên để tìm hiểu nguyên nhân, hoàn cảnh phạm tội, tâm tư nguyện vọng và hướng dẫn họ thực hiện tốt nghĩa vụ.
• Phối hợp với công an xã, cảnh sát khu vực, trưởng thôn, tổ trưởng dân phố để giám sát chặt chẽ; kịp thời thông báo hành vi vi phạm pháp luật của người chưa thành niên để ngăn chặn.
• Báo cáo tình hình chấp hành của người chưa thành niên khi có yêu cầu và lập hồ sơ theo dõi quá trình giáo dục.

Hồ sơ theo dõi và thủ tục chấm dứt thời hạn giáo dục trước thời hạn

• Hồ sơ theo dõi bao gồm: Sơ yếu lý lịch; trích lục bản án và quyết định của Tòa án; quyết định phân công người trực tiếp giám sát; bản cam kết của người chưa thành niên và gia đình; báo cáo định kỳ của người giám sát; bản tự kiểm điểm; quyết định chấm dứt trước thời hạn hoặc giấy chứng nhận đã chấp hành xong và các tài liệu liên quan khác. Khi hoàn thành thời hạn, người trực tiếp giám sát phải bàn giao hồ sơ cho cơ quan giám sát để lưu trữ, quản lý.
• Hồ sơ đề nghị chấm dứt thời hạn giáo dục trước thời hạn bao gồm: Sơ yếu lý lịch; bản đề nghị của UBND cấp xã hoặc tổ chức xã hội; đơn xin chấm dứt thời hạn của người chưa thành niên (nếu có); quyết định và bản sao bản án của Tòa án; bản tự kiểm điểm thực hiện cam kết; bản nhận xét của UBND cấp xã/tổ chức xã hội nơi cư trú và biên bản cuộc họp kiểm điểm.

Xử lý vi phạm và hiệu lực thi hành

• Mọi hành vi vi phạm các quy định của Nghị định này, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.
• Nghị định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày, kể từ ngày ký ban hành. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.