TÓM TẮT NGHỊ QUYẾT SỐ 206/2025/QH15 VỀ CƠ CHẾ ĐẶC BIỆT XỬ LÝ KHÓ KHĂN, VƯỚNG MẮC DO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT

Nghị quyết số 206/2025/QH15 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV, Kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 24 tháng 6 năm 2025, do Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ký ban hành. Đây là văn bản pháp lý mang tính đột phá, thiết lập cơ chế đặc biệt nhằm tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn, rào cản pháp lý, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn chuyển tiếp.

1. Phạm vi điều chỉnh và các trường hợp loại trừ áp dụng (Điều 1)

Nghị quyết này quy định về tiêu chí xác định, nguyên tắc, phương án, quy trình và trách nhiệm trong việc xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật. Tuy nhiên, để bảo đảm tính tối thượng của Hiến pháp và an toàn pháp lý, cơ chế đặc biệt này loại trừ không áp dụng đối với các lĩnh vực sau:

• Các nội dung về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân mà theo Hiến pháp phải do luật định.
• Việc hạn chế quyền con người, quyền công dân.
• Lĩnh vực tội phạm và hình phạt.
• Lĩnh vực tố tụng tư pháp.
• Các nguyên tắc cơ bản về tổ chức bộ máy nhà nước.

2. Tiêu chí xác định khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật (Điều 2)

Khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật được xác định theo một trong các tiêu chí sau đây khi chúng gây kìm hãm, ách tắc, cản trở phát triển kinh tế - xã hội:

• Quy định mâu thuẫn, chồng chéo trong cùng một văn bản quy phạm pháp luật hoặc giữa các văn bản quy phạm pháp luật khác nhau.
• Quy định của văn bản quy phạm pháp luật không rõ ràng, có nhiều cách hiểu khác nhau, không hợp lý, không khả thi, gây khó khăn trong áp dụng, thực hiện pháp luật trên thực tế.
• Quy định tạo gánh nặng chi phí tuân thủ quá lớn; hoặc chưa có quy định, hoặc có quy định nhưng lại hạn chế việc đổi mới sáng tạo, phát triển động lực tăng trưởng mới, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và hội nhập quốc tế.

3. Các nguyên tắc xử lý khó khăn, vướng mắc (Điều 3)

Việc áp dụng cơ chế đặc biệt phải tuân thủ nghiêm ngặt 05 nguyên tắc cốt lõi:

• Thể chế hóa đầy đủ, đúng đắn, kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
• Bảo đảm công khai, minh bạch; kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, lợi ích nhóm, cục bộ.
• Xử lý nhanh chóng, kịp thời, có trọng tâm, trọng điểm các vấn đề cấp bách của thực tiễn, đưa pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh.
• Không trái với các điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.
• Bảo đảm quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, đặc biệt là các quyền tự do kinh doanh, quyền sở hữu tài sản và quyền tự do hợp đồng; không tăng trách nhiệm bất hợp lý cho người dân, doanh nghiệp.

4. Phương án xử lý khó khăn, vướng mắc và thẩm quyền ban hành (Điều 4)

Nghị quyết đưa ra các phương án xử lý linh hoạt nhưng được kiểm soát chặt chẽ:

• Các phương án thông thường: Giải thích luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; hướng dẫn áp dụng văn bản quy phạm pháp luật; hoặc ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo trình tự, thủ tục rút gọn để quy định vấn đề mới, sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế quy định hiện hành.
• Cơ chế đặc biệt của Chính phủ: Trong thời gian luật, nghị quyết của Quốc hội chưa được sửa đổi, bổ sung, thay thế, Chính phủ được ban hành nghị quyết quy phạm pháp luật để điều chỉnh một số quy định của luật, nghị quyết do Chính phủ trình, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội tại phiên họp, kỳ họp gần nhất.
  • Trường hợp dẫn đến đồng thời phải sửa đổi, bổ sung luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội không do Chính phủ trình thì phải xin ý kiến của cơ quan trình gốc và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi ban hành.
  • Trường hợp điều chỉnh vấn đề chưa được luật, nghị quyết của Quốc hội quy định hoặc tác động lớn đến kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại thì phải xin ý kiến cơ quan có thẩm quyền của Đảng trước khi ban hành.
  • Trường hợp dẫn đến đồng thời phải sửa đổi, bổ sung nghị định, quyết định của Thủ tướng Chính phủ, thông tư của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ thì quy định nội dung sửa đổi, bổ sung đó ngay trong nghị quyết của Chính phủ.
  • Nghị quyết của Chính phủ phải xác định rõ thời điểm hết hiệu lực thi hành (trước ngày 01 tháng 3 năm 2027) và danh mục văn bản, điều, khoản, điểm đề xuất sửa đổi, bổ sung.
  • Nghị quyết được đánh số, ký hiệu riêng để theo dõi (bắt đầu từ số 66.1; ví dụ: Nghị quyết số: 66.1/2025/NQ-CP).
• Cơ chế đặc biệt của Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Đối với luật, nghị quyết của Quốc hội không do Chính phủ trình, Ủy ban Thường vụ Quốc hội được ban hành nghị quyết quy phạm pháp luật để điều chỉnh một số quy định và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. Nghị quyết này phải hết hiệu lực trước ngày 01 tháng 3 năm 2027 và được đánh số riêng (ví dụ: Nghị quyết số: 66.1/2025/UBTVQH15).

5. Quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật đặc biệt (Điều 5)

Quy trình được thiết kế rút gọn nhưng bảo đảm tính chặt chẽ thông qua vai trò của Hội đồng thẩm định độc lập:

• Trách nhiệm rà soát: Cơ quan ban hành hoặc cơ quan chủ trì soạn thảo có trách nhiệm nghiên cứu chỉ đạo, kiến nghị, phản ánh, chủ động rà soát, xác định khó khăn, vướng mắc và đề xuất phương án xử lý.
• Quy trình đối với nghị quyết của Chính phủ:
  • Cơ quan chủ trì soạn thảo xây dựng hồ sơ gửi Bộ Tư pháp để thành lập Hội đồng thẩm định độc lập, đồng thời đăng tải lên cổng thông tin điện tử của cơ quan soạn thảo và Cổng Pháp luật quốc gia.
  • Hồ sơ gửi thẩm định gồm: dự thảo tờ trình; dự thảo nghị quyết; bản so sánh quy định của dự thảo với quy định hiện hành và lý do đề xuất điều chỉnh; báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến của các Bộ, ngành liên quan.
  • Hội đồng thẩm định độc lập có trách nhiệm thẩm định trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ.
  • Báo cáo thẩm định phải thể hiện rõ dự thảo đủ hay chưa đủ điều kiện trình Chính phủ. Trường hợp chưa đủ điều kiện, cơ quan soạn thảo phải tiếp thu, chỉnh lý và gửi Bộ Tư pháp để thẩm định lại.
  • Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được báo cáo thẩm định, cơ quan chủ trì soạn thảo chỉnh lý, hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ.
  • Chính phủ xem xét, thông qua dự thảo nghị quyết trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ.
• Hội đồng thẩm định độc lập: Do Bộ trưởng Bộ Tư pháp thành lập. Chủ tịch Hội đồng là Lãnh đạo Bộ Tư pháp. Thành viên gồm đại diện các Bộ: Quốc phòng, Công an, Tài chính, Nội vụ, Ngoại giao, Khoa học và Công nghệ, Văn phòng Chính phủ, các cơ quan có liên quan của Quốc hội, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các chuyên gia, nhà khoa học. Bộ Tư pháp là cơ quan Thường trực và Hội đồng được sử dụng con dấu của Bộ Tư pháp. Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế hoạt động của Hội đồng này.
• Trách nhiệm của các thành viên Hội đồng thẩm định:
  • Đại diện Bộ Ngoại giao cho ý kiến về tính tương thích với điều ước quốc tế.
  • Đại diện Bộ Quốc phòng, Bộ Công an cho ý kiến về bảo đảm yêu cầu quốc phòng, an ninh.
  • Đại diện Bộ Tài chính cho ý kiến về nguồn tài chính.
  • Đại diện Bộ Nội vụ cho ý kiến về việc phân quyền, phân cấp và nguồn nhân lực.
  • Đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cho ý kiến về ứng dụng, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
  • Đại diện Bộ Tư pháp cho ý kiến về tính hợp hiến, tính hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
  • Đại diện các cơ quan của Quốc hội và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho ý kiến theo lĩnh vực phụ trách và nhiệm vụ giám sát, phản biện xã hội.

6. Tổ chức thực hiện và cơ chế bảo vệ cán bộ (Điều 6)

Để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả thi hành, Nghị quyết phân định rõ trách nhiệm và thiết lập cơ chế bảo vệ người thực hiện:

• Trách nhiệm của các cơ quan: Chính phủ, các Bộ, ngành, chính quyền địa phương các cấp, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Kiểm toán nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thường xuyên rà soát văn bản quy phạm pháp luật để xử lý hoặc đề xuất xử lý vướng mắc; ưu tiên nguồn lực thực hiện bảo đảm nhanh chóng, kịp thời, hiệu quả.
• Thời hạn xử lý triệt để: Trước ngày 01 tháng 3 năm 2027, cơ quan, người có thẩm quyền phải ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo trình tự, thủ tục rút gọn để xử lý dứt điểm các văn bản được điều chỉnh tạm thời bởi các nghị quyết của Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
• Trách nhiệm người đứng đầu: Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trực tiếp phụ trách, chỉ đạo và chịu trách nhiệm về tiến độ rà soát, xác định, xử lý khó khăn, vướng mắc và chất lượng văn bản quy phạm pháp luật được ban hành.
• Cơ chế miễn trừ trách nhiệm (Bảo vệ cán bộ): Người đứng đầu cơ quan, đơn vị, người tham gia xây dựng Nghị quyết này và tham gia xác định, xử lý khó khăn, vướng mắc theo cơ chế đặc biệt được xem xét loại trừ, miễn trách nhiệm trong trường hợp đã tuân thủ đầy đủ các quy trình, quy định liên quan và không vụ lợi trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.
• Cấm ủy quyền, phân cấp: Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội không được ủy quyền hoặc phân cấp việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật đặc biệt này cho các cơ quan cấp dưới.

7. Điều khoản thi hành và hiệu lực văn bản (Điều 7)

Quy định về thời gian áp dụng và xử lý chuyển tiếp:

• Hiệu lực thi hành: Nghị quyết này có hiệu lực thi hành từ ngày được thông qua (24/06/2025) đến hết ngày 28 tháng 02 năm 2027.
• Chấm dứt hiệu lực của văn bản tạm thời: Trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội được sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới có hiệu lực thi hành thì các quy định tương ứng trong nghị quyết tạm thời của Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành theo cơ chế đặc biệt này sẽ chấm dứt hiệu lực.
• Quy định chuyển tiếp: Trường hợp đang thực hiện theo quy định của nghị quyết tạm thời của Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước ngày văn bản luật mới có hiệu lực thi hành thì được tiếp tục thực hiện, trừ trường hợp luật, pháp lệnh, nghị quyết mới đó có quy định khác.