TỔNG QUAN NGHỊ QUYẾT SỐ 76/2014/QH13 VỀ ĐẨY MẠNH THỰC HIỆN MỤC TIÊU GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG ĐẾN NĂM 2020

Nghị quyết số 76/2014/QH13 được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 24 tháng 6 năm 2014 nhằm mục tiêu đẩy mạnh thực hiện công tác giảm nghèo bền vững đến năm 2020. Đây là văn bản pháp lý quan trọng định hướng cho các chính sách an sinh xã hội, phân bổ nguồn lực và xác định trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội trong việc nâng cao đời sống nhân dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số và các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

1. Đánh giá kết quả và hạn chế trong công tác giảm nghèo giai đoạn 2005 - 2012

Quốc hội cơ bản tán thành với Báo cáo giám sát của Ủy ban thường vụ Quốc hội về kết quả thực hiện chính sách, pháp luật về giảm nghèo giai đoạn 2005 - 2012, cụ thể:

• Thành tựu đạt được: Công tác giảm nghèo đã góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội và cải thiện đời sống người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đồng thời, kết quả này giúp tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân, giữ vững an ninh chính trị, củng cố lòng tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
• Hạn chế, tồn tại: Kết quả giảm nghèo chưa thực sự bền vững. Tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn vẫn còn ở mức cao. Khoảng cách giàu nghèo có xu hướng gia tăng. Vẫn còn tình trạng người dân trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước. Việc lồng ghép các chính sách, cân đối nguồn lực và công tác quản lý, điều hành thực hiện chính sách giảm nghèo còn nhiều hạn chế.

2. Nhiệm vụ và mục tiêu cụ thể trong năm 2015

Để tạo tiền đề cho giai đoạn tiếp theo, Chính phủ được giao thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2015 bao gồm:

• Thực hiện giảm tỷ lệ hộ nghèo cả nước xuống dưới 5%, riêng các huyện nghèo giảm xuống dưới 30% theo đúng Nghị quyết số 10/2011/QH13 của Quốc hội.
• Hoàn thành rà soát, sắp xếp và điều chỉnh các văn bản quy phạm pháp luật về giảm nghèo nhằm tập trung chính sách, nguồn lực, khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo, trùng lắp.
• Tổng kết, đánh giá Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo giai đoạn 2011 - 2015, tạo cơ sở đồng bộ để lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia trong giai đoạn 2016 - 2020.
• Xây dựng chuẩn nghèo mới theo phương pháp tiếp cận đa chiều nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản; hoàn thiện tiêu chí phân loại, quy trình xác định đối tượng, địa bàn nghèo để tiến hành điều tra, công bố tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo mới.
• Đổi mới cơ chế điều hành, phân công, phân cấp và phối hợp hiệu quả trong công tác giảm nghèo.

3. Định hướng và chính sách giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016 - 2020

Trong giai đoạn 2016 - 2020, Chính phủ tập trung triển khai toàn diện các giải pháp giảm nghèo bền vững, hạn chế tối đa tình trạng tái nghèo thông qua các nhóm chính sách cốt lõi:

• Chính sách nguồn lực và đầu tư: Tăng cường nguồn lực đầu tư và cân đối nguồn vốn trung hạn của Nhà nước cho các chương trình giảm nghèo. Ưu tiên phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy kết nối kinh tế giữa vùng khó khăn với vùng phát triển. Áp dụng các chính sách ưu đãi về đất đai, thuế, tín dụng và hỗ trợ thị trường nhằm thu hút doanh nghiệp (đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa) đầu tư sản xuất, kinh doanh, đào tạo nghề và giải quyết việc làm tại chỗ cho lao động địa phương.
• Chính sách hỗ trợ có điều kiện: Chuyển dần sang hỗ trợ có điều kiện gắn với đối tượng, địa bàn và thời hạn thụ hưởng cụ thể nhằm khuyến khích sự chủ động, tự vươn lên của người nghèo. Tiếp tục duy trì và bổ sung các chính sách hỗ trợ phù hợp cho hộ mới thoát nghèo và hộ cận nghèo.
• Chính sách tín dụng ưu đãi: Tăng nguồn vốn tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo, hộ cận nghèo; điều chỉnh linh hoạt về đối tượng, mức vay, lãi suất và thời hạn vay phù hợp. Kết hợp chặt chẽ hoạt động cho vay với các chương trình khuyến nông, khuyến công, khuyến lâm, khuyến ngư, chuyển giao khoa học kỹ thuật và nhân rộng các mô hình thoát nghèo hiệu quả tại cộng đồng.
• Hỗ trợ đất đai và hạ tầng vùng đồng bào dân tộc thiểu số: Ưu tiên đầu tư cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho các huyện nghèo, xã nghèo, xã biên giới, xã an toàn khu, vùng đặc biệt khó khăn, bãi ngang ven biển và hải đảo. Giải quyết cơ bản đất ở và bảo đảm giải quyết đất sản xuất hoặc chuyển đổi nghề cho ít nhất 80% hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo và hộ nghèo thiếu đất sản xuất tại các địa bàn đặc biệt khó khăn. Đồng thời, kết hợp đào tạo nghề, giải quyết việc làm, tăng thu nhập và có chính sách kiểm soát tình trạng di dân tự do.
• Chính sách giáo dục và đào tạo nghề: Nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục và tỷ lệ đào tạo nghề tại khu vực nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Duy trì chính sách hỗ trợ học sinh, sinh viên nghèo, cận nghèo; nâng cao tỷ lệ đi học đúng độ tuổi tại vùng khó khăn. Phát triển hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú và đổi mới công tác đào tạo cử tuyển gắn liền với sử dụng lao động sau đào tạo.
• Chính sách y tế và chăm sóc sức khỏe: Bảo đảm tối thiểu 90% hộ cận nghèo tham gia bảo hiểm y tế. Phấn đấu 70% xã đạt tiêu chí quốc gia về y tế và trên 90% trạm y tế cấp xã đủ điều kiện khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế. Điều chỉnh cơ cấu đầu tư y tế để tăng cơ hội tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho người nghèo và cận nghèo.
• Quản lý nhà nước và tuyên truyền: Hoàn thiện cơ chế điều hành, phân cấp rõ ràng nhiệm vụ và quyền hạn cho địa phương, xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm chính. Cải cách thủ tục hành chính để người dân dễ dàng tiếp cận chính sách. Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao ý thức tự lực vươn lên thoát nghèo của người dân.

Định kỳ 2 năm một lần, Chính phủ có trách nhiệm báo cáo Quốc hội về kết quả thực hiện các nội dung của Nghị quyết này.

4. Trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong việc thực hiện và giám sát

Nghị quyết quy định rõ vai trò và trách nhiệm của từng cấp, từng tổ chức trong hệ thống chính trị:

• Hội đồng nhân dân các cấp: Có trách nhiệm xây dựng, ban hành chính sách cụ thể, phân bổ nguồn lực phù hợp và giám sát chặt chẽ việc thực hiện chính sách giảm nghèo tại địa phương mình quản lý.
• Ủy ban nhân dân các cấp: Chịu trách nhiệm toàn diện trong việc tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về giảm nghèo; chủ động xây dựng các giải pháp, mô hình giảm nghèo phù hợp với thực tế địa bàn; tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm; bảo đảm tính dân chủ, công khai, minh bạch và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác giảm nghèo ở cơ sở.
• Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên: Phát huy vai trò giám sát xã hội; làm nòng cốt trong việc tuyên truyền, vận động sự tham gia, đóng góp của các tổ chức trong và ngoài nước, các doanh nghiệp, cộng đồng dân cư và cá nhân nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu giảm nghèo bền vững.
• Các cơ quan của Quốc hội và Đại biểu Quốc hội: Ủy ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và từng đại biểu Quốc hội có trách nhiệm giám sát tối cao việc thực hiện Nghị quyết này trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình.