Pháp lệnh Bảo hộ lao động năm 1991 được Hội đồng Nhà nước ban hành nhằm mục đích bảo đảm an toàn lao động, vệ sinh lao động, bảo vệ tính mạng, sức khỏe của người lao động, đồng thời góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển và nâng cao năng suất lao động xã hội.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Pháp lệnh áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân sử dụng lao động (gọi chung là người sử dụng lao động) và mọi người lao động trên lãnh thổ Việt Nam, bao gồm cả các tổ chức, cá nhân nước ngoài có hoạt động sử dụng lao động hoặc trực tiếp lao động tại Việt Nam.

1. Nguyên tắc chung về bảo hộ lao động

• Nhà nước cam kết chăm lo, bảo đảm cho người lao động được làm việc trong điều kiện an toàn, vệ sinh phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
• Người lao động có quyền được bảo đảm điều kiện làm việc an toàn, vệ sinh, đồng thời có nghĩa vụ thực hiện nghiêm chỉnh các quy định về an toàn lao động và vệ sinh lao động.
• Người sử dụng lao động có nghĩa vụ bảo đảm điều kiện làm việc an toàn, vệ sinh và không ngừng cải thiện điều kiện lao động cho người lao động thuộc quyền quản lý.
• Cả người lao động và người sử dụng lao động đều phải có hiểu biết về bảo hộ lao động và các tiêu chuẩn an toàn, vệ sinh lao động liên quan đến công việc, nhiệm vụ được giao.

2. Tiêu chuẩn an toàn lao động và vệ sinh lao động

• Tiêu chuẩn an toàn lao động, vệ sinh lao động là tiêu chuẩn bắt buộc áp dụng. Thẩm quyền ban hành thuộc về Hội đồng Bộ trưởng (đối với tiêu chuẩn áp dụng chung cả nước) hoặc cơ quan quản lý ngành (đối với tiêu chuẩn áp dụng riêng trong ngành, phù hợp với tiêu chuẩn chung).
• Nhà nước khuyến khích nghiên cứu khoa học - kỹ thuật bảo hộ lao động và sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu các thiết bị, dụng cụ bảo vệ người lao động bằng các chính sách thích hợp.
• Việc xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo cơ sở sản xuất, sử dụng, bảo quản các loại máy móc, thiết bị, vật tư, chất có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh phải có luận chứng về biện pháp bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động và phải được cơ quan thanh tra Nhà nước chấp thuận.
• Máy móc, thiết bị, nhà xưởng, kho tàng phải được thiết kế, chế tạo, xây dựng và định kỳ tu sửa theo đúng tiêu chuẩn. Máy móc, thiết bị, công nghệ nhập khẩu bắt buộc phải đáp ứng tiêu chuẩn an toàn và vệ sinh lao động.
• Các hoạt động sản xuất, sử dụng, bảo quản, vận chuyển máy móc, hóa chất, thuốc trừ sâu, nguồn điện, năng lượng... phải tuân thủ tiêu chuẩn an toàn. Các loại máy móc, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt phải được khai báo, đăng ký với cơ quan thanh tra Nhà nước.
• Nơi làm việc phải bảo đảm các tiêu chuẩn về không gian, độ thoáng, ánh sáng và giới hạn cho phép đối với các yếu tố độc hại như bụi, khí độc, phóng xạ, tiếng ồn, độ rung. Nghiêm cấm việc xả thải chất độc hại chưa qua xử lý đạt chuẩn ra môi trường.
• Tại nơi làm việc, nơi đặt máy móc thiết bị nguy hiểm phải có bảng chỉ dẫn an toàn rõ ràng, dễ thấy và phải được trang bị đầy đủ phương tiện kỹ thuật, y tế để tổ chức cấp cứu kịp thời khi xảy ra sự cố.

3. Chế độ bảo vệ sức khỏe và quyền lợi của người lao động

• Người lao động làm công việc có yếu tố nguy hiểm, độc hại phải được trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân đạt tiêu chuẩn chất lượng do Nhà nước ban hành.
• Việc sắp xếp lao động phải căn cứ vào tiêu chuẩn sức khỏe. Người lao động phải được khám sức khỏe trước khi tuyển dụng và khám sức khỏe định kỳ theo chế độ quy định.
• Người làm việc trong điều kiện có yếu tố nguy hại được bồi dưỡng bằng hiện vật, được hưởng chế độ ưu đãi về thời giờ làm việc và nghỉ ngơi. Sau giờ làm việc, người lao động tại nơi có yếu tố nhiễm độc, nhiễm trùng phải thực hiện các biện pháp khử độc, khử trùng và vệ sinh cá nhân.
• Người tàn tật do tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp nếu tiếp tục làm việc sẽ được sắp xếp công việc phù hợp với sức khỏe theo kết luận của Hội đồng giám định y khoa.
• Nghiêm cấm sử dụng lao động nữ làm các công việc nặng nhọc, nguy hại hoặc tiếp xúc trực tiếp với hóa chất độc hại ảnh hưởng xấu đến chức năng sinh đẻ và nuôi con. Nghiêm cấm sử dụng người dưới 18 tuổi làm các công việc ảnh hưởng xấu đến sự phát triển thể lực và trí lực.

4. Quy định về tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp

• Tai nạn lao động là tai nạn gây chết người hoặc tổn thương bất kỳ bộ phận, chức năng cơ thể nào của người lao động xảy ra trong quá trình lao động, gắn liền với việc thực hiện nhiệm vụ. Người bị tai nạn phải được cấp cứu kịp thời.
• Bệnh nghề nghiệp là bệnh phát sinh do tác động của điều kiện lao động có hại đối với người lao động. Người bị bệnh nghề nghiệp phải được điều trị chu đáo, khám sức khỏe định kỳ và không được tiếp tục làm việc trong môi trường đã gây ra bệnh.
• Người bị tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp được hưởng nguyên lương, tiền công và phụ cấp trong thời gian điều trị, điều dưỡng, đồng thời được trợ cấp, bồi thường theo quy định của pháp luật.
• Mọi vụ tai nạn lao động và trường hợp bệnh nghề nghiệp phải được khai báo, điều tra, lập biên bản, thống kê và báo cáo định kỳ. Nghiêm cấm mọi hành vi che giấu hoặc báo cáo sai sự thật.

5. Quyền và nghĩa vụ của người sử dụng lao động và người lao động

• Nghĩa vụ của người sử dụng lao động: Thực hiện các tiêu chuẩn an toàn, vệ sinh lao động; chịu trách nhiệm về tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp xảy ra trong đơn vị; thỏa thuận với công đoàn về các biện pháp bảo đảm an toàn; tổ chức khám sức khỏe định kỳ và chi trả chi phí y tế cho người bị tai nạn, bệnh nghề nghiệp; xây dựng quy trình an toàn cho từng loại máy móc; tổ chức huấn luyện an toàn cho người lao động; tự kiểm tra và cung cấp đầy đủ tài liệu cho cơ quan thanh tra.
• Quyền của người sử dụng lao động: Buộc người lao động chấp hành các quy định, chỉ dẫn an toàn; khen thưởng người thực hiện tốt và xử lý kỷ luật người vi phạm; khiếu nại quyết định của thanh tra Nhà nước lên cơ quan có thẩm quyền.
• Quyền của người lao động: Yêu cầu bảo đảm điều kiện làm việc an toàn, vệ sinh và được huấn luyện an toàn; từ chối làm việc hoặc rời bỏ nơi làm việc khi thấy rõ nguy cơ xảy ra tai nạn đe dọa nghiêm trọng tính mạng, sức khỏe mà không bị coi là vi phạm kỷ luật; khiếu nại, tố cáo khi phải làm việc trong điều kiện không bảo đảm an toàn hoặc khi người sử dụng lao động vi phạm pháp luật bảo hộ lao động.
• Nghĩa vụ của người lao động: Nắm vững và thực hiện đúng các quy định, chỉ dẫn về an toàn, vệ sinh lao động; giữ gìn, sử dụng đúng cách các thiết bị an toàn và phương tiện bảo vệ cá nhân (phải bồi thường nếu làm mất hoặc hỏng); báo cáo kịp thời nguy cơ tai nạn và tham gia cấp cứu, khắc phục hậu quả khi xảy ra sự cố.
• Giải quyết tranh chấp: Các tranh chấp phát sinh giữa người lao động và người sử dụng lao động về bảo hộ lao động được giải quyết theo trình tự giải quyết tranh chấp lao động.

6. Quản lý Nhà nước về bảo hộ lao động

• Hội đồng Bộ trưởng thống nhất quản lý Nhà nước về bảo hộ lao động trong phạm vi cả nước.
• Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội giúp Hội đồng Bộ trưởng quản lý công tác bảo hộ lao động, xây dựng chính sách, tiêu chuẩn an toàn lao động và thực hiện thanh tra Nhà nước về an toàn lao động.
• Bộ Y tế chịu trách nhiệm quản lý công tác vệ sinh lao động, xây dựng tiêu chuẩn vệ sinh, danh mục bệnh nghề nghiệp, tổ chức giám định y khoa, khám phát hiện, điều trị bệnh nghề nghiệp và thực hiện thanh tra Nhà nước về vệ sinh lao động.
• Ủy ban Khoa học Nhà nước phối hợp quản lý việc nghiên cứu, ứng dụng khoa học kỹ thuật bảo hộ lao động và xây dựng tiêu chuẩn chất lượng phương tiện bảo vệ người lao động.
• Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm đưa nội dung bảo hộ lao động vào chương trình giảng dạy tại các trường, lớp kỹ thuật, nghiệp vụ, quản lý.
• Hội đồng quốc gia về bảo hộ lao động được thành lập để làm nhiệm vụ tư vấn cho Hội đồng Bộ trưởng và phối hợp hoạt động giữa các ngành, các cấp.

7. Hệ thống Thanh tra Nhà nước và vai trò của Công đoàn

• Thanh tra Nhà nước về an toàn lao động và vệ sinh lao động: Có quyền tiến hành thanh tra tại các cơ sở bất kỳ lúc nào; yêu cầu cung cấp tài liệu, số liệu liên quan; tạm đình chỉ hoạt động của máy móc, thiết bị hoặc nơi làm việc có nguy cơ gây tai nạn hoặc ô nhiễm nghiêm trọng; xử phạt hành chính, cảnh cáo hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra hình sự nếu có dấu hiệu tội phạm; xem xét, phê duyệt các giải pháp an toàn, vệ sinh trong các luận chứng kinh tế - kỹ thuật.
• Thanh tra trong các lĩnh vực đặc thù: Việc thanh tra an toàn lao động trong các lĩnh vực phóng xạ, dầu khí, hàng không, đường sắt, đường thủy, đường bộ và lực lượng vũ trang do các cơ quan quản lý chuyên ngành thực hiện phối hợp với thanh tra Nhà nước về an toàn lao động.
• Vai trò của tổ chức Công đoàn: Tham gia xây dựng văn bản pháp luật, tiêu chuẩn bảo hộ lao động; tuyên truyền, giáo dục người lao động chấp hành quy định; kiểm tra việc thực hiện pháp luật bảo hộ lao động; yêu cầu tạm ngừng hoạt động nơi có nguy cơ tai nạn; tham gia điều tra tai nạn lao động và phối hợp với người sử dụng lao động xây dựng phong trào bảo đảm an toàn tại cơ sở.

8. Điều khoản xử lý vi phạm

• Người không thực hiện các tiêu chuẩn an toàn, vệ sinh lao động để xảy ra tai nạn lao động, gây ô nhiễm môi trường hoặc vi phạm các quy định của Pháp lệnh này sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường.
• Người thiếu tinh thần trách nhiệm, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho hành vi vi phạm về bảo hộ lao động cũng sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự và bồi thường thiệt hại nếu có.

Hiệu lực thi hành: Pháp lệnh Bảo hộ lao động năm 1991 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 1992. Tất cả những quy định trước đây trái với Pháp lệnh này đều bị bãi bỏ.