Pháp lệnh nhập cảnh, xuất cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam năm 2000 được ban hành nhằm quy định chi tiết các chính sách, thủ tục và điều kiện liên quan đến việc nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh và cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam. Văn bản này do Chủ tịch Quốc hội Nông Đức Mạnh ký ban hành, thiết lập khuôn khổ pháp lý quan trọng nhằm bảo hộ quyền lợi hợp pháp của người nước ngoài, đồng thời bảo đảm an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Pháp lệnh áp dụng đối với người nước ngoài (được định nghĩa là người không có quốc tịch Việt Nam) và người Việt Nam mang hộ chiếu nước ngoài thực hiện các hoạt động nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú tại Việt Nam. Ngoài ra, văn bản cũng điều chỉnh trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài có liên quan đến việc mời, bảo lãnh hoặc quản lý người nước ngoài tại Việt Nam.

1. Nguyên tắc chung và quy định về việc mời người nước ngoài

• Bảo hộ và tôn trọng pháp luật: Nhà nước Việt Nam tạo điều kiện thuận lợi cho người nước ngoài nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh và bảo hộ tính mạng, tài sản, quyền lợi hợp pháp của họ trên cơ sở pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế. Ngược lại, người nước ngoài phải tuân thủ pháp luật và tôn trọng truyền thống, phong tục tập quán của Việt Nam.
• Ưu tiên áp dụng điều ước quốc tế: Trong trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia có quy định khác với Pháp lệnh này thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó.
• Trách nhiệm của người mời: Các cơ quan, tổ chức, công dân Việt Nam và người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam có quyền mời người nước ngoài. Người mời có trách nhiệm bảo đảm mục đích nhập cảnh, bảo đảm tài chính và phối hợp với cơ quan nhà nước giải quyết các sự cố phát sinh.

2. Thủ tục nhập cảnh, xuất cảnh và quá cảnh

• Yêu cầu về hộ chiếu và thị thực: Người nước ngoài nhập cảnh, xuất cảnh phải có hộ chiếu hoặc giấy tờ thay thế hợp lệ và phải có thị thực do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp (trừ trường hợp được miễn). Trẻ em dưới 14 tuổi đi cùng người dẫn đường đã khai báo trong đơn xin cấp thị thực thì không phải làm thủ tục riêng.
• Thời hạn giải quyết: Đơn xin cấp thị thực và văn bản đề nghị của cơ quan, tổ chức, cá nhân mời người nước ngoài được giải quyết và trả lời trong thời hạn không quá 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
• Cấp thị thực tại cửa khẩu quốc tế: Người nước ngoài được cấp thị thực ngay tại cửa khẩu quốc tế trong các trường hợp: vào dự tang lễ hoặc thăm thân nhân bị ốm nặng; xuất phát từ nước không có cơ quan đại diện ngoại giao/lãnh sự của Việt Nam; du lịch theo chương trình của doanh nghiệp lữ hành quốc tế Việt Nam; hỗ trợ kỹ thuật khẩn cấp, cấp cứu người bệnh, cứu hộ thiên tai, dịch bệnh hoặc vì lý do khẩn cấp khác.
• Giá trị và phân loại thị thực: Thị thực có giá trị nhập cảnh, xuất cảnh qua các cửa khẩu quốc tế, bao gồm thị thực một lần và thị thực nhiều lần (thời hạn không quá 12 tháng). Thị thực không được gia hạn nhưng có thể bị hủy bỏ nếu thuộc trường hợp chưa cho nhập cảnh hoặc tạm hoãn xuất cảnh.
• Quá cảnh: Người quá cảnh được miễn thị thực. Nếu có nhu cầu kết hợp tham quan, du lịch thì được giải quyết theo Quy chế do Bộ Công an ban hành.

3. Các trường hợp chưa cho nhập cảnh và tạm hoãn xuất cảnh

• Chưa cho nhập cảnh: Áp dụng đối với người không đủ điều kiện về hộ chiếu/thị thực; giả mạo giấy tờ hoặc cố ý khai sai sự thật; vì lý do phòng chống dịch bệnh; vi phạm nghiêm trọng pháp luật Việt Nam trong lần nhập cảnh trước; hoặc vì lý do bảo vệ an ninh quốc gia và các lý do đặc biệt khác theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Công an.
• Tạm hoãn xuất cảnh: Người nước ngoài có thể bị tạm hoãn xuất cảnh nếu đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự; đang là bị đơn trong các vụ tranh chấp dân sự, kinh tế, lao động; đang có nghĩa vụ thi hành bản án hình sự, dân sự, kinh tế, lao động; hoặc đang có nghĩa vụ chấp hành quyết định xử phạt hành chính, nộp thuế và các nghĩa vụ tài chính khác.
• Biện pháp bảo lãnh: Đối với các nghĩa vụ dân sự, kinh tế, lao động, hành chính hoặc tài chính, nếu người nước ngoài có bảo lãnh bằng tiền, tài sản hoặc biện pháp bảo đảm khác theo quy định thì được phép xuất cảnh.
• Thẩm quyền tạm hoãn xuất cảnh: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, Cơ quan thi hành án từ cấp tỉnh trở lên có thẩm quyền quyết định tạm hoãn và giải tỏa tạm hoãn xuất cảnh đối với các trường hợp liên quan đến tố tụng và thi hành án. Bộ trưởng Bộ Công an quyết định tạm hoãn xuất cảnh đối với các trường hợp thực hiện nghĩa vụ tài chính, thuế, hành chính theo đề nghị của các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Người ra quyết định hoặc đề nghị tạm hoãn xuất cảnh sai quy định gây thiệt hại vật chất phải bồi thường theo pháp luật.

4. Quy định về cư trú và đi lại tại Việt Nam

• Nguyên tắc cư trú và đi lại: Người nước ngoài phải đăng ký mục đích, thời hạn, địa chỉ cư trú và hoạt động đúng mục đích đã đăng ký. Họ được tự do đi lại trên lãnh thổ Việt Nam phù hợp với mục đích nhập cảnh, trừ các khu vực cấm (muốn vào khu vực cấm phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép).
• Chế độ thường trú: Người nước ngoài được xem xét cho thường trú nếu thuộc các trường hợp: đấu tranh vì tự do, độc lập dân tộc, chủ nghĩa xã hội, dân chủ, hòa bình hoặc khoa học mà bị bức hại; có công lao đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam; hoặc là vợ, chồng, con, cha, mẹ của công dân Việt Nam thường trú tại Việt Nam. Người thường trú được cấp Thẻ thường trú (miễn thị thực khi xuất nhập cảnh, phải trình diện 3 năm một lần, khai báo tạm trú nếu nghỉ qua đêm ngoài địa chỉ thường trú).
• Chế độ tạm trú: Người nước ngoài được cấp Chứng nhận tạm trú tại cửa khẩu với thời hạn phù hợp với thị thực. Chứng nhận này có thể bị hủy bỏ hoặc rút ngắn nếu vi phạm pháp luật hoặc hoạt động sai mục đích. Người tạm trú từ 1 năm trở lên được cấp Thẻ tạm trú có thời hạn từ 1 đến 3 năm (được miễn thị thực khi xuất nhập cảnh trong thời hạn của thẻ). Người hưởng quyền ưu đãi, miễn trừ ngoại giao, lãnh sự thực hiện các thủ tục cư trú tại Bộ Ngoại giao.

5. Quy định về trục xuất người nước ngoài

• Trường hợp áp dụng: Người nước ngoài bị trục xuất khi bị Tòa án có thẩm quyền của Việt Nam xử phạt trục xuất hoặc bị Bộ trưởng Bộ Công an ra quyết định trục xuất. Đối với người được hưởng quyền ưu đãi, miễn trừ ngoại giao, lãnh sự thì việc trục xuất được giải quyết thông qua đường ngoại giao.
• Thủ tục thi hành: Cơ quan quản lý xuất nhập cảnh thuộc Bộ Công an chịu trách nhiệm thi hành. Bản án hoặc quyết định trục xuất phải được giao cho người bị trục xuất chậm nhất 24 giờ trước khi thi hành. Nếu không tự nguyện chấp hành, cơ quan thẩm quyền sẽ áp dụng biện pháp cưỡng chế trục xuất.

6. Quản lý nhà nước và xử lý vi phạm

• Nội dung quản lý nhà nước: Bao gồm ban hành văn bản quy phạm pháp luật; ký kết, tham gia điều ước quốc tế; thực hiện quản lý nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú; thống kê nhà nước; hợp tác quốc tế; thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
• Phân công trách nhiệm: Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước. Bộ Công an chủ trì thực hiện. Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài thực hiện việc cấp, sửa đổi, hủy bỏ thị thực tại nước ngoài. Các Bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân các cấp phối hợp thực hiện trong phạm vi quyền hạn của mình.
• Xử lý vi phạm và giải quyết khiếu nại: Người vi phạm quy định của Pháp lệnh tùy theo mức độ sẽ bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại phải bồi thường. Người lợi dụng chức vụ, quyền hạn vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật hoặc hình sự. Việc khiếu nại quyết định hành chính và tố cáo hành vi vi phạm được thực hiện theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo.

Hiệu lực thi hành

Pháp lệnh này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 8 năm 2000. Pháp lệnh này thay thế cho Pháp lệnh nhập cảnh, xuất cảnh, cư trú, đi lại của người nước ngoài tại Việt Nam ngày 21 tháng 02 năm 1992. Tất cả các quy định trước đây trái với Pháp lệnh này đều bị bãi bỏ.