Nghị định số 80/2001/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết và hướng dẫn việc kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma tuý ở trong nước. Văn bản này thiết lập một hành lang pháp lý chặt chẽ nhằm theo dõi, kiểm tra và giám sát toàn bộ các hoạt động từ nghiên cứu, giám định, sản xuất, bảo quản, tàng trữ, vận chuyển, mua bán, phân phối, sử dụng, xử lý cho đến trao đổi chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và tiền chất trong các lĩnh vực dân sự, đồng thời ngăn chặn nguy cơ thất thoát vào các mục đích bất hợp pháp.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

• Phạm vi điều chỉnh: Nghị định tập trung kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và tiền chất trong các lĩnh vực y tế, công nghiệp, phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, huấn luyện nghiệp vụ và điều tra tội phạm về ma túy. Các hoạt động vì mục đích quốc phòng, an ninh không thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định này.
• Nguyên tắc kiểm soát: Nghiêm cấm sử dụng trong lĩnh vực y tế các nguyên liệu, thành phẩm, bán thành phẩm chứa các chất thuộc Danh mục I (ban hành kèm theo Nghị định số 67/2001/NĐ-CP). Trường hợp đặc biệt dùng để phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học hoặc điều tra tội phạm phải được sự cho phép bằng văn bản của Bộ trưởng Bộ Y tế hoặc Bộ trưởng Bộ Công an. Các chất thuộc Danh mục II, III, IV phải được kiểm soát nghiêm ngặt trong mọi khâu, việc sản xuất các chất này không bao gồm việc trồng cây chứa chất ma túy.

Điều kiện đối với tổ chức, cá nhân sản xuất và pha chế

Chỉ những đối tượng được pháp luật quy định cụ thể mới được phép sản xuất, pha chế thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và tiền chất, bao gồm:

• Các doanh nghiệp có chức năng sản xuất thuốc, đáp ứng đầy đủ các điều kiện chuyên môn kỹ thuật và được Bộ Y tế cấp phép sản xuất nguyên liệu, thành phẩm, bán thành phẩm thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, tiền chất.
• Các bệnh viện, viện nghiên cứu có giường bệnh được phép pha chế thành phẩm thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, tiền chất để phục vụ trực tiếp cho người bệnh điều trị nội trú và ngoại trú.
• Các doanh nghiệp được Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công Thương) chỉ định sản xuất các tiền chất sử dụng trong lĩnh vực công nghiệp.
• Các cá nhân có đủ điều kiện năng lực chuyên môn theo quy định cụ thể của Bộ Y tế và Bộ Công nghiệp.

Quy định về giao nhận, vận chuyển và bảo quản

• Yêu cầu đối với người giao nhận: Người trực tiếp giao, nhận, tàng trữ, vận chuyển phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện tiêu chuẩn do Bộ Y tế, Bộ Công nghiệp hoặc Bộ Công an quy định. Khi thực hiện nhiệm vụ, người nhận hàng phải mang theo giấy tờ hợp lệ, chịu trách nhiệm bảo đảm an toàn về số lượng, chất lượng và chủng loại trong suốt quá trình vận chuyển. Người giao hàng có trách nhiệm đối chiếu kỹ lưỡng nồng độ, hàm lượng, số lượng, số lô và hạn sử dụng; hai bên phải ký và ghi rõ họ tên vào chứng từ xuất - nhập kho.
• Chế độ bảo quản: Chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện và thuốc hướng thần bắt buộc phải được bảo quản tại khu vực riêng biệt trong kho hoặc kho riêng biệt, bảo đảm tuyệt đối an toàn, tránh thất thoát.
• Quy chuẩn vận chuyển: Trong quá trình vận chuyển, các chất này phải được đóng gói, niêm phong cẩn thận. Trên bao bì phải thể hiện rõ thông tin về nơi xuất, nơi nhập, tên gọi, số lượng và kèm theo hồ sơ vận chuyển. Mỗi kiện hàng bắt buộc phải có Phiếu đóng gói ghi chi tiết tên chất, nồng độ, hàm lượng, số lượng, ngày đóng gói và tên người thực hiện đóng gói.

Chế độ phân phối, mua bán, sử dụng và ghi nhãn

• Thẩm quyền quản lý phân phối: Bộ Y tế quy định chi tiết chế độ phân phối, mua bán, sử dụng, trao đổi các chất trong lĩnh vực y tế, phân tích, kiểm nghiệm và nghiên cứu khoa học. Bộ Công nghiệp quản lý các tiền chất dùng trong công nghiệp. Bộ Công an quản lý các chất phục vụ công tác giám định, huấn luyện nghiệp vụ và điều tra tội phạm.
• Cung ứng cho lực lượng vũ trang: Các cơ sở y tế thuộc Quân đội nhân dân và Công an nhân dân thực hiện mua thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần tại các Công ty dược phẩm Trung ương hoặc cấp tỉnh theo kế hoạch dự trù đã được cơ quan có thẩm quyền của Bộ Y tế phê duyệt.
• Quy định về ghi nhãn: Nhãn của thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và tiền chất phải ghi rõ ràng, đầy đủ các thông tin: tên chất, thành phần, nồng độ, hàm lượng, chỉ định, chống chỉ định (đối với thuốc), hạn sử dụng và tên cơ sở sản xuất.
• Lập dự trù và kế hoạch: Các đơn vị có nhu cầu sử dụng phải lập dự trù theo mẫu quy định. Bộ Y tế duyệt dự trù thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần hàng năm cho từng tuyến. Đối với tiền chất công nghiệp, các đơn vị phải lập kế hoạch và thông báo cụ thể cho Bộ Công nghiệp.

Chế độ lập hồ sơ, báo cáo, kiểm kê và xử lý tiêu hủy

• Lập sổ sách và lưu trữ: Các cơ sở sản xuất, mua bán, cấp phát phải mở sổ theo dõi xuất - nhập kho theo mẫu quy định. Phiếu xuất - nhập kho của các chất này không được viết chung với các loại hàng hóa thông thường khác. Sổ sách, chứng từ phải được lưu giữ trong thời hạn quy định; khi hết thời hạn, Thủ trưởng đơn vị phải thành lập hội đồng để tiêu hủy và lập biên bản. Trong vòng 10 ngày kể từ khi nhập kho, đơn vị phải báo cáo về Bộ chủ quản.
• Chế độ báo cáo định kỳ:
  • Báo cáo tháng: Nhà thuốc, phòng khám tư nhân, cơ sở y tế cấp huyện báo cáo lên Trung tâm y tế cấp huyện; hiệu thuốc trực thuộc doanh nghiệp báo cáo về doanh nghiệp dược cấp tỉnh; các bệnh viện cấp tỉnh/huyện, doanh nghiệp kinh doanh thuốc báo cáo về Sở Y tế trước ngày 25 hàng tháng. Các đơn vị y tế thuộc Bộ Giao thông vận tải, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng báo cáo theo hệ thống ngành dọc của mình.
  • Báo cáo 6 tháng và báo cáo năm: Vào ngày 25 tháng 6 và ngày 25 tháng 12 hàng năm, tất cả các cơ sở có hoạt động liên quan phải tiến hành kiểm kê tồn kho thực tế và lập báo cáo gửi cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp.
• Báo cáo khẩn cấp: Mọi cơ sở khi phát hiện có sự nhầm lẫn, ngộ độc hoặc thất thoát chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, tiền chất vì bất kỳ nguyên nhân nào đều phải lập tức báo cáo khẩn cấp cho cơ quan quản lý trực tiếp.
• Xử lý, tiêu hủy chất ma túy: Khi cần xử lý, tiêu hủy các chất không thuộc trường hợp tịch thu của cơ quan tố tụng, đơn vị quản lý phải báo cáo cơ quan cấp trên trực tiếp bằng văn bản nêu rõ lý do và phương pháp xử lý. Việc tiêu hủy chỉ được tiến hành sau khi có phê duyệt bằng văn bản của cấp có thẩm quyền. Thủ trưởng đơn vị phải thành lập hội đồng xử lý, lập biên bản và báo cáo kết quả lên cấp trên sau khi hoàn thành.

Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước

• Bộ Công an: Chủ trì phối hợp hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy; tổng hợp kế hoạch tổng thể dài hạn và hàng năm trình Chính phủ; ban hành quy chế quản lý chất ma túy, tiền chất phục vụ đấu tranh phòng chống tội phạm.
• Bộ Y tế: Ban hành danh mục, quy chế quản lý thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, tiền chất dùng trong y tế, nghiên cứu khoa học; tổ chức thanh tra, kiểm tra việc thực hiện quy chế trên phạm vi toàn quốc.
• Bộ Công nghiệp: Ban hành danh mục tiền chất sử dụng trong lĩnh vực công nghiệp; xây dựng và tổ chức thực hiện quy chế quản lý nghiêm ngặt đối với các tiền chất này.
• Các Bộ, ngành khác và Ủy ban nhân dân các cấp: Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ, thực hiện kiểm soát và thanh tra, kiểm tra các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy tại ngành, địa phương mình quản lý; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật.
• Kinh phí hoạt động: Kinh phí phục vụ công tác kiểm soát được bảo đảm từ ngân sách nhà nước, được cân đối và bố trí trong dự toán chi ngân sách hàng năm của các Bộ (Công an, Y tế, Công nghiệp) và dự toán chi ngân sách của các địa phương.

Hiệu lực thi hành

Nghị định số 80/2001/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký. Tất cả các quy định trước đây trái với nội dung của Nghị định này đều bị bãi bỏ. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc Nghị định này.