Pháp lệnh Bảo hộ Quyền Tác giả năm 1994 là văn bản pháp lý quan trọng đặt nền móng cho hệ thống bảo hộ quyền tác giả tại Việt Nam. Pháp lệnh quy định các nguyên tắc, điều kiện và phạm vi bảo hộ đối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, đồng thời xác định rõ quyền và nghĩa vụ của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, tổ chức sản xuất băng đĩa và tổ chức phát thanh, truyền hình nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các chủ thể và thúc đẩy hoạt động sáng tạo.

Phạm vi và đối tượng áp dụng bảo hộ

Pháp lệnh áp dụng đối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học dưới dạng bản gốc, không phân biệt hình thức thể hiện, bao gồm:

• Tác phẩm của công dân, tổ chức Việt Nam đã công bố hoặc chưa công bố.
• Tác phẩm của tác giả nước ngoài chưa công bố nhưng được công bố lần đầu tiên tại Việt Nam, hoặc công bố tại Việt Nam trong vòng 30 ngày kể từ ngày công bố lần đầu ở nước khác.
• Tác phẩm của tác giả nước ngoài đã công bố ở nước ngoài và được phổ biến tại Việt Nam theo các điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia.
• Các loại hình tác phẩm được bảo hộ cụ thể bao gồm: tác phẩm viết; bài giảng, bài phát biểu; tác phẩm sân khấu, điện ảnh, phát thanh, truyền hình, video; tác phẩm nhiếp ảnh, âm nhạc, tạo hình, mỹ thuật ứng dụng, kiến trúc; phần mềm máy tính; công trình khoa học, sách giáo khoa, giáo trình; bản vẽ, sơ đồ, bản đồ; tác phẩm dịch, phóng tác, cải biên, chuyển thể, tuyển tập, hợp tuyển.

Định nghĩa Tác giả và Quyền Tác giả

• Tác giả là người trực tiếp sáng tạo ra toàn bộ hoặc một phần tác phẩm. Ngoài ra, người dịch, phóng tác, cải biên, chuyển thể, biên soạn, chú giải, tuyển chọn tác phẩm của người khác một cách sáng tạo cũng được công nhận là tác giả.
• Quyền tác giả bao gồm các quyền về tinh thần (nhân thân) và quyền về vật chất (tài sản) của tác giả đối với tác phẩm của mình.
• Nhà nước bảo hộ quyền tác giả đối với cả tác giả đăng ký tên thật/bút danh và tác giả không đăng ký nhưng có yêu cầu bảo hộ. Nghiêm cấm mọi hành vi xâm phạm quyền tác giả.
• Các trường hợp không áp dụng bảo hộ bao gồm: văn bản của cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị, xã hội, kinh tế và bản dịch của chúng; tin tức thời sự. Quyền đối với sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp được bảo hộ riêng theo pháp luật sở hữu công nghiệp.
• Nhà nước không bảo hộ các tác phẩm có nội dung chống phá Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tuyên truyền bạo lực, chiến tranh, đồi trụy, tiết lộ bí mật Nhà nước, xuyên tạc lịch sử hoặc xúc phạm danh dự cá nhân, tổ chức.

Quyền của Tác giả và Đồng Tác giả

Tác giả có các quyền cơ bản sau:

• Sở hữu tác phẩm do mình sáng tạo ra.
• Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm và được nêu tên khi tác phẩm được sử dụng.
• Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, cho phép hoặc không cho phép người khác sửa đổi tác phẩm.
• Công bố, phổ biến hoặc cho phép người khác công bố, phổ biến tác phẩm.
• Hưởng nhuận bút hoặc thù lao khi tác phẩm được sử dụng.
• Cho phép hoặc không cho phép người khác sử dụng tác phẩm và hưởng lợi ích vật chất từ việc sử dụng đó.

Đối với các trường hợp đặc biệt:

• Tác phẩm đồng tác giả: Quyền tác giả thuộc sở hữu chung. Nếu tác phẩm có các phần riêng biệt có thể tách ra sử dụng độc lập thì tác giả của phần đó có quyền sử dụng độc lập trừ khi có thỏa thuận khác.
• Tác phẩm tập thể có chủ biên: Chủ biên hưởng đầy đủ các quyền tác giả; các tác giả khác được hưởng quyền đứng tên, bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm, hưởng nhuận bút và lợi ích khi tác phẩm được sử dụng.
• Tác phẩm điện ảnh, sân khấu, phát thanh, truyền hình, video: Đạo diễn, biên kịch, quay phim, nhạc sĩ, họa sĩ được hưởng quyền đứng tên, bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm và hưởng nhuận bút. Cá nhân, tổ chức sản xuất tác phẩm được hưởng quyền sở hữu, công bố và cho phép sử dụng tác phẩm.
• Tác phẩm thực hiện theo nhiệm vụ hoặc hợp đồng: Tác giả hưởng quyền đứng tên, bảo vệ sự toàn vẹn và nhận nhuận bút. Tổ chức giao nhiệm vụ hoặc ký hợp đồng hưởng quyền sở hữu, công bố và cho phép sử dụng tác phẩm (trừ khi có thỏa thuận khác).
• Tác phẩm phái sinh (dịch, phóng tác, cải biên...): Tác giả tác phẩm phái sinh được hưởng quyền tác giả nhưng phải được sự đồng ý của tác giả tác phẩm gốc, không làm thay đổi nội dung gốc, ghi rõ tên tác giả và nguồn gốc tác phẩm gốc, đồng thời trả thù lao cho tác giả tác phẩm gốc.

Các trường hợp sử dụng tác phẩm không phải xin phép và trả thù lao

Cá nhân, tổ chức được sử dụng tác phẩm đã công bố của người khác không nhằm mục đích kinh doanh, không ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường và không xâm hại quyền lợi của tác giả thì không phải xin phép và trả thù lao, nhưng phải ghi rõ tên tác giả và nguồn gốc tác phẩm trong các trường hợp:

• Sao chép tác phẩm để sử dụng riêng; trích dẫn để bình luận, minh họa, viết báo, giảng dạy, kiểm tra trong nhà trường.
• Sao chép để lưu trữ trong thư viện; dịch, phổ biến từ tiếng Việt sang tiếng dân tộc thiểu số.
• Biểu diễn sân khấu, ca nhạc trong sinh hoạt văn hóa, tuyên truyền cổ động nơi công cộng.
• Ghi âm, ghi hình trực tiếp để đưa tin thời sự hoặc giảng dạy; chụp ảnh, truyền hình tác phẩm tạo hình, kiến trúc trưng bày công cộng.
• Chuyển tác phẩm sang chữ nổi cho người mù.
• Lưu ý: Các ngoại lệ trên không áp dụng đối với việc sao chép tác phẩm kiến trúc dưới dạng công trình, sao chép tác phẩm tạo hình và sao chép phần mềm máy tính.

Thời hạn bảo hộ quyền tác giả

• Quyền nhân thân (đứng tên, bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm) được bảo hộ vô thời hạn.
• Quyền tài sản và quyền công bố tác phẩm được bảo hộ trong suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo năm tác giả chết (tính từ ngày 01 tháng 01 của năm tiếp theo). Sau khi hết thời hạn này, các quyền thuộc về Nhà nước.
• Đối với tác phẩm đồng tác giả, thời hạn bảo hộ quyền tài sản là suốt cuộc đời các đồng tác giả và 50 năm tiếp theo năm đồng tác giả cuối cùng chết.
• Đối với tác phẩm di cảo, thời hạn bảo hộ là 50 năm kể từ ngày công bố lần đầu tiên.
• Đối với tác phẩm khuyết danh, quyền tác giả thuộc về Nhà nước. Nếu xác định được tác giả trong vòng 50 năm kể từ ngày công bố lần đầu, tác phẩm sẽ được bảo hộ theo thời hạn thông thường.
• Đối với tác phẩm điện ảnh, phát thanh, truyền hình, video, thời hạn bảo hộ là 50 năm kể từ ngày công bố lần đầu tiên.

Chuyển giao quyền tác giả và hợp đồng sử dụng tác phẩm

• Tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả có quyền chuyển giao một phần hoặc toàn bộ quyền tài sản cho cá nhân, tổ chức hoặc Nhà nước bằng văn bản.
• Sau khi tác giả chết, người thừa kế được hưởng các quyền tài sản trong thời hạn bảo hộ còn lại. Nếu không có người thừa kế hoặc người thừa kế từ chối/bị tước quyền, các quyền này thuộc về Nhà nước.
• Việc sử dụng tác phẩm phải thông qua hợp đồng bằng văn bản (trừ trường hợp sử dụng trên ấn phẩm định kỳ, chương trình phát thanh, truyền hình hoặc các trường hợp sử dụng không phải xin phép).
• Hợp đồng sử dụng tác phẩm phải có các nội dung chủ yếu: hình thức sử dụng; phạm vi, thời hạn sử dụng; mức nhuận bút và phương thức thanh toán; trách nhiệm vi phạm hợp đồng.
• Pháp lệnh quy định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng, bao gồm quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng, yêu cầu bồi thường thiệt hại khi có vi phạm, và nghĩa vụ bảo mật, chuyển giao đúng hạn.

Quyền liên quan đến quyền tác giả

• Người biểu diễn: Được giới thiệu tên, bảo vệ hình tượng biểu diễn; cho phép hoặc không cho phép phát sóng trực tiếp, ghi âm, ghi hình buổi biểu diễn và hưởng thù lao từ việc sử dụng thương mại. Người biểu diễn phải xin phép và trả thù lao khi diễn tác phẩm chưa công bố, và trả thù lao khi diễn tác phẩm đã công bố.
• Tổ chức sản xuất băng âm thanh, đĩa âm thanh, băng hình, đĩa hình: Có quyền cho phép hoặc cấm người khác nhân bản, phát hành sản phẩm của mình và hưởng lợi ích kinh tế. Thời hạn bảo hộ là 50 năm kể từ ngày phổ biến lần đầu tiên. Khi sản xuất chương trình, tổ chức phải ký hợp đồng/trả nhuận bút cho tác giả tác phẩm chưa công bố, trả thù lao cho tác giả tác phẩm đã công bố và người biểu diễn.
• Tổ chức phát thanh, truyền hình: Có quyền cho phép hoặc cấm phát lại, sao chép chương trình của mình nhằm mục đích kinh doanh. Thời hạn bảo hộ là 50 năm kể từ ngày phát sóng lần đầu tiên. Khi xây dựng chương trình, tổ chức phải thực hiện nghĩa vụ xin phép, trả nhuận bút/thù lao cho tác giả và người biểu diễn theo quy định.

Quản lý nhà nước, giải quyết tranh chấp và xử lý vi phạm

• Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về bảo hộ quyền tác giả trong cả nước. Bộ Văn hóa - Thông tin là cơ quan đầu mối phối hợp với các bộ, ngành thực hiện chức năng này, bao gồm việc soạn thảo văn bản pháp luật, đăng ký và quản lý bảo hộ, thanh tra, kiểm tra và hợp tác quốc tế. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện quản lý tại địa phương.
• Tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả bị xâm phạm có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, xin lỗi, cải chính công khai, bồi thường thiệt hại; yêu cầu cơ quan nhà nước giải quyết hoặc khởi kiện ra Tòa án nhân dân.
• Hành vi vi phạm quyền tác giả tùy theo mức độ sẽ bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Tranh chấp quyền tác giả được giải quyết tại cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền hoặc Tòa án nhân dân cấp tỉnh. Đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài, thẩm quyền giải quyết thuộc về cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội hoặc Thành phố Hồ Chí Minh.

Hiệu lực thi hành

Pháp lệnh Bảo hộ Quyền Tác giả năm 1994 có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Các quy định trước đây trái với Pháp lệnh này đều bị bãi bỏ. Chính phủ chịu trách nhiệm ban hành các quy định chi tiết để hướng dẫn thi hành Pháp lệnh này.