Nghị định thư không bắt buộc thứ hai của Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị về việc bãi bỏ hình phạt tử hình được thông qua năm 1989 nhằm mục đích thiết lập một cam kết quốc tế mạnh mẽ về việc xóa bỏ hoàn toàn hình phạt tử hình, bảo vệ quyền sống của con người trong phạm vi quyền tài phán của các quốc gia thành viên.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định thư có phạm vi áp dụng trên toàn cầu, hướng tới tất cả các quốc gia đã ký, phê chuẩn hoặc gia nhập Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị (ICPR). Đối tượng áp dụng trực tiếp là các quốc gia thành viên cam kết thực thi các biện pháp bãi bỏ hình phạt tử hình và các cá nhân thuộc quyền tài phán của các quốc gia này, bao gồm cả các quốc gia liên bang mà không có bất kỳ hạn chế hay ngoại lệ nào về mặt lãnh thổ.

Nội dung cốt lõi của Nghị định thư

1. Nghĩa vụ bãi bỏ hình phạt tử hình và nguyên tắc không hành quyết (Điều 1)

• Không một cá nhân nào thuộc phạm vi quyền tài phán của một Quốc gia thành viên Nghị định thư này bị thi hành án tử hình.
• Mỗi Quốc gia thành viên có nghĩa vụ tiến hành mọi biện pháp cần thiết trong phạm vi thẩm quyền pháp lý của mình để bãi bỏ hình phạt tử hình.

2. Quy định nghiêm ngặt về việc bảo lưu (Điều 2)

• Nghị định thư nghiêm cấm mọi hình thức bảo lưu, ngoại trừ bảo lưu được đưa ra tại thời điểm phê chuẩn hoặc gia nhập nhằm áp dụng hình phạt tử hình trong thời gian chiến tranh, trên cơ sở bản án về một tội ác quân sự có tính chất nghiêm trọng nhất được thực hiện trong thời gian đó.
• Quốc gia thành viên đưa ra bảo lưu phải thông báo cho Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc về các quy định liên quan trong pháp luật quốc gia được áp dụng trong thời gian chiến tranh.
• Quốc gia đó cũng phải thông báo cho Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc về thời điểm bắt đầu hoặc chấm dứt tình trạng chiến tranh trên lãnh thổ của mình.

3. Cơ chế báo cáo và giám sát (Điều 3)

• Các Quốc gia thành viên phải đưa thông tin về các biện pháp đã thực hiện để thi hành Nghị định thư này vào báo cáo định kỳ gửi tới Ủy ban Quyền con người theo quy định tại Điều 40 của Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị.

4. Mở rộng thẩm quyền của Ủy ban Quyền con người về khiếu nại giữa các quốc gia (Điều 4)

• Đối với các quốc gia đã đưa ra tuyên bố theo Điều 41 của Công ước, thẩm quyền của Ủy ban Quyền con người trong việc tiếp nhận và xem xét các thông cáo khiếu nại giữa các quốc gia sẽ được mở rộng đối với các quy định của Nghị định thư này, trừ khi quốc gia liên quan đưa ra tuyên bố ngược lại tại thời điểm phê chuẩn hoặc gia nhập.

5. Mở rộng thẩm quyền giải quyết khiếu nại từ cá nhân (Điều 5)

• Đối với các quốc gia là thành viên của Nghị định thư không bắt buộc thứ nhất của Công ước, thẩm quyền của Ủy ban Quyền con người trong việc tiếp nhận và xem xét thông báo từ các cá nhân thuộc quyền tài phán của quốc gia đó sẽ được mở rộng đối với các quy định của Nghị định thư này, trừ khi quốc gia liên quan đưa ra tuyên bố ngược lại tại thời điểm phê chuẩn hoặc gia nhập.

6. Mối liên hệ với Công ước và tính chất không thể đình chỉ (Điều 6)

• Các điều khoản của Nghị định thư này được áp dụng như các điều khoản bổ sung của Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị.
• Quyền không bị hành quyết quy định tại Điều 1 của Nghị định thư là quyền tuyệt đối, không bị hạn chế hoặc đình chỉ theo quy định tại Điều 4 của Công ước (ngoại trừ trường hợp bảo lưu hợp lệ trong thời chiến theo Điều 2).

7. Thủ tục ký kết, phê chuẩn và gia nhập (Điều 7)

• Nghị định thư mở cho tất cả các quốc gia đã ký, phê chuẩn hoặc gia nhập Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị thực hiện việc ký kết, phê chuẩn hoặc gia nhập.
• Văn kiện phê chuẩn hoặc gia nhập phải được nộp lưu chiểu cho Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc. Tổng Thư ký có trách nhiệm thông báo cho các quốc gia liên quan về việc lưu chiểu này.

8. Phạm vi áp dụng lãnh thổ đối với các quốc gia liên bang (Điều 9)

• Nghị định thư có hiệu lực bắt buộc trên toàn bộ lãnh thổ của các quốc gia liên bang là thành viên mà không có bất kỳ giới hạn hay ngoại lệ nào.

9. Trách nhiệm thông tin và ngôn ngữ văn bản (Điều 10 & Điều 11)

• Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc có trách nhiệm thông báo cho các quốc gia về các nội dung: các bảo lưu và thông báo theo Điều 2; các tuyên bố theo Điều 4 hoặc Điều 5; việc ký, phê chuẩn, gia nhập; và ngày bắt đầu có hiệu lực của Nghị định thư.
• Nghị định thư được lập bằng các ngôn ngữ chính thức gồm tiếng Ả-rập, tiếng Trung Quốc, tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Nga và tiếng Tây Ban Nha với giá trị pháp lý ngang nhau và được lưu chiểu tại Liên Hợp Quốc.

Hiệu lực thi hành (Điều 8)

Nghị định thư chính thức có hiệu lực sau ba tháng kể từ ngày Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc nhận lưu chiểu văn kiện phê chuẩn hoặc gia nhập thứ mười. Đối với các quốc gia phê chuẩn hoặc gia nhập sau thời điểm này, Nghị định thư sẽ bắt đầu có hiệu lực đối với quốc gia đó sau ba tháng kể từ ngày Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc nhận được văn kiện phê chuẩn hoặc gia nhập của quốc gia đó.