Pháp lệnh phòng, chống nhiễm vi rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (HIV/AIDS) năm 1995 được ban hành bởi Ủy ban Thường vụ Quốc hội và do Chủ tịch Quốc hội Nông Đức Mạnh ký thực hiện, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 08 năm 1995. Đây là văn bản pháp lý quan trọng đặt nền móng cho hệ thống các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát lây nhiễm HIV/AIDS, bảo vệ sức khỏe nhân dân và bảo đảm an sinh xã hội tại Việt Nam.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Pháp lệnh quy định về các biện pháp thông tin, giáo dục, truyền thông; các biện pháp chuyên môn kỹ thuật y tế nhằm phòng ngừa lây nhiễm; việc xét nghiệm, giữ bí mật thông tin; chăm sóc, điều trị người bệnh; và công tác quản lý nhà nước về phòng, chống HIV/AIDS. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân, mọi công dân Việt Nam, cùng các tổ chức và cá nhân nước ngoài đang cư trú, hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam.

Các nội dung chính sách cốt lõi của Pháp lệnh

1. Nguyên tắc chung và quyền lợi của người nhiễm HIV/AIDS

• Phòng, chống nhiễm HIV/AIDS được xác định là trách nhiệm của mỗi cá nhân, từng gia đình và toàn thể xã hội. Nhà nước đóng vai trò chủ đạo trong việc ban hành chính sách và biện pháp kịp thời để bảo đảm hiệu quả phòng, chống dịch.
• Người nhiễm HIV/AIDS không bị phân biệt đối xử trong đời sống, học tập và làm việc, nhưng có nghĩa vụ thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp phòng, chống lây truyền bệnh để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
• Nhà nước Việt Nam thực hiện chính sách khuyến khích, tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài hợp tác, hỗ trợ dưới mọi hình thức trong công tác phòng, chống HIV/AIDS.

2. Công tác thông tin, giáo dục và truyền thông

• Thông tin, giáo dục và truyền thông được coi là biện pháp chủ yếu để nâng cao nhận thức. Các cơ quan thông tin đại chúng và tổ chức xã hội có trách nhiệm chủ động tham gia tuyên truyền kiến thức phòng tránh lây nhiễm.
• Nội dung giáo dục phòng, chống HIV/AIDS phải được đưa vào chương trình giảng dạy của các trường học với nội dung, phương pháp phù hợp với từng cấp học, lứa tuổi, giới tính và phong tục tập quán của các dân tộc.
• Gia đình có trách nhiệm giáo dục các thành viên chủ động phòng ngừa lây nhiễm qua đường tình dục, tiêm chích; đồng thời phối hợp với cộng đồng chăm sóc, động viên tinh thần để người nhiễm HIV/AIDS sống hòa nhập.

3. Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm và trách nhiệm chuyên môn y tế

• Mọi cá nhân có trách nhiệm chủ động phòng ngừa lây truyền HIV/AIDS. Nghiêm cấm các hành vi mua dâm, bán dâm, tiêm chích ma túy và các hành vi cố ý làm lây truyền vi rút khác.
• Thầy thuốc và nhân viên y tế tại các cơ sở khám chữa bệnh, dịch vụ thẩm mỹ hoặc các dịch vụ có nguy cơ lây nhiễm khác phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định chuyên môn, quy trình kỹ thuật và vệ sinh dịch tễ.
• Bắt buộc phải thực hiện xét nghiệm HIV đối với tất cả các trường hợp cho máu, tinh dịch, mô hoặc bộ phận cơ thể người. Nghiêm cấm việc truyền máu, chế phẩm máu, tinh dịch hoặc cấy ghép mô, bộ phận cơ thể của người nhiễm HIV cho người khác.
• Chất thải y tế liên quan đến người nhiễm HIV/AIDS phải được xử lý nghiêm ngặt theo quy định chuyên môn của Bộ Y tế.

4. Quy định về xét nghiệm và bảo mật thông tin

• Cơ sở y tế có trách nhiệm thực hiện xét nghiệm tự nguyện cho người dân và xét nghiệm đối với người có nguy cơ cao khi có yêu cầu hoặc khi tổ chức khám sức khỏe định kỳ.
• Cán bộ xét nghiệm và cơ sở y tế có trách nhiệm giữ bí mật tuyệt đối về tên, tuổi, địa chỉ của người đến xét nghiệm phát hiện HIV/AIDS.
• Chỉ người có trách nhiệm tại cơ sở y tế mới được quyền thông báo kết quả xét nghiệm cho vợ hoặc chồng, người thân trong gia đình của người bệnh, hoặc cơ quan, tổ chức trực tiếp chăm sóc sức khỏe cho họ.
• Nghiêm cấm việc đưa tin công khai về tên, tuổi, địa chỉ, hình ảnh của người nhiễm HIV/AIDS trên các phương tiện truyền thông khi chưa được sự đồng ý của người đó.
• Người nước ngoài nhiễm HIV/AIDS khi nhập cảnh vào Việt Nam có nghĩa vụ phải khai báo y tế theo quy định của Chính phủ.

5. Chăm sóc, điều trị và chế độ chính sách nghề nghiệp

• Nhân viên y tế có trách nhiệm tiếp nhận, điều trị các bệnh nhiễm trùng cơ hội cho người nhiễm HIV/AIDS theo đúng chuyên khoa, nghiêm cấm hành vi từ chối chữa bệnh cho bệnh nhân.
• Nhà nước quy định chế độ bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp ngay từ đầu đối với người trực tiếp quản lý, chăm sóc và điều trị cho người nhiễm HIV/AIDS tại các cơ sở y tế và cơ sở xã hội.
• Người nhiễm HIV/AIDS không được làm việc trong một số ngành nghề dễ lây truyền theo danh mục do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Bộ Y tế quy định.
• Vợ hoặc chồng nếu biết mình bị nhiễm HIV/AIDS phải chủ động thông báo cho nhau; trường hợp không thông báo, cơ sở y tế có trách nhiệm thực hiện việc thông báo này.
• Nghiêm cấm người nhiễm HIV/AIDS cố ý truyền bệnh cho người khác. Đồng thời, nghiêm cấm hành vi vu khống, đưa tin bịa đặt về việc nhiễm HIV/AIDS đối với người không bị nhiễm nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm của họ.

6. Quản lý nhà nước về phòng, chống HIV/AIDS

• Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về công tác phòng, chống nhiễm HIV/AIDS trên phạm vi cả nước. Ủy ban quốc gia phòng, chống AIDS do Thủ tướng Chính phủ thành lập để chỉ đạo, triển khai công tác liên ngành.
• Bộ Y tế thực hiện chức năng quản lý nhà nước chuyên ngành trong lĩnh vực y tế. Các Bộ, ngành khác và Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý và triển khai công tác phòng, chống dịch trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn và địa bàn của mình.

Khen thưởng và xử lý vi phạm

Tổ chức, cá nhân có thành tích xuất sắc trong công tác phòng, chống HIV/AIDS được khen thưởng theo quy định của Nhà nước. Ngược lại, người nào vi phạm các quy định của Pháp lệnh này thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại phải bồi thường theo quy định. Tổ chức, cá nhân nước ngoài vi phạm tại Việt Nam cũng sẽ bị xử lý theo pháp luật Việt Nam, trừ trường hợp Điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia có quy định khác.

Hiệu lực thi hành

Pháp lệnh phòng, chống nhiễm vi rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (HIV/AIDS) năm 1995 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 08 năm 1995. Tất cả các quy định trước đây trái với Pháp lệnh này đều bị bãi bỏ.