Lệnh số 11/2009/L-CTN ngày 29 tháng 6 năm 2009 của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam công bố Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là văn bản pháp lý quan trọng, đặt nền móng cho việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị thiệt hại do người thi hành công vụ gây ra. Dưới đây là tóm tắt chi tiết và chuyên sâu về phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của Luật này.

Điều 1 quy định rõ ràng và cụ thể về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, bao gồm:

• Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đối với những thiệt hại về vật chất, tinh thần do người thi hành công vụ gây ra trong các hoạt động quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án.
• Quy định chi tiết về thủ tục giải quyết bồi thường thiệt hại, quyền và nghĩa vụ của cá nhân, tổ chức bị thiệt hại.
• Trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ có lỗi gây ra thiệt hại và kinh phí bồi thường của Nhà nước.

Điều 2 xác định rõ các chủ thể có quyền yêu cầu Nhà nước bồi thường khi có thiệt hại xảy ra do hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ:

• Cá nhân bị thiệt hại về vật chất hoặc tinh thần do hành vi của người thi hành công vụ gây ra.
• Tổ chức, doanh nghiệp bị thiệt hại về tài sản, uy tín hoặc lợi ích hợp pháp khác.
• Trong trường hợp cá nhân bị thiệt hại đã chết thì người thừa kế hợp pháp của họ hoặc người đại diện theo pháp luật có quyền yêu cầu bồi thường.
• Trong trường hợp tổ chức bị thiệt hại đã giải thể, phá sản hoặc sáp nhập thì tổ chức kế thừa quyền và nghĩa vụ có quyền yêu cầu bồi thường.

Để đảm bảo tính thống nhất trong việc áp dụng pháp luật, Điều 3 đưa ra định nghĩa cho các khái niệm cơ bản:

• Người thi hành công vụ: Là người được bầu cử, phê chuẩn, tuyển dụng hoặc bổ nhiệm vào một vị trí trong cơ quan nhà nước, lực lượng vũ trang hoặc được giao thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của pháp luật.
• Hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ: Là hành vi không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ nhiệm vụ, quyền hạn được giao.
• Thiệt hại: Bao gồm thiệt hại về tài sản, thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút, thiệt hại do tổn thất về tinh thần, sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm, uy tín.
• Cơ quan giải quyết bồi thường: Là cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ gây ra thiệt hại hoặc cơ quan có thẩm quyền giải quyết bồi thường theo quy định của Luật này.

Điều 4 thiết lập các nguyên tắc nền tảng, bắt buộc phải tuân thủ trong quá trình giải quyết bồi thường nhằm đảm bảo tính công bằng và minh bạch:

• Kịp thời, công khai, khách quan và đúng pháp luật: Việc giải quyết bồi thường phải được thực hiện nhanh chóng, không gây phiền hà cho người bị thiệt hại, đảm bảo tính công khai và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật.
• Thương lượng dân sự: Khuyến khích việc giải quyết bồi thường thông qua thương lượng giữa cơ quan giải quyết bồi thường và người bị thiệt hại hoặc người đại diện hợp pháp của họ.
• Bồi thường một lần bằng tiền: Khoản bồi thường thiệt hại được thực hiện một lần bằng tiền đồng Việt Nam, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác phù hợp với quy định pháp luật.
• Tôn trọng quyền tự quyết: Người bị thiệt hại có quyền tự mình hoặc ủy quyền cho người khác yêu cầu bồi thường, hoặc khởi kiện ra Tòa án theo quy định của pháp luật.