Lệnh số 13/2005/L-CTN ngày 27 tháng 6 năm 2005 của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam công bố Bộ luật Hàng hải Việt Nam. Đây là văn bản pháp lý nền tảng, điều chỉnh toàn bộ các hoạt động liên quan đến giao thông vận tải biển và kinh tế hàng hải. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên từ Điều 1 đến Điều 4 của Bộ luật này.

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và phạm vi áp dụng các quy định pháp lý trong lĩnh vực hàng hải, cụ thể bao gồm:

• Quy định các quan hệ pháp lý phát sinh từ hoạt động hàng hải hàng hải thương mại, bao gồm các hành vi liên quan đến việc sử dụng tàu biển và các phương tiện nổi khác vào mục đích kinh tế, nghiên cứu, thể thao, công vụ.
• Điều chỉnh các hoạt động liên quan đến tàu biển, thuyền viên, cảng biển, luồng hàng hải, vận tải biển, dịch vụ hàng hải, an toàn hàng hải, an ninh hàng hải và phòng ngừa ô nhiễm môi trường biển.

Bộ luật quy định cụ thể các đối tượng chịu sự điều chỉnh của pháp luật hàng hải Việt Nam, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho cả tổ chức trong nước và quốc tế:

• Áp dụng đối với tổ chức, cá nhân Việt Nam và tổ chức, cá nhân nước ngoài tham gia hoạt động hàng hải tại Việt Nam.
• Quy định phạm vi áp dụng đối với tàu biển Việt Nam và tàu biển nước ngoài khi hoạt động tại vùng nước cảng biển và các vùng biển thuộc chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam.
• Đối với tàu quân sự, tàu công vụ, tàu cá, phương tiện thủy nội địa và các công trình dầu khí biển, Bộ luật chỉ áp dụng trong một số trường hợp đặc thù được quy định cụ thể tại các điều khoản liên quan.

Đây là điều khoản quan trọng giải quyết xung đột pháp luật và xác định thứ tự ưu tiên áp dụng luật trong hoạt động hàng hải quốc tế:

• Ưu tiên áp dụng các quy định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam đối với các quan hệ pháp lý phát sinh từ hoạt động hàng hải tại Việt Nam.
• Trong trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác với quy định của Bộ luật này thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó.
• Cho phép các bên tham gia hợp đồng hàng hải được quyền thỏa thuận áp dụng luật nước ngoài hoặc tập quán hàng hải quốc tế, với điều kiện hậu quả của việc áp dụng đó không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

Các nguyên tắc chủ đạo định hướng cho mọi hoạt động hàng hải nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững và an toàn:

• Hoạt động hàng hải phải tuân thủ quy định của pháp luật Việt Nam, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, bảo đảm an toàn hàng hải, an ninh hàng hải và bảo vệ môi trường.
• Bảo đảm chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia và an ninh quốc phòng của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá nhân phát triển kinh tế hàng hải, ưu tiên phát triển đội tàu biển quốc gia, hệ thống cảng biển và nguồn nhân lực hàng hải chất lượng cao.