Nghị định số 87/2016/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về điều kiện kinh doanh mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy tại thị trường Việt Nam. Văn bản này thiết lập các tiêu chuẩn chặt chẽ đối với hoạt động sản xuất, nhập khẩu và phân phối mũ bảo hiểm, góp phần bảo vệ an toàn cho người tham gia giao thông và ngăn chặn các loại mũ giả, mũ kém chất lượng trên thị trường.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với các doanh nghiệp, hộ kinh doanh, hộ gia đình tham gia vào hoạt động sản xuất, nhập khẩu, phân phối mũ bảo hiểm cho người đi xe mô tô, xe máy tại Việt Nam, cùng các cơ quan, tổ chức liên quan. Quy định này không áp dụng đối với các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu, phân phối mũ bảo hiểm chuyên dụng trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng.

Quy định chung về mũ bảo hiểm và các hành vi giả mạo

Mũ bảo hiểm lưu thông trên thị trường bắt buộc phải đáp ứng đầy đủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và quy định quản lý chất lượng hiện hành. Nghị định cũng định nghĩa rõ ràng các loại mũ giả mũ bảo hiểm bao gồm:

• Mũ có kiểu dáng bên ngoài tương tự mũ bảo hiểm nhưng không có tính năng, công dụng bảo vệ theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.
• Mũ giả mạo về sở hữu trí tuệ, giả mạo tên thương mại, tên thương phẩm hoặc chỉ dẫn giả mạo về nguồn gốc, nơi sản xuất.
• Mũ có nhãn mác, bao bì giả mạo tên hoặc địa chỉ của doanh nghiệp khác.
• Mũ giả mạo hoặc tự ý sử dụng trái phép dấu chứng nhận hợp quy về chất lượng sản phẩm.

Điều kiện nghiêm ngặt đối với hoạt động sản xuất mũ bảo hiểm

Để được phép sản xuất mũ bảo hiểm, tổ chức phải là doanh nghiệp được thành lập hợp pháp và đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

• Hệ thống quản lý chất lượng: Phải xây dựng và áp dụng hệ thống quản lý chất lượng đạt tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 9001 hoặc tiêu chuẩn quốc tế ISO 9001.
• Nhân sự kỹ thuật: Có ít nhất 01 nhân viên kỹ thuật sở hữu trình độ từ trung cấp hoặc cao đẳng chuyên ngành khoa học, kỹ thuật trở lên, làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ 12 tháng trở lên hoặc hợp đồng không xác định thời hạn.
• Cơ sở vật chất và nhà xưởng: Địa điểm sản xuất phải có địa chỉ rõ ràng, diện tích mặt bằng đủ rộng để bố trí dây chuyền sản xuất và khu vực kiểm tra chất lượng.
• Trang thiết bị sản xuất: Phải trang bị đầy đủ máy móc kỹ thuật đáp ứng quy trình sản xuất khép kín bao gồm: thiết bị ép/đúc/đùn và khuôn mẫu vỏ mũ; thiết bị ép và khuôn mẫu sản xuất lớp mút xốp hấp thụ xung động; thiết bị dập/tán đinh vít liên kết chi tiết, hoặc hệ thống thiết bị đồng bộ tương đương.
• Trang thiết bị kiểm tra chất lượng: Doanh nghiệp phải tự thiết lập phòng thử nghiệm đạt tiêu chuẩn TCVN ISO/IEC 17025 (hoặc ISO/IEC 17025) hoặc ký hợp đồng thuê dịch vụ thử nghiệm từ các tổ chức có đủ năng lực tương đương để kiểm tra các chỉ tiêu chất lượng của sản phẩm.

Thủ tục cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất mũ bảo hiểm

Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan có thẩm quyền cấp mới, cấp lại và điều chỉnh Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất mũ bảo hiểm. Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng là đơn vị trực tiếp tiếp nhận hồ sơ.

• Hồ sơ cấp mới bao gồm: Đơn đề nghị theo mẫu; tài liệu chứng minh áp dụng hệ thống ISO 9001; hợp đồng lao động và bằng cấp của nhân sự kỹ thuật; danh mục trang thiết bị sản xuất và thiết bị kiểm tra chất lượng; tài liệu phòng thử nghiệm đạt chuẩn ISO/IEC 17025 hoặc hợp đồng thuê thử nghiệm.
• Hình thức nộp hồ sơ: Doanh nghiệp có thể nộp trực tiếp (mang theo bản chính để đối chiếu), gửi qua đường bưu điện (nộp bản sao chứng thực) hoặc nộp trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng.
• Trình tự và thời hạn giải quyết cấp mới: Đối với hồ sơ chưa đầy đủ, trong vòng 03 ngày làm việc, cơ quan tiếp nhận phải thông báo bằng văn bản để doanh nghiệp bổ sung. Đối với hồ sơ hợp lệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cấp Giấy chứng nhận trong thời hạn 07 ngày làm việc. Trường hợp cần thẩm định thực tế (khi hồ sơ có nghi vấn hoặc theo yêu cầu của cơ quan thẩm quyền), Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng tiến hành thẩm định tại nhà xưởng trong vòng 07 ngày làm việc (có thể gia hạn tối đa thêm 07 ngày). Sau khi có biên bản đạt yêu cầu, Giấy chứng nhận sẽ được cấp trong vòng 03 ngày làm việc.
• Trường hợp cấp lại và điều chỉnh: Cấp lại do mất, hỏng được thực hiện trong 03 ngày làm việc. Điều chỉnh nội dung (thay đổi địa chỉ, tên doanh nghiệp, người đại diện hoặc thay đổi kiểu loại mũ) được giải quyết trong 07 ngày làm việc (hoặc thực hiện thẩm định thực tế nếu cần thiết).
• Thu hồi Giấy chứng nhận: Giấy chứng nhận sẽ bị thu hồi nếu bị tẩy xóa, sửa chữa nội dung, hoặc doanh nghiệp có hành vi giả mạo, khai man tài liệu trong hồ sơ đề nghị cấp phép.

Điều kiện nhập khẩu và phân phối mũ bảo hiểm

Bên cạnh sản xuất, hoạt động nhập khẩu và phân phối cũng được kiểm soát chặt chẽ:

• Đối với hoạt động nhập khẩu: Doanh nghiệp nhập khẩu phải được thành lập hợp pháp và bắt buộc phải thực hiện đầy đủ các biện pháp quản lý chất lượng theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trước khi làm thủ tục thông quan hàng hóa.
• Đối với hoạt động phân phối (đại lý, cửa hàng bán lẻ): Chủ thể phân phối có thể là doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh cá thể. Các cơ sở bán lẻ phải có địa điểm kinh doanh cố định, địa chỉ rõ ràng và bắt buộc phải treo biển hiệu ghi rõ cụm từ "Đại lý hoặc cửa hàng bán lẻ mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy" tại vị trí mặt tiền dễ quan sát.

Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước

Nghị định phân định rõ vai trò phối hợp liên ngành giữa các Bộ và chính quyền địa phương:

• Bộ Khoa học và Công nghệ: Chủ trì xây dựng, ban hành và công bố các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia; quản lý chất lượng mũ bảo hiểm lưu thông; chủ trì thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm về điều kiện sản xuất, nhập khẩu.
• Bộ Công Thương: Chủ trì công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trong hoạt động phân phối, bán lẻ mũ bảo hiểm trên thị trường; phối hợp kiểm tra cơ sở sản xuất, nhập khẩu khi phát hiện vi phạm.
• Bộ Công an: Phối hợp với các bộ ngành liên quan trong việc kiểm tra, kiểm soát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về kinh doanh mũ bảo hiểm.
• Bộ Giao thông vận tải: Phối hợp với Ủy ban An toàn giao thông quốc gia đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục người dân về việc lựa chọn và sử dụng mũ bảo hiểm đạt chuẩn.
• Ủy ban nhân dân các cấp: Tăng cường thanh tra, kiểm tra hoạt động kinh doanh trên địa bàn quản lý; chỉ đạo các cơ quan chuyên môn tiếp nhận thông báo hoạt động của các cơ sở kinh doanh mũ bảo hiểm.

Trách nhiệm của các cơ sở kinh doanh mũ bảo hiểm

Các tổ chức, cá nhân kinh doanh phải tuân thủ nghiêm ngặt các nghĩa vụ sau:

• Doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu: Đảm bảo chất lượng sản phẩm ổn định; lưu trữ đầy đủ hồ sơ chất lượng (chứng nhận hợp quy, thông báo tiếp nhận công bố hợp quy, kết quả kiểm tra nhà nước); công khai danh sách đại lý phân phối trên website hoặc tại trụ sở; cung cấp bản sao chứng nhận hợp quy cho các đại lý; thông báo bằng văn bản thông tin doanh nghiệp đến UBND cấp xã, cơ quan quản lý thị trường và sở khoa học công nghệ địa phương trong vòng 07 ngày kể từ khi được cấp phép hoặc bắt đầu nhập khẩu; báo cáo định kỳ hàng năm cho Bộ Khoa học và Công nghệ.
• Cơ sở phân phối, bán lẻ: Chỉ được bán mũ bảo hiểm đạt chuẩn chất lượng; thông báo bằng văn bản về thông tin cửa hàng cho UBND cấp xã nơi kinh doanh trong vòng 07 ngày kể từ ngày bắt đầu bán hàng; lưu giữ bản sao chứng nhận hợp quy của sản phẩm tại điểm bán để xuất trình khi có yêu cầu kiểm tra.

Hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp

Nghị định 87/2016/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2016. Để tạo điều kiện cho các cơ sở kinh doanh thích ứng, Chính phủ đưa ra lộ trình chuyển tiếp cụ thể:

• Các doanh nghiệp đang sản xuất mũ bảo hiểm trước thời điểm Nghị định có hiệu lực được gia hạn tối đa 12 tháng để hoàn thiện các điều kiện nhà xưởng, trang thiết bị và thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất.
• Các doanh nghiệp nhập khẩu và các cơ sở phân phối, bán lẻ đang hoạt động có thời hạn tối đa 06 tháng để rà soát, điều chỉnh hoạt động kinh doanh đáp ứng đầy đủ các điều kiện quy định tại Nghị định này.